Η «Manosphere» και η κουλτούρα των manfluencers καλλιεργούν σταθερά και στρατηγικά έναν συστημικό μισογυνισμό στις διαδικτυακές πλατφόρμες. Υπό το προσωπείο του «χιούμορ», του γυμναστηριακού «μάτσο» ή «alpha male» που δίνει συμβουλές για επιχειρηματικότητα και φλερτ, κανονικοποιείται η κουλτούρα του αντιφεμινιστικού και η ακροδεξιά ρητορική.
Μέσα από το περιτύλιγμα της αυτοβελτίωσης, η τοξική αρρενωπότητα σερβίρεται ως «απάντηση» στον φόβο ότι η παραδοσιακή ανδρική ταυτότητα απειλείται. Η αμφισβήτηση των γυναικείων δικαιωμάτων παρουσιάζεται ως «άμυνα» για την ανάκτηση της χαμένης κυριαρχίας, διοχετεύοντας την ανασφάλεια του φύλου απευθείας στον πολιτικό χώρο της ακροδεξιάς. Πώς λειτουργούν οι αλγόριθμοι;
Η Greta Jasser, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Ερευνών για τη Δημοκρατία του Πανεπιστημίου του Γκέτινγκεν μιλάει στα nea.gr για τον ψηφιακό μισογυνισμό και την ακροδεξιά ρητορική που διοχετεύεται στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης στους άνδρες ψηφιακούς χρήστες.
Πώς συνδέεται η λεγόμενη «manosphere» με την καθημερινή κουλτούρα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τη ρητορική μίσους κατά των γυναικών;
Ο όρος «manosphere» αποτελεί αυτοπροσδιορισμό και περιλαμβάνει μια ποικιλία ομάδων που ενώνονται από τον κοινό τους μισογυνισμό και τις αντιφεμινιστικές πεποιθήσεις. Τα τελευταία χρόνια, αυτό το οικοσύστημα —που βασιζόταν κυρίως σε φόρουμ και ιστοσελίδες— αν και παραμένει αλώβητο, έχει δώσει τη θέση του σε μια «Νέο-Manosphere», η οποία μετατονίστηκε στις μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και σε πιο απομονωμένους διαδικτυακούς χώρους με κλειστή πρόσβαση.
Οι «manfluencers» παράγουν το ίδιο περιεχόμενο με τους υπόλοιπους influencers, αλλά το εμπλουτίζουν με μισογυνική και αντιφεμινιστική ρητορική. Ορισμένοι πουλούν μαθήματα σωματικής διάπλασης , χρηματοοικονομικών επενδύσεων ή στρατηγικών φλερτ. Όπως επισημαίνουν οι Haslop και οι συνεργάτες του, εκμεταλλεύονται τις ανδρικές ανασφάλειες. Όπως εξηγεί ο Haslop με το παράδειγμα του Andrew Tate, ο influencer «εμπορεύεται τους φόβους των ανδρών για τη θέση τους στην ιεραρχία της ηγεμονικής αρρενωπότητας, παρουσιάζοντας την ικανότητα των ανδρών να αποδεικνύουν συνεχώς την ετεροφυλοφιλία και την κυριαρχία τους επί των γυναικών ως δοκιμασία της θέσης τους σε αυτή την ιεραρχία.»
Mπροεί η συστηματική έκθεση των ανδρών χρηστών σε μισογυνικό και σεξιστικό περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να οδηγεί σε ακροδεξιά ιδεολογία;
Η manosphere δεν λειτουργεί απλώς ως «πύλη εισόδου». Ο μισογυνισμός αποτελεί από μόνος του μια ακραία ιδεολογία, που βασίζεται και προωθεί μια αυστηρή κοινωνική ιεραρχία. Η πλαισίωση του μισογυνισμού απλώς ως «πύλη» οδηγεί τη κοινή γνώμη στο να τον παραβλέπει ως αυτοτελή ιδεολογία.
