Στην Ευρώπη είμαστε μια κοινωνία χαμηλού κινδύνου και χαμηλής απόδοσης δηλώνει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Βελγίου και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ΕΚΤ, Πιερ Βουνς, προτείνοντας ότι πρέπει να προχωρήσουμε στην αγορά εργασίας, τη φορολογία, στους νόμους περί πτώχευσης. Ο κεντρικός τραπεζίτης, τον οποίο συναντήσαμε σε εκδήλωση του Bruegel, υποστηρίζει ότι βρισκόμαστε σε περίοδο μιας δεύτερης ευρωσκλήρυνσης.
Τα δημοσιονομικά ελλείμματα στην Ευρώπη αυξάνονται. Υπάρχει επίσης το χρέος των 40 τρισ. δολαρίων στις ΗΠΑ. Ποιες οι συνέπειες δεδομένης της συνολικής αστάθειας και αβεβαιότητας;
Τα μαθηματικά είναι αρκετά απλά. Τα επιτόκια είναι υψηλότερα. Τα δημόσια ελλείμματα δεν είναι υπό έλεγχο στις ΗΠΑ και σε ορισμένες χώρες της Ευρώπης. Επομένως, υπάρχουν ορισμένες δημοσιονομικές θέσεις που πρέπει να βελτιωθούν. Εάν δεν υπάρχει αξιόπιστος δρόμος προς αυτή την κατεύθυνση, αυτό είναι πρόβλημα.
Πότε μπορεί αυτό το πρόβλημα να έχει ενδεχομένως αντίκτυπο στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα;
Συνήθως χρειάζεται ένα ακόμη σοκ. Οι αγορές είναι πολύ ασταθείς στον τρόπο που αντιδρούν στις δημοσιονομικές θέσεις. Μπορεί να μην αντιδρούν για μεγάλο χρονικό διάστημα και ξαφνικά συμβαίνει κάτι και υπάρχει έλλειψη εμπιστοσύνης. Είναι ανησυχητικό; Ναι. Λέω εδώ και μερικά χρόνια ότι στην Ευρώπη φλερτάρουμε εδώ και καιρό με μια αδύναμη μορφή δημοσιονομικής κυριαρχίας. Το γεγονός ότι υπάρχει μια ακαδημαϊκή συζήτηση για το TPI (Μέσο Προστασίας της Μετάδοσης) και το OMT (Οριστικές Νομισματικές Συναλλαγές) δείχνει ποια είναι η κατάσταση, η οποία θα μπορούσε να πάει στραβά και δεν μπορούμε να το αποκλείσουμε αυτό μεσοπρόθεσμα.
Η ευρωπαϊκή οικονομία χάνει ισχύ έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας. Ποιο είναι το πρόβλημα και ποιες λύσεις βλέπετε;
Εχουμε πάει πίσω στην ευρωσκλήρυνση που είχαμε μετά τις πετρελαϊκές κρίσεις, όπου βρισκόμαστε τα τελευταία 40 χρόνια. Τώρα έχουμε μια ευρωσκλήρυνση 2.0 (Eurosclerosis 2.0). Συνεχίζουμε να κάνουμε τις ίδιες παρατηρήσεις ότι υστερούμε όσον αφορά την τεχνολογία, όσον αφορά την ανάπτυξη. Γιατί η Ευρώπη συνεχίζει να κάνει τις ίδιες παρατηρήσεις, καταλήγοντας στις ίδιες λύσεις με μεγαλεπήβολα σχέδια όπου τείνουμε να υπερβάλλουμε και να υποαποδίδουμε, εκτός ίσως από την περίπτωση της ενιαίας αγοράς. Στο μέτωπο της τεχνολογίας, ειδικά στις ΤΠΕ, χάσαμε όλες τις μεγάλες κινήσεις. Τώρα υστερούμε στην τεχνητή νοημοσύνη και τη ρομποτική. Δεν μας αρέσουν οι διαταραχές και είμαστε σχετικά απρόθυμοι για ρίσκο. Είμαστε μια κοινωνία χαμηλού κινδύνου και χαμηλής απόδοσης. Πρέπει να προχωρήσουμε σε τομείς, όπως στην αγορά εργασίας, τη φορολογία, τους νόμους περί πτώχευσης, όπου υπάρχει πολιτική αντίσταση.
Εννοείτε να πάψουν να είναι εθνικές αρμοδιότητες;
Θα είναι πολιτικά πολύ δύσκολο. Οσο η φορολογία, οι κανόνες της αγοράς εργασίας, οι νόμοι περί πτώχευσης, ορισμένες πτυχές της προστασίας των καταναλωτών παραμένουν εθνικές, και δεν βλέπω κάποια μεγάλη πρόοδο στην Ευρώπη σε αυτό το μέτωπο, έχουμε σταδιακή πρόοδο σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Ευρώπη δεν θέλει να κινείται γρήγορα και να διαταράσσει τα πράγματα. Κάποια στιγμή πρέπει να σκεφτούμε αν είμαστε έτοιμοι να αμφισβητήσουμε αυτές τις προτιμήσεις. Δεν νομίζω ότι είμαστε πρόθυμοι να το κάνουμε.
