Δύο ξεχωριστές κρίσεις. Δύο διαφορετικές χώρες. Στη Γαλλία, μαθητές καταλαμβάνουν λύκεια διεκδικώντας περισσότερους εκπαιδευτικούς, πόρους και καλύτερες συνθήκες, με τις κινητοποιήσεις να συνοδεύονται συχνά από βίαια επεισόδια και τους Ανυπότακτους του Ζαν-Λικ Μελανσόν να κατηγορούνται ως υποκινητές.
Στην Ισπανία, δεκάδες χιλιάδες πολίτες διαδηλώνουν για το δικαίωμα σε οικονομικά προσιτή στέγη, με την απόρριψη των κυβερνητικών μέτρων για την προστασία των ενοικιαστών από τη Βουλή να ενισχύει τα σενάρια περί πρόωρων εκλογών.
Και στις δύο αυτές χώρες, η πολιτική σκηνή κινείται σε προεκλογικούς ρυθμούς. Και στις δύο, η Ακροδεξιά ενισχύεται και απειλεί να ανέλθει στην εξουσία. Και στη Γαλλία και στην Ισπανία, η οργή των νέων και η αδυναμία των κυβερνήσεων να δώσουν άμεσες απαντήσεις μετατρέπουν κοινωνικά αιτήματα σε πολιτική κρίση. Και στις δύο περιπτώσεις, το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν και πώς θα εκτονωθούν οι κινητοποιήσεις, αλλά και πώς θα διοχετευτεί στις κάλπες η κοινωνική δυσαρέσκεια.
Η Μαρικάρμεν, ο Σάντσεθ και οι πρόωρες εκλογές
Θα προκηρύξει ή όχι πρόωρες εκλογές ο Πέδρο Σάντσεθ; Την απάντηση σε αυτό το ερώτημα περιμένε με κομμένη την ανάσα η Ισπανία, μέχρι σήμερα που ανακοινώθηκαν, τρεις μέρες αφότου το κοινοβούλιο απέρριψε τα έκτακτα μέτρα που παρουσίασε η κυβέρνησή του σε μια προσπάθεια να κατευνάσει την οργή για το στεγαστικό, δύο 24ωρα μετά τις μεγάλες διαδηλώσεις που διοργάνωσε στη Μαδρίτη και αρκετές ακόμα πόλεις η Ενωση Ενοικιαστών Ισπανίας.
Αφού πρώτα καταψήφισε τα μέτρα, μαζί με το ακροδεξιό Vox και τους καταλανούς εθνικιστές του Junts, ο Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, επικεφαλής του Λαϊκού Κόμματος (PP), κατήγγειλε την «ασυγχώρητη επιπολαιότητα» του ισπανού πρωθυπουργού να επιχειρήσει «να λύσει μέσα σε τρεις ημέρες αυτό που δεν κατάφερε να κάνει σε οκτώ χρόνια» και επανήλθε στο αίτημα για πρόωρες εκλογές, υποστηρίζοντας ότι η Ισπανία έχει «δικαίωμα να αποφασίσει τώρα, γιατί η χώρα δεν αντέχει άλλο».
«Ετοιμος για εκλογές» δήλωσε και ο ηγέτης του Vox Σαντιάγο Αμπασκάλ. Σύμφωνα όμως με την «El Pais» στο ίδιο συμπέρασμα έχει καταλήξει, από άλλον φυσικά δρόμο, και η μεγάλη πλειονότητα των στελεχών του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PSOE) καθώς και των υπουργών του: η καλύτερη επιλογή είναι η άμεση προκήρυξη πρόωρων εκλογών για τις 29 Νοεμβρίου,όπως και ανακοινώθηκενα την πρώτη διαθέσιμη ημερομηνία.
«Ηταν το ταρακούνημα που χρειαζόμασταν»
Χωρίς να προδικάζει την απόφαση του ισπανού πρωθυπουργού, η «El Pais» δήλωνε χθες βέβαιη πως οι περισσότεροι συνομιλητές του Σάντσεθ τον παρότρυναν να προσφύγει στις κάλπες. Καταρχήν, διότι θεωρούν ότι πρόκειται για μια «μοναδική ευκαιρία», δεδομένης της αγανάκτησης που προκάλεσε στους πολίτες η καταψήφιση του επονομαζόμενου «διατάγματος Μαρικάρμεν» από το PP, το Vox και το Junts.