Επιπλέον, οι μισογυνικές και αντιφεμινιστικές απόψεις είναι αγκιστρωμένες στις πεποιθήσεις της κυρίαρχης τάσης. Το να υποδεικνύουμε τη manosphere ως το ακραίο «Άλλο», ενώ αποτυγχάνουμε να αναγνωρίσουμε τον μισογυνισμό που διατρέχει τις κυρίαρχες πολιτικές πεποιθήσεις, μπορεί να καταστήσει τον συστημικό μισογυνισμό αόρατο.
Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι η κατανάλωση περιεχομένου της manosphere συσχετίζεται με την κατανάλωση ακροδεξιού περιεχομένου. Μελέτη του 2021 παρακολούθησε τη δραστηριότητα χρηστών του Reddit και του YouTube και διαπίστωσε ότι «υπάρχει μεγάλη επικάλυψη μεταξύ των βάσεων χρηστών της Εναλλακτικής Δεξιάς (Alt-right) και της Manosphere, και ότι τα μέλη της Manosphere έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμπλακούν με ακροδεξιό περιεχόμενο σε σύγκριση με προσεκτικά επιλεγμένες ομάδες ελέγχου.»
Το «χιούμορ» χρησιμοποιείται συχνά για να καταστήσει το ακροδεξιό περιεχόμενο πιο αποδεκτό, καθώς λειαίνει τις γωνίες του. Παρέχει την ισχυριζόμενη πρόφαση ότι επρόκειτο «απλώς για ένα αστείο»— για το άτομο που κάνει το αστείο ή τη δημοσίευση. Όπως διαπίστωσε μελέτη για την αυστραλιανή ακροδεξιά:
«Επιτρέπει στο άτομο που αφηγείται το αστείο να βολιδοσκοπήσει τα όρια της αποδοχής μισαλλόδοξων και υπεροχικών αντιλήψεων με έναν τρόπο που φαίνεται μη σοβαρός […]. Ταυτόχρονα, χρησιμεύει στη νομιμοποίηση και κανονικοποίηση τέτοιων αντιλήψεων, στέλνοντας το σήμα στο κοινό ότι τέτοιες εκφράσεις είναι αποδεκτές.»
Τι ρόλο διαδραματίζουν οι αλγόριθμοι του TikTok στην έκθεση των νέων ανδρών σε περιεχόμενο που συνδυάζει μισογυνισμό, αντιφεμινισμό και ακροδεξιά ιδεολογία;
Το 2024, ερευνητές στο Πανεπιστήμιο Dublin City διεξήγαγαν ένα πείραμα: δημιούργησαν νέα προφίλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για αγόρια ηλικίας 16 και 18 ετών σε καινούργια κινητά τηλέφωνα.
Διαχειρίστηκαν τους λογαριασμούς διαφορετικά: ένας λογαριασμός αναζητούσε συγκεκριμένα περιεχόμενο “Manosphere”, όπως δημοσιεύσεις των Andrew και Tristan Tate, οι οποίοι τελούν υπό προσωρινή κράτηση με κατηγορίες για εμπορία ανθρώπων και βιασμό.
Ένας άλλος λογαριασμός αναζητούσε περιεχόμενο fitness —θέματα που ένας έφηβος αυτής της ηλικίας θα μπορούσε να βρει ενδιαφέροντα. Ως ομάδα ελέγχου, δημιούργησαν επίσης έναν λογαριασμό που δεν αναζητούσε κανένα συγκεκριμένο περιεχόμενο. Για όλους τους λογαριασμούς κατεγράφησαν τα προτεινόμενα βίντεο σε TikTok, Instagram και YouTube.