Αν δεν είμαστε έτοιμοι να αμφισβητήσουμε αυτές τις προτιμήσεις, όπως λέτε, θα συνεχίσουμε να υστερούμε έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας. Κάνουμε αυτές τις επιλογές και μετά κοιτάμε τις ΗΠΑ και λέμε ότι τα πάνε καλύτερα σε αυτά τα μέτωπα. Αλλά εμείς τα πάμε καλύτερα σε τόσα άλλα. Στην ευημερία, οι μισές ευρωπαϊκές χώρες τα πάνε καλύτερα από τις ΗΠΑ. Είμαστε επίσης καλοί στη σταδιακή τεχνολογική πρόοδο και στη διάδοση της τεχνολογίας. Ακόμα κι αν δεν είμαστε ο ηγέτης της αγοράς στις τεχνολογίες ΤΠΕ, καταλήγουμε να τις χρησιμοποιούμε.
Μια άποψη είναι ότι μπορείς να είσαι ένα καλό νούμερο 3, να είσαι λίγο λιγότερο πλούσιος από τις ΗΠΑ, αλλά να έχεις άλλα πράγματα να αντισταθμίσεις αυτό, ποιότητα τροφίμων, κοινωνική ασφάλιση. Υπάρχει ένα άλλο όραμα, που λέει ότι με κάθε νέα τεχνολογία ΤΠΕ που έρχεται, η Ευρώπη υστερεί περισσότερο και κάποια στιγμή θα μείνουμε εκτός ανταγωνισμού με συνέπειες για την ευημερία μας.
Νομίζω ότι η το ζήτημα παραμένει ανοιχτό. Θα μπορούσε κανείς ακόμη να ισχυριστεί ότι σε σύγκριση με το τελευταίο κύμα τεχνολογικής προόδου όπου υπήρχαν σχεδόν μονοπώλια πολύ ισχυρών θέσεων, στις μηχανές αναζήτησης, η Google, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η Meta, τώρα για την ΤΝ έχετε τους «Υπέροχους Επτά», που ανταγωνίζονται μεταξύ τους, έχετε τα κινεζικά μοντέλα ανοιχτού κώδικα. Επομένως, ίσως υπάρξει εμπορευματοποίηση της ΤΝ αντί για έναν νικητή. Αν χρησιμοποιήσουμε την ΤΝ σε πολλούς τομείς, θα ωφεληθούμε ίσως λίγο λιγότερο από τις ΗΠΑ, αλλά θα είναι μια χαρά. Δεν γνωρίζω. Αλλά θα πρέπει να σταματήσουμε να προσποιούμαστε στην Ευρώπη ότι δεν έχει καμία σχέση με τις επιλογές που κάνουμε.
Τι πιστεύετε για την ιδέα των συνασπισμών των προθύμων, με μικρότερες ομάδες που επιλέγουν να προχωρήσουν σε ορισμένους τομείς;
Αν πιστεύετε ότι το πρόβλημα είναι κυρίως ότι μας λείπουν ορισμένοι θεσμοί, κάποιοι θα έλεγαν οι ασφαλείς τίτλοι, άλλοι, ένας ενιαίος επόπτης για τις χρηματοπιστωτικές αγορές, τότε φυσικά υπάρχει το ερώτημα τι θα γίνει αν η πλειοψηφία θέλει να το κάνει, αλλά κάποιοι δεν θέλουν. Είναι μια βάσιμη συζήτηση. Αν ένας συνασπισμός γίνει αποδεκτός από τους άλλους, είναι μια χαρά. Αλλά τα πράγματα θα βελτιωθούν οριακά. Δεν θα αλλάξουν τα δεδομένα.
Μιλήσατε θετικά για την ιδέα της δημιουργικής καταστροφής. Είναι δυνατόν;
Και πάλι δεν μας αρέσει η δημιουργική διαταραχή στην Ευρώπη. Εδώ και πολλά χρόνια έχουμε αυτή τη συζήτηση για την ευέλικτη ασφάλεια. Σε ορισμένα μέρη της Ευρώπης, είναι πιο επιτυχημένοι στον συνδυασμό ενός γενικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης και μιας ανοχής στην δημιουργική καταστροφή. Το κάνουν στη Σκανδιναβία. Αν η Γερμανία έκανε αυτό που κάνει η Σουηδία στον τομέα των επιχειρηματικών κεφαλαίων σε μεγάλη κλίμακα, θα είχαμε μια ευρωπαϊκή Καλιφόρνια.