«Η Δεξιά έκανε ένα ολέθριο πολιτικό λάθος. Ο κόσμος είναι πολύ οργισμένος με αυτό που έκαναν. Πρέπει να το αξιοποιήσουμε με μια προεκλογική εκστρατεία που δεν θα αφορά μόνο τη στέγαση, αλλά ολόκληρη την κοινωνική ατζέντα», δήλωσε ένας σοσιαλιστής υπουργός. «Πριν από δύο εβδομάδες ήμασταν τελειωμένοι, παγιδευμένοι στην κρίση της Θέουτα, και τώρα έχουμε μια ευκαιρία. Ηταν το ταρακούνημα που χρειαζόμασταν για να ξανασηκωθούμε», προσυπέγραψε ένας περιφερειακός γενικός γραμματέας του κόμματος.
Επιπλέον, υπουργοί και στελέχη θεωρούν εξαιρετικά δύσκολο να συνεχιστεί η κυβερνητική πορεία, να επιχειρηθεί διαπραγμάτευση του προϋπολογισμού, όπως είχε προγραμματιστεί, ή να προχωρήσει η μεταρρύθμιση του συστήματος χρηματοδότησης των Αυτόνομων Κοινοτήτων, από τη στιγμή που το Junts – το οποίο έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξασφάλιση μιας δεύτερης θητείας για τον Σάντσεθ, αλλά έκτοτε διαπραγματεύεται τη στήριξή του στην κυβέρνηση νομοσχέδιο προς νομοσχέδιο -, κατάφερε να καταψηφίσει ακόμη και το πιο βασικό μέτρο της κυβέρνησης: το διάταγμα για την προστασία από τις εξώσεις, σε μια συγκυρία μάλιστα κατά την οποία τα θύματα των εξώσεων απολαμβάνουν ισχυρή κοινωνική στήριξη.
Η πίεση στην Πουέρτα δελ Σολ
Τη θρυαλλίδα της τελευταίας αυτής κρίσης την άναψε η έξωση μιας 87χρονης γυναίκας, της Μαρικάρμεν Αμπασκάλ, από το διαμέρισμα στο οποίο ζούσε εδώ και επτά δεκαετίες, αφού η εταιρεία ακινήτων που το αγόρασε αποφάσισε να αυξήσει το ενοίκιό της κατά 275%.
Η ηλικιωμένη, που μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο με εξάντληση, έγινε μέσα σε μια βραδιά το σύμβολο της στεγαστικής κρίσης που πλήττει την Ισπανία, με το μέσο ενοίκιο να έχει αυξηθεί σχεδόν κατά 90% την τελευταία δεκαετία. Μετά τις θυελλώδεις αντιδράσεις, η νέα ιδιοκτήτρια της κατοικίας της υποχώρησε: η Μαρικάρμεν θα επιστρέψει στο σπίτι της. Εκατοντάδες διαδηλωτές ωστόσο παρέμειναν στην Πουέρτα δελ Σολ, κεντρική πλατεία της Μαδρίτης, διατηρώντας την πίεση στην κυβέρνηση.
Τα δύο νομοθετικά διατάγματα που καταψηφίστηκαν την Παρασκευή από τη Βουλή προέβλεπαν, μεταξύ άλλων, την παράταση έως το 2030 της προστασίας των ευάλωτων νοικοκυριών από τις εξώσεις, αυστηρότερους κανόνες για τις εποχικές μισθώσεις και τις μισθώσεις δωματίων, περιορισμούς στις αγορές κατοικιών από επενδυτικά κεφάλαια και παράταση ορισμένων συμβάσεων μίσθωσης.