Mέσα σε λιγότερο από 10 λεπτά, στους λογαριασμούς TikTok που αναζητούσαν περιεχόμενο fitness ή τους αδελφούς Tate προτάθηκε περιεχόμενο της Manosphere. Στην τελευταία φάση αυτού του πειράματος, στον λογαριασμό με ενδιαφέρον το «fitness» σερβιρίστηκε πάνω από 80% περιεχόμενο της manosphere.
Ένα ελβετικό πείραμα που διεξήχθη από δημοσιογράφους με το ίδιο στήσιμο κατέληξε σε παρόμοια συμπεράσματα. Οι δημοσιογράφοι περιγράφουν αναλυτικά ότι το περιεχόμενο γινόταν όλο και πιο ακραίο με την πάροδο του χρόνου, φτάνοντας μέχρι και στην προώθηση της βίας κατά των γυναικών.
Αλλάζουν τα ακροδεξιά κόμματα, όπως το AfD, τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η πολιτική επικοινωνία μέσω των social media;
Οι τρόποι με τους οποίους ασκείται η πολιτική επικοινωνία ενισχύθηκαν και άλλαξαν μέσα από τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και τη δημοφιλία τους. Άλλωστε, τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης βασίζονται πλέον στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για ρεπορτάζ, και με τη σειρά τους προσαρμόζουν το περιεχόμενό τους ώστε να είναι «έτοιμο για πλατφόρμες», προκειμένου να προσελκύσουν κλικς. Τα κόμματα και τα κοινωνικά κινήματα μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτές τις λειτουργίες για να προσεγγίσουν το κοινό τους. Το AfD δεν είναι σε καμία περίπτωση η πρώτη ή η μόνη πολιτική ομάδα που το κάνει αυτό, όπως έχουν δείξει σχετικές έρευνες ήδη από το 2010.
Για τις εκλογές στην ανατολική Γερμανία το 2024, μελέτη διαπίστωσε ότι, παρά τον σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην προεκλογική εκστρατεία, οι εκλογές δεν κερδήθηκαν ούτε χάθηκαν στο διαδίκτυο. Αυτό, όπως υποστηρίζουν οι συγγραφείς, γίνεται εμφανές από το γεγονός ότι πολλοί από τους πόρους που επενδύθηκαν στην ψηφιακή εκστρατεία δεν μεταφράστηκαν αυτόματα σε εκλογική επιτυχία . Ωστόσο, το AfD είναι ιδιαίτερα παρόν στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και προσαρμόζει το περιεχόμενό του στις μορφές (formats) που ταιριάζουν στο κοινό της κάθε πλατφόρμας — μια τάση που οι ερευνητές έχουν παρατηρήσει και σε άλλα ακροδεξιά κόμματα, όπως οι Σουηδοί Δημοκράτες .
Μια ειδοποιός διαφορά που εισάγει το AfD στην πολιτική επικοινωνία είναι ότι —τόσο εντός όσο και εκτός διαδικτύου— έχει καθιερώσει ένα εχθρικό ύφος και στυλ διαλόγου. Επιπλέον, οι εμφανίσεις στα μέσα ενημέρωσης φαίνεται να σχεδιάζονται για δραματουργικό εντυπωσιασμό παρά για την προώθηση συγκεκριμένων προγραμματικών θέσεων, όπως διαπίστωσε η πολιτική επιστήμονας Ruth Wodak.
Για παράδειγμα, η προσποιητή οργή και οι θεσμικές παραβιάσεις, που μπορούν να μετατραπούν σε μικρά, «έτοιμα για πλατφόρμες» βίντεο-κλιπ, φαίνεται να αποτελούν τον αυτοσκοπό των κοινοβουλευτικών ομιλιών και των δημόσιων εμφανίσεων των πολιτικών του AfD.
Βλέπουμε, λοιπόν, τη χρήση μιας παλαιάς «τακτικής σκανδαλοθηρίας» μέσα στο γρήγορο περιβάλλον των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, το οποίο είναι εξαιρετικά ευνοϊκό για τέτοιου είδος πρακτικές.