Με κεντρικό μήνυμα «Stop Food Waste! For People and Planet», η έβδομη Διεθνής Ημέρα Ενημέρωσης για την Απώλεια και τη Σπατάλη Τροφίμων, που ο κόσμος την τίμησε και πάλι στις 29 Σεπτεμβρίου 2026, εστιάζει φέτος στη δύναμη που μπορεί να έχει η δραστική μείωση των τροφίμων που χάνονται ή καταλήγουν στα σκουπίδια.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το φαγητό. Πίσω από κάθε προϊόν που παράγεται και τελικά απορρίπτεται βρίσκονται νερό, καλλιεργήσιμη γη, ενέργεια, εργασία και πρώτες ύλες που χρησιμοποιήθηκαν χωρίς τελικά να εξυπηρετήσουν τον σκοπό τους.
Και η πρόκληση γίνεται μεγαλύτερη όσο αυξάνεται ο παγκόσμιος πληθυσμός. Από περίπου 8,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους σήμερα, σύμφωνα με τις προβολές του ΟΗΕ, ο πλανήτης αναμένεται να πλησιάσει τα 9,7 δισεκατομμύρια έως το 2050. Η εξασφάλιση επαρκούς και θρεπτικής τροφής για έναν τόσο μεγάλο πληθυσμό απαιτεί επομένως όχι μόνο περισσότερη ή αποτελεσματικότερη παραγωγή, αλλά και σημαντικά μικρότερες απώλειες.
Όταν πετάμε τρόφιμα, πετάμε και νερό
Η σύνδεση με το νερό είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η γεωργία αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους χρήστες γλυκού νερού παγκοσμίως. Όταν ένα τρόφιμο δεν καταναλώνεται, χάνεται ουσιαστικά και το νερό που χρειάστηκε για την καλλιέργεια, την παραγωγή και την επεξεργασία του.
Το ίδιο ισχύει για την ενέργεια που χρησιμοποιήθηκε στη μεταποίηση, την ψύξη, τη μεταφορά και την αποθήκευση.
Η μείωση της απώλειας και της σπατάλης τροφίμων μπορεί συνεπώς να περιορίσει την πίεση στους φυσικούς πόρους, να προστατεύσει τη βιοποικιλότητα και να μειώσει τόσο τη ρύπανση όσο και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η επίδραση των απορριμμάτων τροφίμων στις εκπομπές μεθανίου όταν οργανικά απόβλητα καταλήγουν σε χώρους ταφής.
Από το απόβλητο στην κυκλική οικονομία
Ο FAO και το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ (UNEP) υπογραμμίζουν παράλληλα τις δυνατότητες της κυκλικής οικονομίας.
Η πρόληψη παραμένει η πρώτη επιλογή: να μην παράγεται δηλαδή εξαρχής περιττή ποσότητα τροφίμων και να αξιοποιείται όσο το δυνατόν περισσότερο ό,τι παράγεται.
Όταν αυτό δεν είναι δυνατό, υποπροϊόντα της επεξεργασίας τροφίμων μπορούν σε αρκετές περιπτώσεις να επαναχρησιμοποιηθούν ή να μετατραπούν σε νέες πρώτες ύλες και προϊόντα. Έτσι, η αντιμετώπιση της σπατάλης μπορεί να δημιουργήσει νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες και θέσεις εργασίας, εκτός από το περιβαλλοντικό όφελος.
Ο στόχος του 2030
Η αντιμετώπιση του προβλήματος αποτελεί ήδη μέρος των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Ο στόχος 12.3 προβλέπει έως το 2030 τη μείωση κατά το ήμισυ της κατά κεφαλήν παγκόσμιας σπατάλης τροφίμων σε επίπεδο λιανικής και καταναλωτών, καθώς και τη μείωση των απωλειών σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής και εφοδιασμού.
Η ευθύνη, ωστόσο, δεν περιορίζεται στους καταναλωτές. Παραγωγοί, βιομηχανίες τροφίμων, σούπερ μάρκετ, εστιατόρια, μεταφορικές επιχειρήσεις, επενδυτές και δημόσιες αρχές αποτελούν κρίκους της ίδιας αλυσίδας.
Ακόμη και στο σπίτι, όμως, απλές αλλαγές μπορούν να έχουν αποτέλεσμα: καλύτερος προγραμματισμός των αγορών, σωστή αποθήκευση, αξιοποίηση των περισσευμάτων και μεγαλύτερη προσοχή στις ημερομηνίες των προϊόντων.
Το βασικό μήνυμα της φετινής ημέρας είναι τελικά απλό: η τροφή που δεν πετιέται δεν εξοικονομεί μόνο χρήματα. Εξοικονομεί νερό και ενέργεια, περιορίζει τις εκπομπές και μειώνει την πίεση που ασκούμε στους φυσικούς πόρους του πλανήτη.