Η εξέλιξη αυτή ήρθε να υπενθυμίσει πόσο περιορισμένα παραμένουν τα περιθώρια ελιγμών του Πέδρο Σάντσεθ στο Κοινοβούλιο, με μια κυβέρνηση χωρίς πλειοψηφία, επιβαρυμένη από σειρά σκανδάλων διαφθοράς. Αλλά και πόσο κόντρα στις δημοσκοπήσεις θα είναι για τον ισπανό πρωθυπουργό, αν το βάλει, το στοίχημα των πρόωρων εκλογών: το PP προηγείται στην πρόθεση ψήφου με 34% και εμφανίζεται πρόθυμο να σχηματίσει κυβέρνηση με το ακροδεξιό Vox, που συγκεντρώνει 18%. Στον αντίποδα, οι Σοσιαλιστές του Σάντσεθ περιορίζονται στο 26%, ενώ η Αριστερά παραμένει κατακερματισμένη.
Σφραγισμένα λύκεια και στο φόντο ο…Μελανσόν
«Αγαπητοί μαθητές, μπορώ να σας πω ότι σας ακούμε, ότι λαμβάνουμε υπόψη όσα λέτε και ότι σας πιστεύουμε». Αυτό το μήνυμα θέλησε να στείλει, την Παρασκευή, ο γάλλος υπουργός Παιδείας, Εντουάρ Ζεφρέ, έπειτα από δέκα ημέρες μαθητικών κινητοποιήσεων που αντιμετωπίστηκαν, όπως σημειώνει η «Monde», από την κυβέρνηση με μία κατά κύριο λόγο κατασταλτική και αστυνομική προσέγγιση, ως «αστική βία».
Ο Ζεφρέ συναντήθηκε με εκπροσώπους των μαθητικών οργανώσεων καθώς και όλων των συνδικάτων εργαζόμενων στη γαλλική εκπαίδευση και των ομοσπονδιών συλλόγων γονέων. Στη συνέχεια, ανακοίνωσε σειρά από μέτρα, ανάμεσά τους και τη λειτουργία μιας «πλατφόρμας διαβούλευσης» για όλους τους μαθητές λυκείου, όπου θα κληθούν να απαντήσουν σε δύο ερωτήματα: «Ποιες είναι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζετε;» και «Τι περιμένετε;». Αλλά οι ανακοινώσεις αυτές δεν έπεισαν τις μαθητικές οργανώσεις, που προανήγγειλαν κορύφωση των κινητοποιήσεών τους αύριο, με την «Τρίτη Πράξη» του κινήματός τους, όπως οι ίδιοι την αποκάλεσαν.
Η διαμαρτυρία ξεκίνησε στα μέσα Σεπτεμβρίου από λύκεια των προαστίων του Παρισιού, με πολύ συγκεκριμένα αιτήματα: κάλυψη των εκπαιδευτικών κενών, περισσότερους πόρους, ανακαίνιση των σχολικών κτιρίων και «αξιοπρεπείς» συνθήκες μάθησης.
Δύσκολο να πει κανείς ακριβώς ποιο ρόλο έπαιξε η βία στην κλιμάκωση των κινητοποιήσεων, αφού υπάρχουν εκατέρωθεν καταγγελίες. Πάντως, από την περασμένη Δευτέρα μέχρι την Παρασκευή, περισσότεροι από 5.000 άνθρωποι προσήχθησαν στο πλαίσιο επεισοδίων, το 86% ανήλικοι.
Συνολικά έχουν τραυματιστεί τουλάχιστον 170 μαθητές, ορισμένοι τόσο σοβαρά ώστε να ξεκινήσει έρευνα η υπηρεσία εσωτερικού ελέγχου της γαλλικής αστυνομίας, 600 αστυνομικοί καθώς και 78 εργαζόμενοι στην εκπαίδευση. «Κάτι τέτοιο δεν έχει ξανασυμβεί», κατήγγειλε χθες ο Ζεφρέ. «Δέχθηκαν σκόπιμα επιθέσεις επειδή ανήκουν στο προσωπικό της εθνικής εκπαίδευσης», πρόσθεσε.
