Μετ’ εμποδίων συνεχίζονται οι διαβουλεύσεις μεταξύ των τεχνικών επιτελείων Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, παρά τις αντεγκλήσεις των δύο πλευρών.
Ο Αμερικανός πρόεδρος επιμένει πως υπάρχει συμφωνία για τον έλεγχο του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. «Μας το είπαν μέσα και το πετύχαμε 100% για τους ελέγχους. Και αν δεν ήταν έτσι, θα ακύρωνα τις συναντήσεις αμέσως».
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, το Ιράν μελετά ακόμη και το βιβλίο του Ντόναλντ Τραμπ «Η Τέχνη της Συμφωνίας», καθώς και τις δημόσιες αναρτήσεις του, σε μια προσπάθεια αποκωδικοποίησης της διαπραγματευτικής του τακτικής. Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν επιμένει πάντως ότι η χώρα του δεν πρόκειται να υποχωρήσει στο βαλλιστικό της πρόγραμμα.
«Αν οι πύραυλοι που έχουμε για την άμυνά μας δεν υπήρχαν, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα είχαν ισοπεδώσει το Ιράν, όπως τη Γάζα».
Παράλληλα, Ιρανικές πηγές παρουσιάζουν το μνημόνιο κατανόησης ως ένδειξη αποτυχίας της αμερικανικής πίεσης, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί αποτέλεσμα «αντίστασης» και όχι εξαναγκασμού.
Οι σχέσεις ΗΠΑ και Περσικού Κόλπου σε νέα φάση
Σε αυτό το πλαίσιο, οι ισορροπίες στον Περσικό Κόλπο φαίνεται να επαναπροσδιορίζονται, με τις χώρες της περιοχής να επανεξετάζουν τις σχέσεις τους με την Ουάσιγκτον και να αναζητούν νέες σταθερές σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης αβεβαιότητας.
Για δεκαετίες, οι ηγέτες των αραβικών κρατών στον Περσικό Κόλπο θεωρούσαν τη σχέση τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες ως στρατηγική συμμαχία. Ο Ντόναλντ Τραμπ, ωστόσο, υιοθέτησε μια διαφορετική, πιο συναλλακτική προσέγγιση.
«Βασιλιά, σας προστατεύουμε. Δεν θα αντέχατε δύο εβδομάδες χωρίς εμάς. Πρέπει να πληρώσετε για τον στρατό σας», είχε δηλώσει το 2018, αναφερόμενος στον μονάρχη της Σαουδικής Αραβίας. Η φράση αυτή συμπύκνωνε μια νέα αντίληψη για τη συνεργασία που για δεκαετίες θεωρούνταν θεμέλιο της περιφερειακής ασφάλειας.
Έναν χρόνο αργότερα, η Σαουδική Αραβία βρέθηκε στο στόχαστρο της μεγαλύτερης επίθεσης στο έδαφός της εδώ και δεκαετίες. Οι επιθέσεις σε κρίσιμες πετρελαϊκές εγκαταστάσεις προκάλεσαν προσωρινή διακοπή της μισής παραγωγής αργού, εκτοξεύοντας τις τιμές του πετρελαίου. Αν και η Ουάσιγκτον κατηγόρησε το Ιράν και καταδίκασε την επίθεση, τα κράτη του Κόλπου άρχισαν να αμφιβάλλουν για το κατά πόσο οι ΗΠΑ θα επενέβαιναν ενεργά υπέρ τους.
Κατά τη δεύτερη θητεία του Τραμπ, οι ηγέτες του Κόλπου είχαν ήδη αντιληφθεί τη μετατόπιση των προτεραιοτήτων. Παράλληλα με τις δεσμεύσεις για επενδύσεις τρισεκατομμυρίων δολαρίων στις ΗΠΑ, ο Τραμπ επέλεξε την περιοχή για το πρώτο του επίσημο ταξίδι στο εξωτερικό.
«Θα προστατεύσουμε αυτή τη χώρα», δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ στην πρωτεύουσα του Κατάρ, Ντόχα, κατά την περιοδεία του τον Μάιο.
Η δοκιμασία της συμμαχίας μετά τον πόλεμο με το Ιράν
Η υπόσχεση αυτή δοκιμάστηκε φέτος, όταν οι ΗΠΑ –μαζί με το Ισραήλ– εξαπέλυσαν πόλεμο κατά του Ιράν, προκαλώντας σφοδρά αντίποινα σε όλο τον Κόλπο. Οι κυβερνήσεις της περιοχής βρέθηκαν ξανά αντιμέτωπες με το ερώτημα τι σημαίνει πραγματικά η «αμερικανική προστασία».
