Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή προκαλεί ισχυρό πλήγμα στις μεγαλύτερες οικονομίες της περιοχής, βυθίζοντάς τες σε ύφεση και αυξάνοντας τις προκλήσεις για τις κυβερνήσεις τους που μέχρι τώρα βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό στα έσοδα από την ενέργεια – αργό πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Η οικονομική ανάπτυξη στο Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (Gulf Cooperation Council) αναμένεται να υποχωρήσει τουλάχιστον κατά 5% φέτος σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Το περιφερειακό αυτό μπλοκ αραβικών κρατών που απαρτίζεται από τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Ομάν – το οποίο αποτελεί εξαίρεση στις προβλέψεις.
Το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Κατάρ αναμένεται να καταγράψουν διψήφια συρρίκνωση στην οικονομική παραγωγή. Αυτό συνδέεται με τη σχεδόν απόλυτη εξάρτησή τους από τα Στενά του Ορμούζ για τη διάθεση των ενεργειακών τους προϊόντων στην παγκόσμια αγορά. Η ναυτιλιακή αυτή οδός δέχεται συνεχείς πιέσεις από τις συγκρούσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Αντίθετα το Ομάν, που δεν εξαρτάται από τα Στενά του Ορμούζ, αναμένεται εκτός απροόπτου να βγει το πιο κερδισμένο.
1. Σαουδική Αραβία
Στα τέλη του Οκτωβρίου και για το τρίμηνο που ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο, η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας ανακοίνωσε ότι η οικονομία του βασιλείου συρρικνώθηκε κατά 3,8% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Ο κυριότερος παράγοντας αυτής της κάμψης ήταν με πολύ μεγάλη διαφορά η κατακόρυφη πτώση, της τάξης του 20,4%, στη δραστηριότητα που σχετίζεται με τις εξαγωγές και τη διακίνηση πετρελαίου, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνταν οι «Τάιμς της Νέας Υόρκης».
Η χώρα έχει κινητοποιήσει το τεράστιο οικονομικό της δυναμικό για εναλλακτικές λύσεις στη μεταφορά πετρελαίου, όπως είναι ο αγωγός Ανατολής – Δύσης. Ο σαουδαραβικός κρατικός πετρελαϊκός κολοσσός Aramco κινείται τώρα για την επέκταση ενός αγωγού αργού πετρελαίου που παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ, καθώς όλος ο κόσμος εξακολουθεί να βιώνει το μεγαλύτερο σοκ στον εφοδιασμό ενέργειας στην Ιστορία.
2. Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Αγωγοί στα ΗΑΕ που επιτρέπουν στα εμιράτα να παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ έχουν συμβάλει στη διατήρηση της ροής του πετρελαίου. Σε αυτό έχει συμβάλει επίσης εκτεταμένη επιχείρηση του αμερικανικού στρατού για την προστασία των πλοίων που διέρχονται από τα Στενά.
Από αγωγούς και παρουσία των ΗΠΑ ωφελείται και η Σαουδική Αραβία. Τα ΗΑΕ φρόντισαν πρόσφατα να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ για να καθορίζουν τη δική τους εξαγωγική πολιτική, προσδοκώντας να μην περιορίζονται από ποσοστώσεις που θα επιβληθούν στα μέλη του καρτέλ όταν βελτιωθεί η κατάσταση. Εξι μήνες μετά την αποχώρησή τους από τον ΟΠΕΚ, τα ΗΑΕ ανακοίνωσαν ότι οι εξαγωγές πετρελαίου ήταν υψηλότερες από ό,τι πριν από τον πόλεμο.
Τον Σεπτέμβριο τα ΗΑΕ παρήγαγαν 3,917 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως, ποσότητα αυξημένη κατά 15% σε σχέση με τον Φεβρουάριο. Το νούμερο του Σεπτεμβρίου είναι κατά 470.000 βαρέλια ημερησίως υψηλότερο από την ποσόστωση του σχήματος OPEC+ που θα ίσχυε για τα ΗΑΕ τον Μάιο, εάν η χώρα δεν είχε αποχωρήσει από τον ΟΠΕΚ και το ευρύτερο σχήμα OPEC+.
