Η νοητή γραμμή μεταξύ της παράδοσης και του φολκλόρ είναι πολύ λεπτή – τόσο λεπτή, που οι εικόνες από την Κρήτη, για τους εορτασμούς της 52ης επετείου από την 3η Σεπτέμβρη, με τα λουλούδια και τα κομβόι αυτοκινήτων που ανέμιζαν πράσινες σημαίες θα μπορούσαν να μπουν στη δεύτερη κατηγορία.
Ομως, με έναν παράδοξο τρόπο, δεν είναι αυτή η βασική αίσθηση που εξέπεμψαν τα γενέθλια του ΠΑΣΟΚ την περασμένη Πέμπτη. Ο τόπος καταγωγής του Νίκου Ανδρουλάκη έπρεπε να γίνει το φόντο για να «πέσει το σήμα» της επανεκκίνησης – και τόσο η συγκυρία όσο και η επιλογή των στελεχών του κόμματος να συμμετάσχουν, οι περισσότεροι ενεργά, στην «απόβαση» στο νησί, δείχνουν πως η επιλογή πέτυχε τον σκοπό της.
Με τον Ανδρέα Παπανδρέου
Το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης έχει τον δικό του τρόπο να επηρεάζεται από το παρελθόν του. «Μα καλά, κάνουν πολιτική το 2026 με τον Ανδρέα Παπανδρέου;», σχολίαζαν αντίπαλοί τους εξ αριστερών όταν η Χαριλάου Τρικούπη επέλεξε να κάνει εκδήλωση στο Καλέντζι στα τριάντα χρόνια από τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου.
Παρότι μπαρουτοκαπνισμένοι στους αριστερούς συμβολισμούς, που πολλές φορές βαραίνουν την ατμόσφαιρα αλλά πάντα συγκινούν, έβρισκαν ακατανόητη την επιλογή. Κι όμως, το Καλέντζι και η 3η Σεπτέμβρη, οι αναφορές στην πολιτική διαδρομή και στις αλλαγές που έγιναν τα χρόνια που το κόμμα βρέθηκε στην εξουσία, η διαρκής υπενθύμιση της πραγματικής βελτίωσης της ζωής των πολιτών για τουλάχιστον δύο δεκαετίες, ανανεώνουν το κυβερνητικό DNA του κόμματος, πράγμα σημαντικό ειδικά τις εποχές που οι δημοσκοπικές επιδόσεις δεν δείχνουν πως υπάρχει τέτοια προοπτική.
Είναι δομικό κομμάτι της παραταξιακής νοοτροπίας αυτή η πεποίθηση, που βασίζεται περισσότερο στην αίσθηση – και είναι αυτή που επέτρεψε στο ΠΑΣΟΚ να μείνει όρθιο στις πιο κρίσιμες στιγμές και να κινείται ως κόμμα εξουσίας, ακόμα και όταν βρέθηκε στο 3%. Και σήμερα λειτουργεί ως υπενθύμιση για τα μέλη και τους φίλους του πως η μάχη είναι μπροστά, πως ο στόχος δεν έχει χαθεί – ναι, το ΠΑΣΟΚ είναι τρίτο στις έρευνες, όμως έχει περάσει χειρότερα, αντιμέτωπο με τους ίδιους αντιπάλους.
«Το πισωγύρισμα δεν είναι επιλογή», έλεγε χθες σημαίνον στέλεχος του κόμματος σε συνομιλητές του, δείχνοντας και την ατμόσφαιρα που επικρατεί στο πράσινο στρατόπεδο. Εστω και για μία μέρα, οι γκρίνιες και τα εσωκομματικά μαχαιρώματα κάνουν πάντα ένα βήμα πίσω στις επετείους, ειδικά μπροστά στο κοινό διακύβευμα, λίγους μήνες πριν από την κάλπη. Η εικόνα που μένει είναι τα χαμόγελα –και όσοι έχουν συμμετάσχει στη χαιρετούρα και στον εορτασμό, ειδικά οι εσωκομματικοί αντίπαλοι (και συγκεκριμένα εκείνοι που το προηγούμενο διάστημα φημολογούταν πως κοιτούν εκτός κόμματος) φέρουν με την παρουσία τους αυτή την υπενθύμιση, που θα ακολουθεί και τις επόμενες κινήσεις τους.
