– Η «μεγάλη βλάβη» που κανείς ακόμη δεν έχει εξηγήσει, η περίεργη χρονική σύμπτωση με τη λήξη της 12ετούς σύμβασης και η παράταση των 70 ημερών
– Γιατί ο ΟΑΣΑ έφτασε στο παρά πέντε για τον νέο διαγωνισμό των 45,6 εκατ. ευρώ
– Τα κρίσιμα ερωτήματα για κυβερνοεπίθεση, τεχνική υποστήριξη και σχέδιο έκτακτης ανάγκης
Ένα ασυνήθιστα παρατεταμένο μπλακ άουτ στην τηλεματική του ΟΑΣΑ, που έχει αφήσει επί δύο ημέρες χιλιάδες επιβάτες λεωφορείων και τρόλεϊ χωρίς πληροφόρηση σε πραγματικό χρόνο, αρχίζει πλέον να δημιουργεί πολύ περισσότερα ερωτήματα από εκείνα που μπορεί να απαντήσει η λιτή ανακοίνωση περί «τεχνικού προβλήματος».
Το πλέον ανησυχητικό είναι ότι, μέχρι στιγμής, δεν έχει δοθεί επίσημη εξήγηση για το τι ακριβώς συνέβη σε ένα από τα σημαντικότερα πληροφοριακά συστήματα των αστικών συγκοινωνιών της Αθήνας.
Ο ΟΑΣΑ ανακοίνωσε στις 27 Αυγούστου απλώς ότι το σύστημα τηλεματικής βρίσκεται «προσωρινά εκτός λειτουργίας», ότι τα τεχνικά κλιμάκια εργάζονται για την αποκατάστασή του και ότι τα δρομολόγια πραγματοποιούνται κανονικά.
Μία ημέρα αργότερα, όμως, το «προσωρινά» έχει αποκτήσει διαφορετικές διαστάσεις.
Η τηλεματική εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα, ενώ παραμένει αδιευκρίνιστο εάν η κατάρρευση οφείλεται σε βλάβη hardware, αστοχία λογισμικού, πρόβλημα στους κεντρικούς servers ή στις επικοινωνίες ή ακόμη και σε εξωτερική κακόβουλη ενέργεια.
Το τελευταίο σενάριο –εκείνο της κυβερνοεπίθεσης– φέρεται να βρίσκεται μεταξύ όσων εξετάζονται, χωρίς έως τώρα να έχει επιβεβαιωθεί ή διαψευστεί επισήμως.
Και ακριβώς εδώ αρχίζουν τα δύσκολα ερωτήματα.
Μια σύμπτωση που απαιτεί εξηγήσεις
Η χρονική στιγμή κατά την οποία σημειώθηκε η κατάρρευση, λένε στα ΝΕΑ έμπειροι τεχνικοί του ΟΑΣΑ, δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη.
Η τηλεματική της Αθήνας δημιουργήθηκε μέσω ΣΔΙΤ, με σύμβαση που υπεγράφη στις 30 Ιουνίου 2014 μεταξύ του ΟΑΣΑ και ιδιωτικής εταιρείας ειδικού σκοπού.
Η διάρκεια του έργου ήταν 12 χρόνια, από τα οποία περίπου ενάμιση έτος αφορούσε την κατασκευή και τα υπόλοιπα δέκα και πλέον χρόνια τη λειτουργία, τεχνική διαχείριση και συντήρησή του.
Η 12ετής περίοδος έληξε στα τέλη Ιουνίου 2026. Μόνο που ο ΟΑΣΑ δεν είχε …προλάβει να ολοκληρώσει τον διαγωνισμό που θα εξασφάλιζε την επόμενη ημέρα της τηλεματικής.
Έτσι, στις αρχές Ιουλίου χρειάστηκε να δοθεί παράταση 70 ημερών στην υφιστάμενη σύμβαση, ώστε να συνεχιστεί η υποστήριξη του συστήματος μέχρι να ολοκληρωθεί η νέα διαδικασία.
Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία, η συγκεκριμένη μεταβατική παράταση έχει κόστος που προσεγγίζει τις 940.000 ευρώ.
Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει κάποιο στοιχείο που να επιτρέπει τη σύνδεση της σημερινής βλάβης με τη λήξη της αρχικής σύμβασης ή με τη μεταβατική περίοδο που ακολούθησε.
Ωστόσο, η χρονική σύμπτωση, είναι τέτοια που καθιστά αναγκαίες συγκεκριμένες απαντήσεις από τον ΟΑΣΑ.
