«Σκέφτομαι διαρκώς ποιος θα είναι ο διάδοχός μου»: ήταν Μάιος του 2025 όταν ο Βλαντίμιρ Πούτιν μίλησε ανοιχτά στην τηλεόραση για το ζήτημα που η Ρωσία συζητάει χαμηλόφωνα. Στο μεταξύ, οι εκλογές-παρωδία στις 18-20 Σεπτεμβρίου επιβεβαίωσαν, αν υπήρχε ακόμα η οποιαδήποτε αμφιβολία, ότι ο επόμενος ένοικος του Κρεμλίνου δεν πρόκειται να αναδειχθεί μέσα από κάποια εκλογική αναμέτρηση. Και η ηλικία του Πούτιν αρχίζει πλέον να γίνεται πρόβλημα, όσο κι αν ο ίδιος φροντίζει εμμονικά τη φυσική του κατάσταση.
Ο ρώσος πρόεδρος έγινε την Τετάρτη 74 χρόνων. Εναν χρόνο μικρότερος από τον Λεονίντ Μπρέζνιεφ όταν έφυγε από την ζωή: η εικόνα ενός ηγέτη που πλησιάζει τα 80 παραπέμπει αναπόφευκτα τους ρώσους πολίτες στους γηραιούς ηγέτες της σοβιετικής περιόδου.
Ο ίδιος ο Πούτιν δεν έχει δώσει όμως ποτέ την παραμικρή ένδειξη για το ποιος θα μπορούσε να πάρει τη θέση του. Πιθανότατα – σχολιάζει η ιταλική «La Repubblica» – επειδή ούτε ο ίδιος ξέρει.
Δεν είναι τυχαίο που στην ίδια τηλεοπτική συνέντευξη του 2025 έσπευσε να προσθέσει ότι σκέφτεται «μια ομάδα ανθρώπων» και όχι κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν, πράγματι, ότι η πιθανότερη λύση για τη διαδοχή θα ήταν μια επιτροπή ισχυρών παραγόντων, η οποία θα αναλάβει να διασφαλίσει τη συνέχεια του πουτινισμού, αποτρέποντας μια αιματηρή σύγκρουση μεταξύ επίδοξων διαδόχων.
Μία λύση ανάλογη με εκείνη που διαμορφώθηκε μετά τον θάνατο του Στάλιν – ο Πούτιν κοντεύει να ξεπεράσει το ρεκόρ παραμονής του στην εξουσία – με ένα είδος συμφωνίας «κατανομής της εξουσίας» ανάμεσα στον Μαλένκοφ στην κυβέρνηση, τον Μολότοφ στην εξωτερική πολιτική, τον Χρουστσόφ στο κόμμα και τον Μπέρια στις υπηρεσίες ασφαλείας.
Η συμφωνία διήρκεσε λιγότερο από δύο χρόνια – ο Μπέρια εξουδετερώθηκε αμέσως, καθώς ήταν ο μόνος που μπορούσε να εκβιάσει ή να εξοντώσει φυσικά όλους τους υπόλοιπους. Εξασφάλισε όμως ειρηνική μετάβαση για το καθεστώς και τη φυσική επιβίωση μιας ηγετικής ομάδας που επί δεκαετίες είχε συμμετάσχει σε κάθε θηριωδία του σταλινισμού.
Ποιοι θα είναι, λοιπόν, οι ισχυροί παράγοντες στους οποίους θα εμπιστευθεί ο πουτινισμός την επιβίωσή του όταν ο Πούτιν αποχωρήσει από το προσκήνιο, είτε λόγω ηλικίας είτε επειδή θα εξαναγκαστεί να αποχωρήσει από έναν πόλεμο που δεν μπορεί να τερματίσει και ο οποίος βυθίζει τη Ρωσία στη σοβαρότερη κρίση των τελευταίων είκοσι ετών;
Σύμφωνα με τη «Repubblica», οι ομάδες που θα συμμετέχουν στη «συμφωνία διαδοχής» μπορούν να χωριστούν σε τρεις. Πρώτα απ’ όλα, η πολιτικοδιοικητική ηγεσία του καθεστώτος. Επειτα, οι «σιλοβίκι», τα στελέχη των κρατικών μηχανισμών ισχύος και καταστολής, που ελέγχουν τις υπηρεσίες ασφαλείας. Και, τέλος, η ομάδα των νεότερων στελεχών, γιων ή εγγονών των πρώτων συντρόφων του Πούτιν, οι οποίοι τα τελευταία χρόνια έχουν τοποθετηθεί στην ηγεσία υπουργείων ή ισχυρών οικονομικών ομίλων.
Τα προφίλ των ισχυρών παραγόντων
Το πλέον σημαντικό πρόσωπο στην πρώτη κατηγορία είναι ο 64χρονος Σεργκέι Κιριένκο, πρώτος αναπληρωτής επικεφαλής της Προεδρικής Διοίκησης. Στην πορεία της ζωής του, εξελίχθηκε από φιλελεύθερο μεταρρυθμιστή και νεαρό πρωθυπουργό επί Γέλτσιν σε κορυφαίο διαχειριστή του πουτινισμού.
