Η Ουκρανία φέρεται να έχει αναπτύξει συνεργασία με τους αντάρτες Τουαρέγκ στο βόρειο Μάλι, με στόχο την αποδυνάμωση της ρωσικής επιρροής στην Αφρική. Ωστόσο, οι πληροφορίες για την έκταση της εμπλοκής του Κιέβου παραμένουν ανεπιβεβαίωτες, ενώ η συνεργασία των ανταρτών με τζιχαντιστικές οργανώσεις δημιουργεί πολιτικούς και στρατηγικούς κινδύνους για την ουκρανική πλευρά.
Σύμφωνα με την Deutsche Welle, περίπου 15 Ουκρανοί ειδικοί στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη φέρονται να υποστηρίζουν τους αντάρτες Τουαρέγκ, οι οποίοι αντιμάχονται τη στρατιωτική κυβέρνηση του Μπαμάκο και τους Ρώσους συμμάχους της. Η πληροφορία προέρχεται από έρευνα του CNN που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο. Η Deutsche Welle επισημαίνει, ωστόσο, ότι δεν έχει επαληθεύσει ανεξάρτητα τους ισχυρισμούς για εκπαίδευση στη χρήση drones, επιχειρησιακό σχεδιασμό και εξ αποστάσεως υποστήριξη αποστολών.
Guerra Rusia-Ucrania también en África: la peligrosa apuesta de Kiev
Especialistas ucranianos en drones estarían apoyando a rebeldes tuareg que luchan junto a yihadistas contra el gobierno militar de Mali y las fuerzas rusas. Una alianza arriesgada. (md)
https://t.co/YNtlRSA2VX
— DW Español (@dw_espanol) October 26, 2026
Γιατί ενδιαφέρει την Ουκρανία το Μάλι
Η εμπλοκή της Ουκρανίας στην Αφρική, εφόσον επιβεβαιωθεί, εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια του Κιέβου να περιορίσει τη διεθνή επιρροή της Μόσχας, ακόμη και πέρα από το ευρωπαϊκό πεδίο σύγκρουσης.
Η Μάρτα Ολιίνικ-Ντομότσκο, συντονίστρια του Προγράμματος Αφρικανικών Σπουδών στο Εθνικό Πανεπιστήμιο Κιέβου-Μοχύλα, δήλωσε στην Deutsche Welle ότι βασικός στόχος της Ουκρανίας είναι να αποδυναμώσει τη ρωσική επιρροή διεθνώς. Όπως εξήγησε, η υποχώρηση της ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας θα μπορούσε να περιορίσει και τις οικονομικές ευκαιρίες που απορρέουν από αυτήν.
Μετά τα στρατιωτικά πραξικοπήματα του 2020 και του 2021, το Μάλι απομακρύνθηκε από τους δυτικούς εταίρους του και ενίσχυσε τους δεσμούς του με τη Ρωσία. Η παρουσία της ρωσικής παραστρατιωτικής οργάνωσης Wagner αντικαταστάθηκε το 2025 από το Africa Corps, στο πλαίσιο της αναδιοργάνωσης της ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας στην Αφρική.
Ο Ουλφ Λέσινγκ, πρώην επικεφαλής του προγράμματος για το Σαχέλ του Ιδρύματος Konrad Adenauer στο Μάλι, δήλωσε στην Deutsche Welle ότι η Ρωσία συνεχίζει να επεκτείνει τις δραστηριότητές της στην αφρικανική ήπειρο. Όπως ανέφερε, έχει λάβει πληροφορίες ότι το Africa Corps εξακολουθεί να χρησιμοποιεί τη Συρία και τη Λιβύη ως ενδιάμεσους σταθμούς για πτήσεις από τη Ρωσία, μεταξύ άλλων για ανεφοδιασμό και φόρτωση υλικού με προορισμό επιχειρήσεις στην Αφρική.
Οι ενδείξεις και όσα παραμένουν ανεπιβεβαίωτα
Οι υποψίες για πιθανή ουκρανική εμπλοκή στο Μάλι δεν είναι καινούργιες. Τον Ιούλιο του 2024, είχαν διατυπωθεί αναφορές για πιθανή συμμετοχή της ουκρανικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών (HUR) σε ενέδρα κατά Ρώσων μαχητών της Wagner κοντά στην Τινζαουατέν, στο βόρειο Μάλι.