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο επισκέφθηκε την περιοχή με στόχο να διαβεβαιώσει τα κράτη του Κόλπου ότι οι δεσμεύσεις ασφαλείας της Ουάσιγκτον παραμένουν ισχυρές. Ωστόσο, πολλοί θεωρούν ότι το ζήτημα πλέον δεν είναι η δέσμευση των ΗΠΑ αλλά το αν η νέα συμφωνία με το Ιράν ενισχύει ή αποδυναμώνει τη θέση των χωρών του Κόλπου.
«Από την οπτική των αραβικών κρατών του Κόλπου, ο πόλεμος με το Ιράν αποτελεί καταστροφική καμπή για την περιφερειακή ασφάλεια», δήλωσε ο Χασάν Αλχασάν, ανώτερος ερευνητής του International Institute for Strategic Studies. «Η αποδέσμευση των ΗΠΑ και η διοχέτευση οικονομικών πόρων προς το Ιράν πιθανότατα θα ενθαρρύνουν περαιτέρω την Τεχεράνη».
Ωστόσο, πρόσθεσε, «τα κράτη του Κόλπου διευκόλυναν και στήριξαν τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Για εκείνα, μια κακή συμφωνία είναι προτιμότερη από τον πόλεμο».
Η περιοδεία Ρούμπιο και οι ανησυχίες των συμμάχων
Η περιοδεία του Ρούμπιο περιλαμβάνει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ – χώρες που υπέστησαν σοβαρά πλήγματα κατά τη διάρκεια του πολέμου και αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό την προσέγγιση Ουάσιγκτον – Τεχεράνης.
«Θέλουμε να ακούσουμε τις απόψεις τους, ειδικά μετά τα γεγονότα του Σαββατοκύριακου στην Ελβετία, και να διασφαλίσουμε ότι λαμβάνονται υπόψη σε κάθε απόφασή μας, γιατί είναι εταίροι μας», είπε ο Ρούμπιο στους δημοσιογράφους στο Άμπου Ντάμπι.
Τα κράτη του Κόλπου είχαν αντιταχθεί στη συμφωνία του 2015 για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και χειροκρότησαν τον Τραμπ όταν την ακύρωσε το 2018. Η νέα συμφωνία φαίνεται να προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία, καθώς δεν αντιμετωπίζει ζητήματα όπως το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα και τα δίκτυα ενόπλων οργανώσεων που συνδέονται με την Τεχεράνη.
Η συμφωνία δίνει στο Ιράν ρόλο στην εποπτεία της εμπορικής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που σημαίνει ότι μεγάλο μέρος του εμπορίου και των ενεργειακών εξαγωγών των χωρών του Κόλπου θα τελεί υπό ιρανική επίβλεψη.
Η οικονομική διάσταση και η αναζήτηση νέων ισορροπιών
Η συμφωνία προβλέπει επίσης ταμείο ανασυγκρότησης ύψους 300 δισ. δολαρίων για το Ιράν, με τον Τραμπ να δεσμεύει συμμετοχή των χωρών του Κόλπου. Ωστόσο, η Σαουδική Αραβία δηλώνει ότι «δεν έχει λεπτομέρειες» για το σχέδιο, ενώ το Κατάρ έχει εκφράσει ενδιαφέρον χωρίς να έχει υπογράψει.
Παρά τις εντάσεις, τα κράτη του Κόλπου αναγνωρίζουν ότι δεν διαθέτουν εναλλακτικό στρατηγικό εταίρο ασφαλείας πέρα από τις ΗΠΑ. Η οικονομική συνεργασία παραμένει ισχυρή, με χώρες όπως τα ΗΑΕ να δηλώνουν ότι θα «ενισχύσουν» περαιτέρω τους δεσμούς τους με την Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, ορισμένα κράτη εξετάζουν την προμήθεια στρατιωτικού εξοπλισμού και από άλλες χώρες, όπως η Τουρκία, στο πλαίσιο διαφοροποίησης της άμυνάς τους.
Η επόμενη μέρα για τον Κόλπο και το Ιράν
Ο πόλεμος ανάγκασε τις ηγεσίες του Κόλπου να σκεφτούν πιο σοβαρά μια μακροπρόθεσμη συνύπαρξη με το Ιράν. Αν και καμία περιφερειακή δύναμη δεν μπορεί να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ ως εγγυητή ασφάλειας, αυξάνονται οι συζητήσεις για ένα πιθανό σύμφωνο μη επίθεσης με την Τεχεράνη.
Οι αναλυτές, ωστόσο, προειδοποιούν ότι η διπλωματία από μόνη της δεν αρκεί. Ο Αλχασάν εκτιμά πως το Ιράν δύσκολα θα σεβαστεί μια τέτοια συμφωνία «χωρίς αξιόπιστη αποτρεπτική ικανότητα του Κόλπου», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ενισχυμένη άμυνα και περιφερειακή ανθεκτικότητα.
