Ένας πόλεμος, όπως φαίνεται, δεν χρειάζεται πλέον να ξεκινήσει με πυραύλους ή στρατεύματα. Μπορεί να αρχίσει εκατοντάδες ή και χιλιάδες μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, με ένα χτύπημα σε μια υποδομή που οι περισσότεροι δεν βλέπουμε ποτέ, αλλά χρησιμοποιούμε καθημερινά.
Αποκλειστικό ρεπορτάζ του Reuters αποκαλύπτει μια μυστική επιχείρηση που εκτυλίχθηκε την άνοιξη στην Αρκτική και ενισχύει τις ανησυχίες των δυτικών υπηρεσιών ασφαλείας για την ευπάθεια των υποθαλάσσιων υποδομών της Ευρώπης.
Σύμφωνα με δύο δυτικούς αξιωματούχους που μίλησαν στο πρακτορείο υπό καθεστώς ανωνυμίας, ρωσικά βαθυσκάφη εντοπίστηκαν κοντά στο απομακρυσμένο αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ να πραγματοποιούν άσκηση που περιλάμβανε προσομοίωση ανάπτυξης μιας νέας τεχνολογίας, σχεδιασμένης για την εξουδετέρωση κρίσιμων υποθαλάσσιων καλωδίων με τρόπο που θα δυσκόλευε την απόδοση ευθύνης.
Πίσω από την επιχείρηση, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, βρισκόταν η GUGI, η μυστική ρωσική διεύθυνση που ειδικεύεται στις επιχειρήσεις μεγάλου βάθους και βρίσκεται εδώ και χρόνια στο μικροσκόπιο των δυτικών υπηρεσιών.
Η επιχείρηση στην Αρκτική
Βρετανία, Νορβηγία και Ηνωμένες Πολιτείες παρακολούθησαν τα ρωσικά σκάφη και τελικά τα αντιμετώπισαν στη θάλασσα. Σύμφωνα με το Reuters, η άσκηση δεν ολοκληρώθηκε και τα ρωσικά σκάφη αποχώρησαν από την περιοχή, αφήνοντας ανέπαφα τα καλώδια – στόχους. Η Βρετανία και η Νορβηγία είχαν ήδη αποκαλύψει τον Απρίλιο ότι είχαν εντοπίσει ασυνήθιστη ρωσική δραστηριότητα στον Βόρειο Ατλαντικό. Αυτό που δεν ήταν γνωστό μέχρι σήμερα ήταν η ακριβής περιοχή της επιχείρησης, η συμμετοχή των ΗΠΑ και, κυρίως, η ύπαρξη της τεχνολογίας που, σύμφωνα με τις πηγές του Reuters, δοκιμαζόταν από τις ρωσικές δυνάμεις.
Στην περιοχή βρίσκονται δύο υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών μήκους περίπου 1.400 χιλιομέτρων, τα οποία συνδέουν το Σβάλμπαρντ με την ηπειρωτική Νορβηγία και σε ορισμένα σημεία βρίσκονται σε βάθος έως 2.700 μέτρων.
Η σημασία τους είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη μιας απλής σύνδεσης στο Internet. Μέσω αυτών μεταφέρονται τεράστιοι όγκοι δορυφορικών δεδομένων από τον σταθμό SvalSat στο Σβάλμπαρντ, τον μεγαλύτερο εμπορικό δορυφορικό επίγειο σταθμό στον κόσμο και μέρος του Near Space Network της NASA.
Τα καλώδια μπορεί να έχουν πάχος που το Reuters παρομοιάζει με εκείνο ενός λάστιχου κήπου, ωστόσο μέσω αυτών πραγματοποιούνται διεθνείς επικοινωνίες και χρηματοπιστωτικές συναλλαγές. Και όσο αυξάνονται οι ανάγκες για δεδομένα – πλέον και λόγω της ταχύτατης ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης – τόσο μεγαλύτερη γίνεται η στρατηγική σημασία του βυθού.
Ένα περιστατικό σε μεγάλο βάθος, μακριά από τις ακτές και χωρίς εμφανή ίχνη επίθεσης, δημιουργεί μια «γκρίζα ζώνη»: μπορεί να προκαλέσει σοβαρές οικονομικές ή στρατηγικές συνέπειες χωρίς να είναι εύκολο να χαρακτηριστεί αμέσως ως εχθρική ενέργεια ενός κράτους.
Αμερικανοί αξιωματούχοι που επικαλείται το Reuters αναφέρουν ότι υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία μεταξύ ορισμένων αναλυτών των υπηρεσιών πληροφοριών πως η Μόσχα θα μπορούσε κάποια στιγμή να επιχειρήσει να δοκιμάσει τα όρια της συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ. Σε ένα τέτοιο σενάριο, σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους, οι υποθαλάσσιες υποδομές θα μπορούσαν να αποκτήσουν κρίσιμο ρόλο.
Η Ρωσία αρνείται συστηματικά ότι πραγματοποιεί επιχειρήσεις σαμποτάζ σε χώρες του ΝΑΤΟ ή ότι σχεδιάζει αντιπαράθεση με τη Συμμαχία ενώ το ρωσικό υπουργείο Άμυνας αρνήθηκε να απαντήσει στο αίτημα του Reuters για σχόλιο σχετικά με το συγκεκριμένο περιστατικό.
13.079 ύποπτες κινήσεις σε έναν χρόνο
Τα στοιχεία που παραθέτει το Reuters είναι τουλάχιστον σοκαριστικά όσον αφορά στην αύξηση ύποπτων κινήσεων, ειδικά τον τελευταίο χρόνο.
Σύμφωνα με δεδομένα της εταιρείας ανάλυσης ναυτιλιακού κινδύνου Windward, το 2025 καταγράφηκαν 13.079 περιπτώσεις πλοίων που κινούνταν αργά πάνω ή κοντά σε ευαίσθητες υποθαλάσσιες υποδομές στη Βόρεια Θάλασσα – αύξηση 52% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά.
Η πρακτική αυτή, γνωστή και ως «drifting», δεν είναι παράνομη όταν πραγματοποιείται σε διεθνή ύδατα. Οι ειδικοί ασφαλείας, όμως, ανησυχούν ότι η συστηματική χαρτογράφηση καλωδίων, αγωγών και άλλων εγκαταστάσεων μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως προετοιμασία για μελλοντικές επιχειρήσεις.
Από τον Οκτώβριο του 2023 έως το τέλος του 2025, τουλάχιστον 11 υποθαλάσσια καλώδια στη Βαλτική υπέστησαν ζημιές ή κόπηκαν, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία.
Το ΝΑΤΟ έχει ήδη απαντήσει ενισχύοντας την επιτήρηση κρίσιμων υποδομών, μεταξύ άλλων μέσω της επιχείρησης Baltic Sentry, ενώ η Βρετανία έχει προωθήσει το Nordic Warden για την παρακολούθηση ύποπτης ναυτικής δραστηριότητας.
]Το περιστατικό του Σβάλμπαρντ δεν προκάλεσε διακοπή επικοινωνιών, ούτε υπήρξε καταστροφή υποδομών. Είναι όμως μια προειδοποίηση για το πώς μπορεί να μοιάζει μια μελλοντική κρίση. Και αν τα σενάρια ευσταθούν. Η κρίση δεν θα είναι με την χρήση στρατευμάτων και βομβαρδισμών αλλά με βαθυσκάφη, καλώδια στον πυθμένα και επιχειρήσεις που σχεδιάζονται έτσι ώστε κανείς να μην μπορεί εύκολα να αποδείξει ποιος τις πραγματοποίησε.