3. Κατάρ
Τα έσοδα του Κατάρ μειώθηκαν κατά 42% το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους, καθώς οι εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) υποχώρησαν λόγω των επιπτώσεων του πολέμου με το Ιράν, δήλωσε ο εμίρης Σεΐχης Ταμίμ κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του Συμβουλίου Σούρα.
Οι εξαγωγές LNG από το Κατάρ – τον δεύτερο μεγαλύτερο προμηθευτή παγκοσμίως πριν από τη σύγκρουση – έχουν σημειώσει κατακόρυφη πτώση, εξαιτίας του ουσιαστικού κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ. Περίπου το 17% της δυναμικότητας του Κατάρ στην παραγωγή LNG βρίσκεται εκτός λειτουργίας, μετά τις ιρανικές επιθέσεις που προκάλεσαν ζημιές σε δύο από τις 14 μονάδες υγροποίησης (trains) της χώρας, αφαιρώντας 12,8 εκατομμύρια τόνους ετησίως από την αγορά.
Το ΔΝΤ εκτιμά ότι το ΑΕΠ της χώρας θα μειωθεί 15,6% το 2026. Η απόφαση του Κατάρ να εξασφαλίσει εκείνο προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τις ΗΠΑ σηματοδοτεί μια σημαντική μεταβολή στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές. Η χώρα στρέφεται όλο και περισσότερο πέρα από τη δική του παραγωγική ικανότητα προκειμένου να θωρακιστεί έναντι της γεωπολιτικής αστάθειας στον Περσικό Κόλπο και ειδικότερα έναντι των κινδύνων που συνδέονται με τα Στενά του Ορμούζ.
4. Κουβέιτ
Το Κουβέιτ δεν διαθέτει ουσιαστική εναλλακτική διαδρομή πέραν των Στενών του Ορμούζ για εξαγωγές πετρελαίου. Η κρίση στο Ιράν είχε προκαλέσει μεγάλη μείωση στις εξαγωγές πετρελαίου και άλλων παράγωγων προϊόντων.
Οι προκλήσεις για τη χώρα είναι σημαντικές επειδή οι πωλήσεις πετρελαίου υπό κανονικές συνθήκες αποτελούν το 85% έως 90% των ετήσιων κρατικών εσόδων. Στοιχεία από τη στατιστική υπηρεσία της χώρας είχαν δείξει ότι το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 5,2% το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους λόγω της κατάστασης. Ζημιές είχε επίσης η χώρα στις υποδομές που προκλήθηκαν από αντίποινα του Ιράν, αλλά και από την εξασθένηση των επενδύσεων, της εγχώριας παραγωγής και της κατανάλωσης.
Το Κουβέιτ αύξησε την παραγωγή αργού πετρελαίου του στα 2,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Οκτώβριο, σημειώνοντας το υψηλότερο επίπεδο παραγωγής από το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν και αύξηση άνω των 300.000 βαρελιών ημερησίως σε σύγκριση με τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters.
Η παραγωγή της χώρας ανερχόταν σε περίπου 1,77 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Σεπτέμβριο, ενώ πριν από την έναρξη του πολέμου, στα τέλη Φεβρουαρίου, η παραγωγή άγγιζε τα 2,6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Η αύξηση αυτή σημειώθηκε παρά τους αυξημένους κινδύνους για τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ.
5. Μπαχρέιν
Η οικονομία του Μπαχρέιν συρρικνώθηκε κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 έπειτα από απότομη πτώση της δραστηριότητας στον πετρελαϊκό τομέα που προκλήθηκε από τη σύγκρουση ΗΠΑ – Ιράν.