«Υπάρχουν ακτιβιστές, ιδίως από την άκρα Αριστερά, που έχουν παρεισφρήσει στο μαθητικό κίνημα, έχουν ουσιαστικά πάρει την κινητοποίηση από τα χέρια των μαθητών και έχουν επιδείξει εξαιρετικά βίαιη συμπεριφορά.
Είναι σαφές ότι αυτό δημιουργεί κίνδυνο τόσο για το προσωπικό όσο και για τους μαθητές μας», συνέχισε ο γάλλος υπουργός, ανακοινώνοντας πως 400-500 λύκεια αναμένεται να παραμείνουν σήμερα κλειστά, είτε επειδή «δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις ασφαλείας» είτε γιατί μέλη του προσωπικού έχουν «στοχοποιηθεί άμεσα». Αντίστοιχος αριθμός σχολείων παρέμειναν κλειστά την Παρασκευή. Συνολικά, 735 λύκεια επηρεάστηκαν την ίδια μέρα από τις κινητοποιήσεις -«μείωση της τάξης του 30%» – ενώ περιστατικά «αστικής βίας» καταγράφηκαν σε 158 σχολεία. Σύμφωνα με τον Ζεφρέ, 24 σχολεία έχουν «καεί ή λεηλατηθεί» από την έναρξη του κινήματος.
Το εκλογικό δίκοπο μαχαίρι
Σε ανοιχτή επιστολή που δημοσίευσε στο X ο διοικητής της αστυνομίας του Παρισιού, Πατρίς Φορ, υποστήριξε ότι όσοι ξεκίνησαν το κίνημα δεν είναι πλέον σε θέση να το ελέγξουν. «Είναι η στιγμή να επιστρέψουμε σε ειρηνικές μορφές δράσης», έγραψε, προσθέτοντας ότι και οι γονείς έχουν την ευθύνη να κρατήσουν τα παιδιά τους μακριά από αυτό που χαρακτήρισε επιρροή των «επαγγελματιών της εξέγερσης» και των υποστηρικτών τους.
Η καμπάνα χτυπούσε, για ακόμα μία φορά, για την Ανυπότακτη Γαλλία (LFI), το κόμμα του Ζαν-Λικ Μελανσόν. Συνεργάτης του γάλλου πρωθυπουργού είχε δηλώσει ήδη από την Πέμπτη πως οι γαλλικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι το κίνημα των καταλήψεων αποτελεί «οργανωμένη επιχείρηση της LFI και των συνεργαζόμενων οργανώσεων της άκρας Αριστεράς» – ενώ ο ηγέτης των Ρεπουμπλικανών, Μπρουνό Ρεταγιό, είχε εισηγηθεί την απαγόρευση του κόμματος…
Επτά μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές, με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν ότι μπορεί να προκριθεί στον δεύτερο γύρο (αν και στη συνέχεια ηττάται κατά κράτος από την ακροδεξιά Μαρίν Λε Πεν), ο Μελανσόν επιχειρεί να ισορροπήσει σε τεντωμένο σχοινί: εξακολουθεί να στηρίζει τις κινητοποιήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη, καταδικάζοντας ταυτόχρονα τα περιστατικά βίας που τις στιγματίζουν και που οι «Ανυπότακτοι» κατηγορούνται ότι ενθαρρύνουν.
Σε εκλογικό επίπεδο, το αποτέλεσμα παραπέμπει σε δίκοπο μαχαίρι: «Η οργή και ο φόβος, όταν συνδέονται με κοινωνικά ζητήματα, λειτουργούν υπέρ του Ζαν-Λικ Μελανσόν», εκτιμά ο πολιτικός επιστήμονας Αντουάν Μπριστιέλ. «Από την άλλη, υπάρχει ένα τμήμα του αριστερού εκλογικού σώματος που ψάχνει κάθε πιθανό λόγο για να μην τον ψηφίσει. Και αυτές οι εικόνες μπορεί να το πείσουν». Το μόνο βέβαιο, είναι πως οι εικόνες βίας και χάους ενισχύουν το μήνυμα της Λε Πεν περί ανάγκης αποκατάστασης της ασφάλειας και της τάξης.