Αναθεώρηση σχέσεων με Ουάσιγκτον
Στον δημόσιο διάλογο των χωρών του Κόλπου, πληθαίνουν οι φωνές που επανεξετάζουν τη στάση τους απέναντι στο Ιράν και, ταυτόχρονα, απέναντι στις ΗΠΑ. Όπως σημειώνει ο Φιράς Μακσάντ, διευθυντής για τη Μέση Ανατολή στην Eurasia Group, «η ιδέα των ΗΠΑ ως στρατηγικού συμμάχου στον οποίο μπορεί κανείς να βασιστεί αμφισβητείται πλέον έντονα».
Κατά τον ίδιο, οι χώρες του Κόλπου καλούνται να επιδιώξουν μια νέα ισορροπία: «Δεν πρόκειται μόνο για ύφεση στις σχέσεις με το Ιράν, αλλά και για αποτροπή. Πρέπει να ενισχύσουν τις ίδιες τις στρατιωτικές τους δυνατότητες».
Απειλές Ιράν για κλείσιμο του Ορμούζ
Νωρίτερα σήμερα έγινε γνωστό ότι το Ιράν εξαπέλυσε απειλές για το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, την ίδια ώρα που η ένταση ανάμεσα σε Ισραήλ και Χεζμπολάχ παραμένει υψηλή στον Λίβανο.
Η νέα κλιμάκωση σημειώθηκε έπειτα από ισραηλινό αεροπορικό πλήγμα που, σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων του Λιβάνου, στοίχισε τη ζωή σε δύο ανθρώπους. Πρόκειται για την πρώτη ισραηλινή επίθεση στη χώρα μετά την έναρξη ισχύος της τελευταίας εκεχειρίας το περασμένο Σάββατο.
Επίσης, ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ Ίσραελ Κατζ δήλωσε την Τετάρτη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν ζητήσει από το Ισραήλ να αποσύρει τις δυνάμεις του από τον Λίβανο. Τόνισε ότι η παρουσία του ισραηλινού στρατού θα συνεχιστεί όσο η Χεζμπολάχ εξακολουθεί να συνιστά απειλή για τους στρατιώτες και τους πολίτες της χώρας.
Από την πλευρά της, η Χεζμπολάχ επιμένει πως δεν πρόκειται να σταματήσει τις επιθέσεις αν το Ισραήλ δεν δεσμευτεί σε πλήρη αποχώρηση από τον Λίβανο. Η αντιπαράθεση παραμένει έντονη, με τις δύο πλευρές να διατηρούν σκληρή στάση.
«Δεν αποχωρούμε και, μέχρι αυτή τη στιγμή, κάτι που αποτελεί και διπλωματική επιτυχία, δεν υπάρχει αμερικανικό αίτημα προς το Ισραήλ να αποσυρθεί από τον Λίβανο», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Κατζ, υπογραμμίζοντας τη στρατηγική σταθερότητα της ισραηλινής θέσης.
Παράλληλα, Λιβανέζοι και Ισραηλινοί αξιωματούχοι αναμένεται να συναντηθούν εκ νέου αυτή την εβδομάδα στην Ουάσιγκτον. Η κυβέρνηση της Βηρυτού ελπίζει ότι οι απευθείας διαπραγματεύσεις θα οδηγήσουν σε έναν σαφή οδικό χάρτη για την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από το έδαφος του Λιβάνου.
Τραμπ προς Ιράν: «Θα διακοπούν οι συνομιλίες εάν επιβάλλονται διόδια στα Στενά του Ορμούζ»
Νωρίτερα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτήρισε ως «Fake News» τις πληροφορίες που αναφέρονταν σε πιθανή επιβολή διοδίων ή άλλων χρεώσεων από το Ιράν στα πλοία που διέρχονται τα στρατηγικής σημασίας Στενά του Ορμούζ.
Με ανάρτησή του, ο Αμερικανός πρόεδρος τόνισε ότι η Τεχεράνη έχει διαβεβαιώσει επισήμως την Ουάσιγκτον πως δεν επιβάλλονται τέλη διέλευσης, ασφάλιστρα ή οποιαδήποτε άλλη οικονομική επιβάρυνση στα διερχόμενα πλοία.
Παράλληλα, ο Τραμπ έστειλε προειδοποιητικό μήνυμα προς το Ιράν, επισημαίνοντας ότι εάν αποδειχθεί πως οι διαβεβαιώσεις αυτές είναι ψευδείς, τότε οι συνομιλίες ανάμεσα στις δύο πλευρές θα διακοπούν άμεσα.
Χαρακτηριστικά ο Τραμπ ανέφερε ότι:«Το Ιράν ενημέρωσε τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι, παρά τις κακόβουλες αναφορές των Fake News, δεν επιβάλλονται ούτε εισπράττονται διόδια, κόστη ασφάλισης ή άλλες χρεώσεις οποιουδήποτε είδους στα πλοία που διέρχονται τα Στενά του Ορμούζ. Αν αυτό αποδειχθεί ψευδές, οι διαπραγματεύσεις θα τερματιστούν αμέσως».