Τότε, ο εκπρόσωπος της HUR, Αντρίι Γιούσοφ, είχε δηλώσει ότι οι αντάρτες Τουαρέγκ είχαν λάβει πληροφορίες που χρειάζονταν για να πραγματοποιήσουν την επίθεση, χωρίς να επιβεβαιώσει άμεση ουκρανική συμμετοχή. Η Ουκρανία είχε αρνηθεί ότι ενεπλάκη απευθείας.
Νέες συζητήσεις προκάλεσε ανάρτηση του Κιρίλο Μπουντάνοφ, πρώην επικεφαλής της ουκρανικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών και νυν επικεφαλής του γραφείου του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Στις 7 Σεπτεμβρίου, ο Μπουντάνοφ έγραψε ότι οι ουκρανικές υπηρεσίες πληροφοριών προστατεύουν τα συμφέροντα της χώρας σε ολόκληρο τον κόσμο, από τη Ρωσία έως την Αφρική και την Ανταρκτική. Δεν αναφέρθηκε, ωστόσο, ειδικά στο Μάλι ούτε επιβεβαίωσε κάποια συγκεκριμένη επιχείρηση.
Η Deutsche Welle αναφέρει ότι απευθύνθηκε στην HUR, ζητώντας διευκρινίσεις για πιθανή ανάπτυξη προσωπικού στο Μάλι, την έγκριση μιας τέτοιας αποστολής από την πολιτική ηγεσία και τα μέτρα που θα απέτρεπαν την έμμεση ενίσχυση τζιχαντιστικών οργανώσεων. Δεν έλαβε συγκεκριμένη απάντηση, ενώ εκπρόσωπος της υπηρεσίας ανέφερε ότι ενδέχεται να δοθούν πληροφορίες αργότερα.
Ο κίνδυνος της συνεργασίας με τζιχαντιστές
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για το Κίεβο αφορά τους συμμάχους των ανταρτών Τουαρέγκ. Το Απελευθερωτικό Μέτωπο του Αζαουάντ (FLA), που επιδιώκει την ανεξαρτησία ή την ευρεία αυτονομία του βόρειου Μάλι, συνεργάζεται με την τζιχαντιστική οργάνωση Jama’at Nusrat al-Islam wal Muslimeen (JNIM), η οποία συνδέεται με την Αλ Κάιντα.
Οι δύο οργανώσεις έχουν κοινό αντίπαλο τη στρατιωτική κυβέρνηση του Μπαμάκο και τους Ρώσους συμμάχους της, ωστόσο επιδιώκουν διαφορετικούς στόχους. Το FLA προωθεί τον διαχωρισμό του βόρειου Μάλι, ενώ η JNIM επιδιώκει την επιβολή αυστηρής ισλαμικής διακυβέρνησης.
Η συνεργασία των Τουαρέγκ με ισλαμιστικές οργανώσεις έχει ιστορικό βάθος. Μετά την ανατροπή και τη δολοφονία του Μουαμάρ Καντάφι στη Λιβύη, τον Οκτώβριο του 2011, ένοπλοι Τουαρέγκ επέστρεψαν στο Μάλι και αναζωπύρωσαν τον αγώνα για ανεξάρτητο κράτος. Στην πορεία, οι αυτονομιστικές επιδιώξεις συνδέθηκαν με ισλαμιστικά κινήματα. Ο σημερινός ηγέτης της JNIM, Ιγιάντ Αγ Γκάλι, είχε συμμετάσχει στην εξέγερση των Τουαρέγκ προτού στραφεί στον τζιχαντισμό.
Η Μάρτα Ολιίνικ-Ντομότσκο περιγράφει τη σχέση των δύο πλευρών ως τακτική και συγκυριακή συμμαχία απέναντι σε έναν κοινό εχθρό, η οποία δεν συνιστά συνολική πολιτική ή στρατιωτική σύμπραξη. Οι δύο πλευρές έχουν συνεργαστεί και σε προηγούμενες εξεγέρσεις, αλλά στη συνέχεια ήρθαν σε ρήξη.
