Ο βασιλιάς της Νορβηγίας Χάραλντ, γνωστός ως μεταρρυθμιστής που κατάφερε να ξεχωρίσει από τη σκιά του ιδιαίτερα δημοφιλούς και εξωστρεφούς πατέρα του σε διάστημα άνω των τριών δεκαετιών στον θρόνο, έφυγε από τη ζωή την Παρασκευή σε ηλικία 89 ετών, όπως ανακοίνωσε το βασιλικό παλάτι, σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων για τη νορβηγική βασιλική οικογένεια.
«Ο βασιλιάς Χάραλντ απεβίωσε ήρεμα στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Όσλο την Παρασκευή 28 Αυγούστου, 06:35 (τοπική ώρα)», αναφέρεται στην επίσημη ιστοσελίδα του παλατιού.
Ο Χάραλντ, ο γηραιότερος εν ζωή μονάρχης της Ευρώπης, εισήχθη στο νοσοκομείο στις 17 Αυγούστου. Το παλάτι είχε ανακοινώσει πως υποβαλλόταν σε θεραπεία για βακτηριακή λοίμωξη στο αίμα.
Το 2024, νοσηλεύτηκε για λοίμωξη ενώ βρισκόταν σε διακοπές στη Μαλαισία και του τοποθετήθηκε προσωρινός βηματοδότης. Επαναπατρίστηκε με τη βοήθεια των ενόπλων δυνάμεων της Νορβηγίας και αργότερα τοποθετήθηκε μόνιμος βηματοδότης.
Την ίδια χρονιά, ο Χάραλντ, που ήταν αρχηγός του κράτους από το 1991, ανακοίνωσε πως θα μείωνε τον αριθμό των επίσημων εμφανίσεών του, χωρίς ωστόσο να εξετάζει την παραίτηση, επιμένοντας πως ο όρκος του ως βασιλιάς είναι ισόβιος.
Πολλαπλές προκλήσεις για τη βασιλική οικογένεια
Ο θάνατος του Χάραλντ σημειώνεται σε μια ταραχώδη περίοδο για τη βασιλική οικογένεια.
Η πριγκίπισσα διάδοχος Μέτε-Μάριτ, σύζυγος του διαδόχου πρίγκιπα Χάακον, βρίσκεται στο επίκεντρο έντονης κριτικής λόγω της φιλίας της με τον εκλιπόντα εγκληματία Τζέφρι Έπστιν, για την οποία έχει ζητήσει συγγνώμη.
Ο γιος της, Μάριους Χόιμπι, από προηγούμενη σχέση πριν το γάμο της με τον Χάακον, κρίθηκε ένοχος τον Ιούνιο για δύο από τέσσερις κατηγορίες βιασμού και μία για ενδοοικογενειακή βία, και καταδικάστηκε σε τέσσερα χρόνια φυλάκισης μετά από δίκη που διήρκεσε επτά εβδομάδες. Τόσο ο ίδιος όσο και η εισαγγελία έχουν ασκήσει έφεση.
Δύο ημέρες μετά την καταδίκη του Μάριους, το παλάτι ανακοίνωσε ότι η Μέτε-Μάριτ υποβλήθηκε με επιτυχία σε μεταμόσχευση πνεύμονα, χωρίς να διευκρινίζεται ο χρόνος της επέμβασης.
Έπειτα από αρκετές εβδομάδες ανάρρωσης στο νοσοκομείο, επέστρεψε στο σπίτι και γιόρτασε την αργυρή επέτειο γάμου με τον Χάακον τον Αύγουστο.
Η υποστήριξη προς τη μοναρχία υποχώρησε στο 60% τον Φεβρουάριο του 2026, από 70% τον προηγούμενο μήνα, σύμφωνα με δημοσκόπηση της Norstat που δημοσίευσε το δημόσιο δίκτυο NRK, με μικρή ανάκαμψη στο 64% τον Μάιο.
Ο Χάραλντ παρέμεινε διαχρονικά δημοφιλής στους Νορβηγούς. Στην ίδια δημοσκόπηση του Φεβρουαρίου, αναδείχθηκε ως το μέλος της βασιλικής οικογένειας που εκπροσωπούσε καλύτερα τον θεσμό, με βαθμολογία 9,2/10.
Απόγονος της βασίλισσας Βικτωρίας
Δισέγγονος της βασίλισσας Βικτωρίας της Βρετανίας, ο Χάραλντ ανέβηκε στον θρόνο το 1991, εισάγοντας σταδιακά σύγχρονα στοιχεία και φέρνοντας έναν θεσμό με κυρίως συμβολικό χαρακτήρα στο προσκήνιο του 21ου αιώνα.
Ο δημοφιλής βασιλιάς έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην παρηγοριά του έθνους σε περιόδους πένθους.
Όταν το 2011 ο ακροδεξιός Άντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ σκότωσε 77 ανθρώπους στο Όσλο και στο νησί Ουτόγια, ο βασιλιάς παρηγόρησε το έθνος με μια συγκινητική τηλεοπτική ομιλία, τονίζοντας πως «η ελευθερία είναι πιο δυνατή από τον φόβο».
Μετά από πλημμύρες, καταιγίδες και άλλες φυσικές καταστροφές, επισκεπτόταν πάντα τους πληγέντες φορώντας γαλότσες και ένα πολυφορεμένο μπουφάν.
Στα τελευταία του χρόνια, μίλησε ανοιχτά υπέρ της ανεκτικότητας, δηλώνοντας το 2016 πως οι Νορβηγοί μπορούν να έχουν διαφορετικές καταβολές, θρησκείες και σεξουαλικό προσανατολισμό.