Οι κυριότερες απαντήσεις, σύμφωνα με τα στελέχη του Οργανισμού, αφορούν:
- Ποιος ακριβώς έχει σήμερα την πλήρη επιχειρησιακή ευθύνη για τη λειτουργία και τη συντήρηση του συστήματος;
- Ισχύουν στο ακέραιο, κατά την 70ήμερη παράταση, οι ίδιες υποχρεώσεις διαθεσιμότητας, χρόνου επέμβασης και αποκατάστασης που ίσχυαν προηγουμένως;
- Υπήρξε οποιαδήποτε αλλαγή σε προσωπικό, υποδομές, δικαιώματα πρόσβασης ή τεχνικές διαδικασίες κατά τη μετάβαση από την κανονική περίοδο της σύμβασης στην παράταση;
- Και κυρίως: τι ακριβώς υπέστη βλάβη και γιατί χρειάζονται δύο ημέρες για να διορθωθεί;
- Γιατί ο διαγωνισμός άρχισε τόσο αργά;
Στα παραπάνω ερωτήματα, λένε τα ίδια στελέχη, υπάρχει και ένα, καθαρά διοικητικό ερώτημα:
Η ημερομηνία λήξης της 12ετούς σύμβασης ήταν γνωστή στον ΟΑΣΑ από την ημέρα που αυτή υπεγράφη, το 2014. Παρά ταύτα, ο νέος διεθνής διαγωνισμός για τη λειτουργία, την τεχνική διαχείριση και συντήρηση της τηλεματικής, προκηρύχθηκε μόλις τον Φεβρουάριο του 2026, δηλαδή, περίπου τέσσερις μήνες πριν από τη λήξη της προηγούμενης σύμβασης.
Μάλιστα, η αρχική προθεσμία υποβολής προσφορών μετατέθηκε διαδοχικά και τελικά ορίστηκε για τις 14 Απριλίου 2026, με αποσφράγιση στις 15 Απριλίου.
Γιατί, λοιπόν, ένας διαγωνισμός για ένα τόσο κρίσιμο σύστημα, του οποίου η ημερομηνία λήξης ήταν γνωστή επί δώδεκα χρόνια, ξεκίνησε ουσιαστικά στο παρά πέντε;
Και γιατί σήμερα, σχεδόν δύο μήνες μετά τη λήξη της παλιάς σύμβασης, το σύστημα εξακολουθεί να βρίσκεται σε ένα μεταβατικό καθεστώς παράτασης;
Νέος λογαριασμός έως 45,6 εκατ. ευρώ
Το οικονομικό μέγεθος του νέου διαγωνισμού, επισημαίνουν τα στελέχη του ΟΑΣΑ, κάνει τις απαντήσεις ακόμη περισσότερο αναγκαίες. Συγκεκριμένα, η νέα πενταετής Συμφωνία-Πλαίσιο έχει βασικό προϋπολογισμό 29,421 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ και δικαίωμα προαίρεσης έως 25%. Με την πλήρη άσκηση της προαίρεσης, η αξία μπορεί να φτάσει τα 36,7766 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, δηλαδή περίπου 45,6 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ.
Το αντικείμενο δεν περιορίζεται στη σημερινή συντήρηση. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, λειτουργική υποστήριξη και τεχνική διαχείριση, προληπτική και κατασταλτική συντήρηση, υποστήριξη λογισμικού, ανταλλακτικά, επεκτάσεις εξοπλισμού και ανάπτυξη νέων λειτουργιών.
Προβλέπονται ακόμη αναβάθμιση εφαρμογών, νέα APIs για διασύνδεση με άλλα πληροφοριακά συστήματα, ενιαίο κέντρο παρακολούθησης του συγκοινωνιακού έργου και δυνατότητα περαιτέρω επέκτασης της τηλεματικής.
Πρόκειται, επομένως, για ένα σύστημα στο οποίο ο ΟΑΣΑ σχεδιάζει να επενδύσει δεκάδες εκατομμύρια ευρώ τα επόμενα χρόνια και για το οποίο σήμερα δεν είναι σε θέση να εξηγήσει γιατί βρίσκεται εκτός λειτουργίας επί δύο ημέρες.
Δεν «έπεσε» απλώς μια εφαρμογή
Η έκταση του προβλήματος, λένε οι τεχνικοί, είναι επίσης σημαντική. Δεν πρόκειται απλώς για μια εφαρμογή κινητού που σταμάτησε να λειτουργεί.