Το πραγματικό ΑΕΠ, δείκτης οικονομικής ανάπτυξης προσαρμοσμένος στον πληθωρισμό, μειώθηκε κατά 3,8% σε ετήσια βάση το διάστημα μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο διαδραματίζουν κυρίαρχο ρόλο στην οικονομία του Μπαχρέιν.
Παρά τις κινήσεις των προηγούμενων ετών για διαφοροποίηση της οικονομίας, το πετρέλαιο εξακολουθεί να αποτελεί το 85% των εσόδων του προϋπολογισμού του Μπαχρέιν. Το Μπαχρέιν πιθανότατα θα ανταποκριθεί στις άμεσες υποχρεώσεις αποπληρωμής χρεών του, ωστόσο η κατακόρυφη πτώση των εσόδων από το πετρέλαιο και το αυξανόμενο κόστος δανεισμού θα καταστήσουν την εξυπηρέτηση του διογκούμενου χρέους του ολοένα και πιο δύσκολη μετά το 2026, προειδοποιούσαν οικονομολόγοι.
Σημαντικό και για τη χώρα αυτή είναι το πότε θα λήξει η κρίση. Τα διυλιστήρια πετρελαίου στη Μέση Ανατολή θα μπορούσαν να επανέλθουν σε πιο φυσιολογικά επίπεδα παραγωγής εντός 40-60 ημερών από τη λήξη της τρέχουσας κρίσης εφοδιασμού πετρελαίου, η οποία συνδέεται με την ουσιαστική διακοπή της λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ δήλωσαν στο Reuters στελέχη της εταιρείας εμπορίας ενέργειας Vitol Bahrain.
6. Ομάν
Το Ομάν, το σουλτανάτο της Μέσης Ανατολής που σπάνια τραβά τα φώτα της δημοσιότητας, αποκομίζει οικονομικά οφέλη δισεκατομμυρίων δολαρίων και αναδεικνύεται σε μεγάλο περιφερειακό κερδισμένο από τον πόλεμο του Ιράν.
Συνδυασμός γεωγραφίας, διπλωματίας και οικονομικής πολιτικής έχει προστατεύσει το Ομάν από τα χειρότερα δεινά του πολέμου, επιτρέποντάς του παράλληλα να διαδραματίσει πιο κεντρικό ρόλο στην περιοχή, σχολίαζε το Bloomberg.
Το ΔΝΤ προβλέπει ότι η οικονομία του Ομάν θα αναπτυχθεί κατά 4,1% φέτος σε όρους προσαρμοσμένους στον πληθωρισμό, την ώρα που οι οικονομίες των άλλων κρατών – μελών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου παρουσιάζουν συρρίκνωση.
Το κράτος των 5,4 εκατομμυρίων κατοίκων το οποίο έχει σε μεγάλο βαθμό αποφύγει τις ιρανικές επιθέσεις που έχουν ανατρέψει την κατάσταση σε μεγάλο μέρος της περιοχής, επιδιώκει να μετατρέψει τα τρέχοντα οφέλη του σε μακροπρόθεσμο πλεονέκτημα.
Η χώρα προσελκύει επενδυτές για τα λιμάνια, σχεδιάζει τη δημιουργία διεθνούς χρηματοοικονομικού κέντρου και επενδύει στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Παράλληλα, πολυτελή θέρετρα και παραθαλάσσια κλαμπ συνεχίζουν να ξεφυτρώνουν κατά μήκος των ακτών του.
Τους τελευταίους μήνες, το Ομάν διεξήγαγε συνομιλίες με το Ιράν σχετικά με τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ. Επιπλέον, τις τελευταίες ημέρες, ο κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ υποδέχθηκε στο Πεκίνο τον Σουλτάνο του Ομάν, Χαϊθάμ μπιν Ταρίκ, γεγονός που υπογραμμίζει την αυξανόμενη παγκόσμια γεωπολιτική σημασία της χώρας του Κόλπου.