Τον Νοέμβριο του 2005, ο Χάραλντ και η σύζυγός του Σόνια προσκάλεσαν 550 Νορβηγούς σε ένα χορό για τον εορτασμό της εκατονταετηρίδας της ανεξαρτησίας της χώρας από τη Σουηδία.
Σε συνέντευξή του τότε, ο Χάραλντ υπογράμμισε πως οι ευρωπαϊκές βασιλικές οικογένειες δεν πρέπει να επιστρέψουν σε κλειστά ανάκτορα, αλλά να παραμείνουν ανοιχτές στην κοινωνία.
«Αν έχεις ανοίξει την πύλη, δύσκολα την κλείνεις ξανά», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά. «Δεν είμαι σίγουρος ότι θα ήθελα να την κλείσω. Μέχρι στιγμής, όλα καλά, όσο με αφορά».
Όπως και ο πατέρας του Όλαφ, ο Χάραλντ είχε πάθος με τον αθλητισμό και τα αυτοκίνητα, οδηγώντας συχνά ο ίδιος, ειδικά σε ανεπίσημες εκδηλώσεις.
Ως ιστιοπλόος, οδήγησε το σκάφος του σε παγκόσμιο πρωτάθλημα και συμμετείχε σε αρκετές Ολυμπιάδες, χωρίς όμως να επαναλάβει το χρυσό μετάλλιο του πατέρα του.
Επίσης, έδειχνε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την προστασία της φύσης. Είχε πραγματοποιήσει παιδικό του όνειρο όταν, σε ηλικία 76 ετών, έζησε για τέσσερις ημέρες βαθιά στον Αμαζόνιο, μαζί με τη φυλή Γιανομάμι, κοιμώμενος σε αιώρα.
Η γέννηση και η πορεία στον θρόνο
Η γέννηση του Χάραλντ στις 21 Φεβρουαρίου 1937 αποτέλεσε αφορμή εθνικής γιορτής, καθώς ήταν ο πρώτος διάδοχος που γεννήθηκε στη Νορβηγία μετά από σχεδόν 570 χρόνια. Η χώρα είχε κυβερνηθεί από Δανούς και Σουηδούς μονάρχες μέχρι το 1905.
Τρία μόλις χρόνια μετά τη γέννησή του, η Νορβηγία δέχθηκε εισβολή από τη ναζιστική Γερμανία. Ο βασιλιάς Χάακον και ο διάδοχος πρίγκιπας Όλαφ κατέφυγαν στη Βρετανία, όπου ηγήθηκαν της εξόριστης κυβέρνησης της Νορβηγίας, ενώ ο τριών ετών Χάραλντ με τη μητέρα του, την πριγκίπισσα Μάρθα, κατέφυγαν στη Σουηδία και στη συνέχεια στις ΗΠΑ.
Έπειτα από σύντομη διαμονή στον Λευκό Οίκο και πέντε χρόνια στη Βηθεσδά του Μέριλαντ, ο Χάραλντ, οι αδελφές του Ράγκνχιλντ και Άστριντ και η μητέρα τους είχαν συχνές συναντήσεις με τον τότε πρόεδρο Φράνκλιν Ρούσβελτ, που αργότερα ο ίδιος περιέγραφε ως παππού.
Μετά το τέλος του πολέμου, ο Χάραλντ επέστρεψε στη Νορβηγία και φοίτησε σε δημόσια σχολεία, σε αντίθεση με τα ιδιωτικά μαθήματα που είχε λάβει ο πατέρας του.
Ο γάμος του το 1968 με κοινή θνητή αποτέλεσε ρήξη με την παράδοση και ήρθε μετά από εννέα χρόνια αντιπαράθεσης με τον πατέρα του, που έληξε μόνο όταν ο Χάραλντ απείλησε να μην παντρευτεί ποτέ αν δεν του επέτρεπαν να νυμφευθεί τη Σόνια.
Τα τελευταία χρόνια
Το 1998, ο βασιλιάς δέχθηκε κύμα δημόσιας κριτικής λόγω δημοσιευμάτων για αποδοχή πολυτελούς γιοτ αξίας 4 εκατ. κορωνών ως δώρο γενεθλίων από βιομηχάνους, αλλά και για το υψηλό κόστος επισκευών του παλατιού.
Την ίδια περίοδο, ο πρώην αναπληρωτής ιδιωτικός του γραμματέας πρότεινε πως ο Χάραλντ θα έπρεπε να παραιτηθεί σε ηλικία 67 ετών, όπως ισχύει στον υπόλοιπο πληθυσμό της Νορβηγίας.
Ωστόσο, οι δημοσκοπήσεις έδειξαν ισχυρή στήριξη για παραμονή του στον θρόνο, και η κριτική σταδιακά καταλάγιασε. Ένα χρόνο αργότερα, σε νέα συνέντευξή του, ο Χάραλντ αστειεύτηκε πως θα παρέμενε βασιλιάς ισοβίως, εκτός αν τρελαινόταν.
«Δεν υπάρχει παράδοση παραίτησης στη Νορβηγία. Αλλά ποτέ δεν ξέρεις. Αν τρελαθείς τελείως», είχε πει, με τη βασίλισσα Σόνια να σχολιάζει γελώντας: «Αλλά ποιος θα σου το πει»;
Στον θρόνο τον διαδέχεται ο 53χρονος γιος του Χάακον, ο οποίος γίνεται ο τέταρτος βασιλιάς της Νορβηγίας από το 1905, με τη συνομήλική του Μέτε-Μάριτ ως βασίλισσα.