Ελέγχει πολιτικές υποθέσεις και εκστρατείες παραπληροφόρησης, έχει διασυνδέσεις με φιλοπουτινικά κόμματα στην Ευρώπη ενώ έχει αναλάβει και την πολιτική διαχείριση των κατεχόμενων ουκρανικών περιοχών. Το αδύναμο σημείο του; Η εχθρότητα των μυστικών υπηρεσιών, που έχουν επανειλημμένα επιχειρήσει να του βάλουν τρικλοποδιές.
Οι «σιλοβίκι», οι «άνθρωποι της ισχύος» θα επιδιώξουν αναμφίβολα να κάνει αισθητή όλη την επιρροή τους όταν έρθει η ώρα της διαδοχής του Πούτιν. Ανάμεσά τους, ο Ιγκόρ Κρασνόφ θα μπορούσε να αποτελέσει τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στην παλαιότερη και τη νεότερη γενιά.
Μόλις 50 ετών, επικεφαλής του Ανωτάτου Δικαστηρίου από τον Σεπτέμβριο του 2025, ο Κρασνόφ είναι ο νομικός εγκέφαλος της πουτινικής καταστολής. Aλλοτε ανακριτής με ειδίκευση στις υποθέσεις διαφθοράς και οργανωμένου εγκλήματος, κέρδισε την εκτίμηση του Πούτιν για τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε –οδηγώντας τες ουσιαστικά σε αρχειοθέτηση – τις έρευνες για τη δολοφονία, αρχικά της Αννα Πολιτκόφσκαγια και στη συνέχεια του Μπόρις Νεμτσόφ. Σε αυτόν ανέθεσε ο Πούτιν τον σχεδιασμό του νομικού πλαισίου περί «ξένων πρακτόρων» και τους περιορισμούς στο Διαδίκτυο.
Το έτερο ισχυρό όνομα μεταξύ των «σιλοβίκι» είναι ο 54χρονος Αλεξέι Ντιούμιν: βρίσκεται εδώ και χρόνια σε κάθε λίστα πιθανών διαδόχων του Πούτιν, με την ταμπέλα του «πρώην σωματοφύλακα του Πούτιν». Στην πραγματικότητα είναι πολύ περισσότερα: πρώην στέλεχος της ομοσπονδιακής υπηρεσίας που προστατεύει την ηγεσία της Ρωσίας, με θητεία στο GRU και στις ειδικές δυνάμεις, πρωταγωνιστικό ρόλο στην προσάρτηση της Κριμαίας και στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας, και σήμερα γραμματέας του Συμβουλίου της Επικρατείας. Συνδυάζει επιχειρησιακή δράση, θητεία στις μυστικές υπηρεσίες και διοικητική εμπειρία, αλλά το ισχυρότερο ατού του είναι ο προσωπικός δεσμός του με τον Πούτιν.
Περνώντας στην τρίτη κατηγορία, αυτή των «γόνων», το ενδιαφέρον στρέφεται πρωτίστως στον 48χρονο Μπόρις Κοβάλτσουκ, γιο του Γιούρι Κοβάλτσουκ, βασικού μετόχου της Bank Rossiya, ο οποίος ελέγχει τον μεγαλύτερο ρωσικό όμιλο μέσων ενημέρωσης και θεωρείται διαχρονικά ο βασικός ιδεολογικός σύμβουλος του Πούτιν.
Ο υιός Μπόρις είναι από το 2024 πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, όμως ο ρόλος του είναι να διασφαλίσει τη συνέχεια των Κοβάλτσουκ – μιας οικογένειας ολιγαρχών που έχει προσφέρει στον Πούτιν τη μεγαλύτερη οικονομική και επικοινωνιακή στήριξη – και στη μετά-τον-Πούτιν εποχή.
Η δεύτερη θέση καταλαμβάνεται από τη μοναδική γυναίκα της ομάδας, η οποία όμως είναι κάθε άλλο παρά τυχαία. Η Αννα Τσιβιλιόβα, ανιψιά του Πούτιν και υφυπουργός Αμυνας αρμόδια για τους βετεράνους και τις οικογένειες των πεσόντων, αποτελεί κρίσιμο κρίκο του καθεστώτος.
Πρώην ψυχίατρος, απέκτησε περιουσία ως επικεφαλής του μεταλλευτικού ομίλου Kolmar και στη συνέχεια δημιούργησε το ίδρυμα «Υπερασπιστές της Πατρίδας». Ελέγχει πλέον ένα κρίσιμο δίκτυο κοινωνικής στήριξης στρατιωτικών και βετεράνων του πολέμου στην Ουκρανία, ενώ ο σύζυγός της Σεργκέι Τσιβιλιόφ είναι υπουργός Ενέργειας. Η οικογένεια Πούτιν αποκτά έτσι θέση και στην επόμενη ημέρα της Ρωσίας.