Το υφιστάμενο Ολοκληρωμένο Σύστημα Τηλεματικής περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, Κέντρο Διαχείρισης Συστήματος, δύο Κέντρα Διαχείρισης Οχημάτων, Κέντρο Εποπτείας του ΟΑΣΑ, εννέα εξοπλισμένα αμαξοστάσια, περίπου 1.000 «έξυπνες» στάσεις και περίπου 2.000 τηλεματικά εξοπλισμένα λεωφορεία.
Το γεγονός ότι το πρόβλημα επηρέασε ταυτόχρονα διαφορετικά κανάλια πληροφόρησης, δείχνει ότι η βλάβη δεν είναι περιφερειακή. Και δημιουργεί ένα ακόμη ερώτημα: πού βρίσκεται το σύστημα εφεδρείας; Υπάρχει disaster recovery site; Υπάρχει δυνατότητα γρήγορης μετάπτωσης σε εφεδρικούς servers; Πότε ενεργοποιήθηκε το σχέδιο επιχειρησιακής συνέχειας; Και εάν υπάρχει τέτοιο σχέδιο, γιατί δεν κατέστη δυνατό να επανέλθει τουλάχιστον η βασική ενημέρωση των επιβατών μέσα σε λίγες ώρες;
Η σύγκριση με προηγούμενες προγραμματισμένες παρεμβάσεις, προσθέτουν οι τεχνικοί, είναι χαρακτηριστική. Τον περασμένο Μάιο, όταν ο ΟΑΣΑ είχε ανακοινώσει εργασίες συντήρησης της τηλεματικής, η προγραμματισμένη διακοπή είχε οριστεί σε ένα παράθυρο μόλις πέντε ωρών, από τις 22.00 έως τις 03.00.
Τώρα, μια απρογραμμάτιστη βλάβη έχει αποκτήσει διάρκεια ημερών.
Τα ερωτήματα που περιμένουν απάντηση
Ο ΟΑΣΑ οφείλει πλέον να εξηγήσει με σαφήνεια:
- Τι ακριβώς προκάλεσε το μπλακ άουτ; Πρόκειται για βλάβη εξοπλισμού, λογισμικού, δικτύου ή βάσεων δεδομένων;
- Αποκλείστηκε οριστικά το ενδεχόμενο κυβερνοεπίθεσης; Και εάν όχι, έχουν εμπλακεί οι αρμόδιες κρατικές αρχές κυβερνοασφάλειας;
- Ποιος έχει σήμερα την τεχνική ευθύνη του συστήματος και ποιες ακριβώς υποχρεώσεις προβλέπει η 70ήμερη παράταση;
- Γιατί δεν λειτούργησε αποτελεσματικά εφεδρικό σύστημα, εφόσον υπάρχει, ώστε να περιοριστεί η διακοπή;
- Υπήρξε απώλεια ή παραβίαση δεδομένων;
- Πότε εντοπίστηκε για πρώτη φορά το πρόβλημα, πότε ενημερώθηκε η διοίκηση και ποιο ήταν το πρώτο μέτρο αντιμετώπισης;
- Και, τέλος, γιατί ο ΟΑΣΑ άφησε να φτάσει στη λήξη της μια 12ετής σύμβαση χωρίς να έχει εγκαίρως ολοκληρώσει τη διαδικασία για τον διάδοχό της;
“Μέχρι να δοθούν αυτές οι απαντήσεις, θα ήταν παρακινδυνευμένο να αποδοθεί η κατάρρευση της τηλεματικής είτε στη λήξη της σύμβασης είτε σε κυβερνοεπίθεση”, επισημαίνουν άλλες πηγές του ΟΑΣΑ και προσθέτουν: “Εξίσου δύσκολο, όμως, είναι να αντιμετωπιστεί ως μια συνηθισμένη …τεχνική βλάβη. Γιατί όταν ένα κρίσιμο πληροφοριακό σύστημα των δημόσιων συγκοινωνιών μιας πόλης τεσσάρων εκατομμυρίων κατοίκων μένει εκτός λειτουργίας για δύο ημέρες και ο ίδιος ο φορέας δεν μπορεί να εξηγήσει δημοσίως το γιατί, το πρόβλημα παύει να είναι απλώς τεχνικό. Γίνεται ζήτημα αξιοπιστίας, επιχειρησιακής ετοιμότητας και λογοδοσίας”