Ενδεχόμενη ουκρανική υποστήριξη προς το FLA δεν αποδεικνύει από μόνη της άμεση στήριξη προς την JNIM. Ωστόσο, η τζιχαντιστική οργάνωση θα μπορούσε να ωφεληθεί έμμεσα, εάν οι δύο ομάδες πραγματοποιούν κοινές επιχειρήσεις ή εάν η τεχνογνωσία και ο εξοπλισμός που θα αποκτήσουν οι αντάρτες αξιοποιηθούν και από τους συμμάχους τους.
Οι κατηγορίες από τις χώρες του Σαχέλ
Το Μάλι, ο Νίγηρας και η Μπουρκίνα Φάσο, οι οποίες κυβερνώνται από στρατιωτικές ηγεσίες, κατηγορούν την Ουκρανία ότι υποστηρίζει ένοπλες οργανώσεις και απειλεί την εδαφική τους ακεραιότητα. Οι τρεις χώρες έχουν διακόψει τις διπλωματικές σχέσεις τους με το Κίεβο και έχουν ενισχύσει τη συνεργασία τους με τη Μόσχα.
Τον Σεπτέμβριο, ο υπουργός Εξωτερικών του Μάλι, Αμπντουλαγέ Ντιόπ, κατηγόρησε την Ουκρανία ενώπιον των Ηνωμένων Εθνών ότι παρέχει ανοιχτή υποστήριξη σε τρομοκρατικές και άλλες εγκληματικές ομάδες, με στόχο να υπονομεύσει την εδαφική ακεραιότητα της χώρας. Σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP), δεν παρουσίασε στοιχεία που να τεκμηριώνουν τον ισχυρισμό του.
Η Ρωσία και οι σύμμαχοί της στην περιοχή έχουν συμφέρον να παρουσιάζουν το Κίεβο ως παράγοντα αποσταθεροποίησης, ενώ η Ουκρανία επιχειρεί να οικοδομήσει σχέσεις με αφρικανικές χώρες στη βάση ισότιμων συνεργασιών.
Η ιστορικός Ιρίνα Φιλάτοβα, ομότιμη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του ΚουαΖούλου-Νατάλ στη Νότια Αφρική, θεωρεί πιθανή την ουκρανική υποστήριξη προς τους Τουαρέγκ, χωρίς ωστόσο να διαθέτει ανεξάρτητα στοιχεία που να επιβεβαιώνουν την εμπλοκή. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι η συνεργασία με αυτονομιστές θα μπορούσε να δημιουργήσει την εντύπωση ότι το Κίεβο παρεμβαίνει στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων χωρών.
Tο τίμημα για το Κίεβο
Η πιθανή εμπλοκή στο Μάλι θα μπορούσε να προσφέρει στην Ουκρανία έναν σχετικά χαμηλού κόστους τρόπο να ασκήσει πίεση στα ρωσικά συμφέροντα εκτός Ευρώπης. Μια μικρή ομάδα ειδικών θα μπορούσε να ενισχύσει τις δυνατότητες των τοπικών μαχητών στη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αναγκάζοντας παράλληλα τη Μόσχα να διαθέσει περισσότερους πόρους για τη διατήρηση της επιρροής της.
Ωστόσο, το πολιτικό κόστος ενδέχεται να είναι σημαντικό. Εάν η Ουκρανία συνδεθεί με μια αυτονομιστική οργάνωση που συνεργάζεται με τζιχαντιστές, θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με κατηγορίες για έμμεση ενίσχυση εξτρεμιστικών ομάδων και παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις του Μάλι.
Προς το παρόν, η έκταση της ουκρανικής εμπλοκής παραμένει ασαφής. Το βασικό ερώτημα είναι εάν το Κίεβο μπορεί να περιορίσει τη ρωσική παρουσία στην Αφρική χωρίς να υπονομεύσει την προσπάθειά του να αναπτύξει σχέσεις εμπιστοσύνης με τις χώρες της ηπείρου.