Για πάνω από δύο δεκαετίες η υπογειοποίηση της Γραμμής 1 του μετρό (πρώην ΗΣΑΠ) στο τμήμα Νέο Φάληρο – Πειραιάς παρουσιαζόταν ως ένα από τα σημαντικότερα έργα που θα άλλαζαν την εικόνα της πόλης. Σήμερα, όμως, όλα δείχνουν ότι το σχέδιο αυτό «παγώνει» οριστικά, καθώς η εταιρεία Σταθερές Συγκοινωνίες (ΣΤΑΣΥ) και το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών προσανατολίζονται στην εύκολη και φθηνότερη λύση της ανακαίνισης και εκσυγχρονισμού της υφιστάμενης γραμμής.
Η ιδέα της υπογειοποίησης ωρίμασε την περίοδο λίγο πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 και προέβλεπε τη βύθιση των γραμμών από το Νέο Φάληρο έως λίγο πριν από τον σταθμό του Πειραιά, καθώς και τη δημιουργία ενός νέου υπόγειου σταθμού στην περιοχή του πρώην εργοστασίου Κεράνη, ώστε να εξυπηρετούνται οι κάτοικοι των Καμινίων και των γύρω συνοικιών.
Μάλιστα, ο σχεδιασμός αυτός ήταν και ο λόγος που το συγκεκριμένο τμήμα εξαιρέθηκε από τη γενική ανακατασκευή της Γραμμής 1 την περίοδο 2009-2011. Ετσι, ενώ το υπόλοιπο δίκτυο απέκτησε νέα επιδομή και αυξήθηκαν οι ταχύτητες των συρμών, στο τμήμα Φάληρο – Πειραιάς παρέμειναν οι παλιές υποδομές, οι οποίες μέχρι και σήμερα επιβάλλουν χαμηλές ταχύτητες για λόγους ασφαλείας.
Τα σχέδια ανατράπηκαν την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Οι μελέτες «ξεπεράστηκαν», οι συμβάσεις με τους μελετητές διαλύθηκαν και η ΣΤΑΣΥ ισχυρίστηκε τότε ότι το έργο δεν ήταν βιώσιμο, καθώς, εκτός των άλλων, θα απαιτούσε το πλήρες κλείσιμο της γραμμής για περίπου δύο χρόνια. Παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες επαναφοράς του σχεδίου υπογειοποίησης κυρίως από τον Δήμο Πειραιά και το Εμπορικό Επιμελητήριο Πειραιά, ουδέποτε εξασφαλίστηκε η απαιτούμενη χρηματοδότηση ούτε καν για τις μελέτες.
Σήμερα, η εικόνα φαίνεται να αλλάζει οριστικά. Η ΣΤΑΣΥ έχει ήδη προχωρήσει σε μελέτες και στην προετοιμασία των τευχών δημοπράτησης για την ανακαίνιση της υποδομής, της επιδομής, της σηματοδότησης, της ηλεκτροδότησης και των τηλεπικοινωνιακών συστημάτων στο τμήμα μήκους περίπου 2,5 χιλιομέτρων μεταξύ Φαλήρου και Πειραιά. Το έργο εκτιμάται ότι θα κοστίσει περίπου 20 εκατ. ευρώ, έναντι περίπου 100 εκατ. ευρώ που υπολογιζόταν αρχικά το κόστος της υπογειοποίησης.
Δυσκολίες και αντιδράσεις
Σε ό,τι αφορά τη λύση της υπογειοποίησης, από πλευράς ΣΤΑΣΥ προστέθηκαν και επιπλέον τεχνικές δυσκολίες, μεταξύ των οποίων και «η πιθανή ανεύρεση αρχαιοτήτων, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγάλες καθυστερήσεις και περαιτέρω αύξηση του κόστους». Αντίθετα, ο εκσυγχρονισμός της υφιστάμενης γραμμής υποστηρίζεται ότι μπορεί να ολοκληρωθεί ταχύτερα, με σαφώς μικρότερη δαπάνη.
Η επιλογή αυτή, ωστόσο, προκαλεί έντονες αντιδράσεις στον Πειραιά. Η δημοτική Αρχή εξακολουθεί να θεωρεί την υπογειοποίηση έργο που θα ενώσει πολεοδομικά την πόλη και θα συμβάλλει ουσιαστικά στην αποσυμφόρηση της κυκλοφορίας γύρω από το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας που εξυπηρετεί ετησίως 18 εκατ. επιβάτες. Το θέμα έχει επανειλημμένως τεθεί από τον δήμαρχο, Γιάννη Μώραλη, χωρίς όμως να προκύψει οποιαδήποτε συγκεκριμένη δέσμευση.
Μάλιστα, πριν από λίγες ημέρες ο δήμαρχος Πειραιά απέστειλε επιστολή προς τον Πρωθυπουργό, ζητώντας την ανάληψη κυβερνητικής πρωτοβουλίας για την προώθηση της υπογειοποίησης της Γραμμής 1 της ΣΤΑΣΥ. Στην επιστολή, δε, αναφέρει πως το έργο διαθέτει ήδη σημαντικό βαθμό ωριμότητας, καθώς έχουν ολοκληρωθεί και εγκριθεί οι απαιτούμενες μελέτες, ενώ οι εγκεκριμένοι περιβαλλοντικοί όροι παραμένουν σε ισχύ έως το 2027.
Επιπλέον, οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού έχουν ήδη γνωμοδοτήσει θετικά κατά το παρελθόν, ενσωματώνοντας την προστασία αρχαιοτήτων και πολιτιστικής κληρονομιάς Μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο κ. Μώραλης, τονίζει πως η υπογειοποίηση των σιδηροδρομικών γραμμών αποτελεί ένα έργο υπερτοπικής και εθνικής σημασίας. «Δεν αφορά μόνο τον Πειραιά, αλλά συνολικά τη λειτουργία του μεγαλύτερου λιμανιού της χώρας και των μεταφορών σε εθνικό επίπεδο.
Για τον λόγο αυτό απέστειλα επιστολή στον Πρωθυπουργό, ζητώντας να εξεταστεί η προώθηση του έργου, καθώς πρόκειται για μια ώριμη και διαχρονική διεκδίκηση της πόλης, η υλοποίηση της οποίας θα έχει σημαντικά οφέλη για τον Πειραιά, την Αττική και τη χώρα.
Ο Πειραιάς εξελίσσεται διαρκώς και αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας και της ανάπτυξης της χώρας. Για να ανταποκριθεί στον στρατηγικό του ρόλο χρειάζεται σύγχρονες υποδομές που θα καλύπτουν τις αυξημένες ανάγκες κατοίκων, επισκεπτών και επαγγελματιών. Είναι μια εξαιρετικά σημαντική διεκδίκηση, την οποία θα συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε με συνέπεια και επιμονή».