Πασοκική μυθολογία
Ενδεχομένως, οι μη κομματικοί να παρακολούθησαν το σόου των drone πάνω από την πόλη του Ηρακλείου όπως θα έκαναν για μια τουριστική ατραξιόν, όμως όλοι σήκωσαν το κεφάλι ψηλά, όλοι «κλίκαραν» το βίντεο με την τέκνο διασκευή του Carmina Burana.
Το pop ΠΑΣΟΚ, που τόσο λοιδορήθηκε την τελευταία δεκαπενταετία (ακόμα και εντός του πράσινου μηχανισμού) έχει επιτύχει αυτό που κανένα άλλο κόμμα της Μεταπολίτευσης δεν έχει καταφέρει: παρότι το ΠΑΣΟΚ έχει να κερδίσει εκλογές από το 2009, είναι απολύτως αναγνωρίσιμο, με το όνομα και το σύμβολό του, σε όλες τις ηλικίες. Αυτήν την άμεση αναγνωρισιμότητα, που φτάνει την κλίμακα κλασικών εμπορικών επωνυμιών, κυνήγησαν και νέοι σχηματισμοί (με τον Αλέξη Τσίπρα να στρέφεται σε ένα όνομα που μπορούσε άμεσα να γίνει γνωστό και ιντερνετικό viral, ακριβώς γιατί κάτι θύμιζε σε όλους, σηκώνοντας με ανδρεοπαπανδρεϊκό τρόπο την Ιδρυτική Διακήρυξη στο Θησείο).
Αυτή τη «χαλαρή» παρουσία μέσα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την ζήλεψε και η ΝΔ, που πάσχισε να την κοπιάρει με το street party έξω από τη Ρηγίλλης και με την πλάκα του Κυριάκου Μητσοτάκη στο TikTok με τα γαλάζια παπούτσια – ούτε εκεί όμως έγιναν πολλά. Το πράσινο pop δημιουργήθηκε οργανικά, μέσα από την πασοκική μυθολογία, από το ρόλερ-κόστερ 52 ετών που έφτιαξαν ένα ΠΑΣΟΚ πέρα από το ΠΑΣΟΚ, με τα καλά και τα στραβά του, ακόμα και μέσα από την ειρωνεία πως στις καλές εποχές η ελληνική κοινωνία ζούσε εις γνώση της πάνω από τις δυνατότητές της – και αυτό, μια συλλογική εμπειρία είναι, μια κοινή παραδοχή λαθών.
Η μάχη
Οι μελετητές των δημοσκοπήσεων λένε πως, στην κεντροαριστερή μάχη που διεξάγεται άτυπα για τη θέση του βασικού αντιπάλου της ΝΔ, το ΠΑΣΟΚ χάνει από το πρόσωπο του Τσίπρα – πως ο πρώην πρωθυπουργός μοιάζει δυνητικά πιο ισχυρός αντίπαλος για τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Στη Χαριλάου Τρικούπη, όμως, δείχνουν πως αρχίζουν να κατανοούν πως καμία εξέλιξη, πόσο μάλλον σε μια εποχή παράλληλων κρίσεων, δεν είναι γραμμική.
Και, με αρχή τη φετινή 3η Σεπτέμβρη, ο Νίκος Ανδρουλάκης έβγαλε από τη φαρέτρα του το μεγαλύτερο όπλο που έχει αυτή τη στιγμή στη διάθεσή του το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης: το brand ΠΑΣΟΚ, που περιλαμβάνει κυβερνητικό πρόγραμμα, φρέσκα πολιτικά στελέχη και την εμπειρία μιας διαδρομής που, στα πασοκικά μυαλά, δεν μπορεί, δεν γίνεται να μη δικαιωθεί. Δεν υπάρχουν, προφανώς, αυτοεκπληρούμενες προφητείες – αυτό στο πράσινο επιτελείο το ένιωσαν στο πετσί τους όταν διαπίστωσαν πως έχασαν πολύτιμο χρόνο πριν από την ίδρυση της ΕΛΑΣ. Πέριξ του ΠΑΣΟΚ, όμως, υπάρχει πλέον η πεποίθηση πως η μάχη δεν έχει χαθεί πριν καν δοθεί.