«Νιώθω Ρώσος»: Τι δήλωσαν Ουκρανοί αιχμάλωτοι που πολέμησαν για τη Μόσχα

 O Αντόν ήταν μόλις 10 ετών όταν η περιοχή του, στο ανατολικό Ντονμπάς, πέρασε υπό τον έλεγχο φιλορωσικών δυνάμεων. Το 2022, όταν ο πόλεμος  ξεκίνησε με την ρωσική εισβολή, έκλεισε τα 18 και κατατάχθηκε αμέσως στον ρωσικό στρατό.

«Δεν μετανιώνω για την επιλογή μου. Πήγα να υπερασπιστώ τη γη μου», λέει, εξηγώντας ότι το ίδιο έκαναν και φίλοι του. «Μετά άρχισαν να έρχονται τα μηνύματα. Νεκρός, νεκρός, νεκρός».

Όπως αναφέρει το BBC, και άλλοι κρατούμενοι περιγράφουν την ίδια κατάσταση, λέγοντας ότι οι περισσότεροι από τους συντρόφους τους έχουν σκοτωθεί στο μέτωπο.

Παρά τα υψηλά οικονομικά κίνητρα, ο αριθμός όσων προσφέρονται εθελοντικά να καταταγούν φέρεται να μειώνεται, γεγονός που ενδέχεται να δοκιμάσει την προσπάθεια του Βλαντίμιρ Πούτιν να αποφύγει μια νέα γενική επιστράτευση.

Οι Ουκρανοί πολίτες που συλλαμβάνονται να πολεμούν στο πλευρό της Ρωσίας δικάζονται στην Ουκρανία για εσχάτη προδοσία και στη συνέχεια μεταφέρονται σε στρατόπεδα αιχμαλώτων, όπου κρατούνται μαζί με Ρώσους στρατιώτες.

Επισήμως, το Κίεβο εξακολουθεί να τους θεωρεί Ουκρανούς πολίτες και αντιμετωπίζει τη ρωσική κατοχή των περιοχών τους ως προσωρινή. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πιο σύνθετη.

«Είναι πολύ φιλορώσοι, με θολή εθνική ταυτότητα», αναφέρει στο BBC ο Πέτρο Γιατσένκο, από το ουκρανικό συντονιστικό γραφείο για τους αιχμαλώτους πολέμου.

Ο Αντόν, πάντως, δεν θεωρεί τον εαυτό του προδότη, χαρακτηριστικά δήλωσε ότι: «Νιώθω Ρώσος. Η χώρα δεν σημαίνει τίποτα, όλα είναι θέμα εθνικότητας. Όλη μου η οικογένεια είναι από τη Ρωσία, οι ρίζες μου είναι από εκεί». Όταν γίνεται αναφορά στο ουκρανικό επώνυμό του, το απορρίπτει ως ασήμαντη λεπτομέρεια.

Πρόκειται για μια γενιά ανθρώπων που γεννήθηκε στην Ουκρανία και μεγάλωσε υπό ρωσική κατοχή, με ρωσικό εκπαιδευτικό σύστημα και μέσα ενημέρωσης που ελέγχονται από το Κρεμλίνο. Εδώ και χρόνια, τόσο στα σχολεία όσο και στα ΜΜΕ, οι ουκρανικές αρχές παρουσιάζονται ως «ναζί» και παράνομες.

Από την έναρξη του πολέμου το 2022, ακόμη μεγαλύτερες περιοχές έχουν περάσει υπό τον ίδιο έλεγχο. Ο Αντόν έχει υιοθετήσει πλήρως αυτή τη ρητορική και αναφέρεται στον Πούτιν ως «τον Πρόεδρό μου». Θεωρεί, μάλιστα, ότι η Ρωσία πρέπει να καταλάβει ολόκληρο το Ντονμπάς, παρά τις τεράστιες απώλειες.

«Είναι ντροπή που πέθαναν άνθρωποι, ειδικά αθώοι», λέει. «Αλλά ο πόλεμος είναι πόλεμος. Θα μπορούσε να είχε τελειώσει, αλλά κανείς δεν το ήθελε».

Στο νοσοκομείο της εγκατάστασης, ο Αρτιόμ αναρρώνει από τραυματισμούς που προκάλεσαν θραύσματα. Είχε πολεμήσει μόλις δύο μήνες. Όπως και ο Αντόν, κατάγεται από το Ντονέτσκ και κατατάχθηκε εθελοντικά στον ρωσικό στρατό, όχι μόνο για τα χρήματα.

«Έχουμε τα δικά μας παράπονα», λέει, αναφερόμενος στους βομβαρδισμούς του 2014, όταν οι ουκρανικές δυνάμεις επιχείρησαν να εμποδίσουν την απόσχιση της περιοχής.

Η εμπειρία του στον ρωσικό στρατό, ωστόσο, τον έχει απογοητεύσει. Περιγράφει τον διοικητή του ως «κακό» και υποστηρίζει ότι δεν έλαβε ποτέ το μπόνους των 400.000 ρουβλίων που προβλεπόταν για την κατάταξή του.

«Η αδικία ήταν διπλή», λέει, καθώς, όπως υποστηρίζει, ένας Ρώσος στρατιώτης που βρισκόταν απέναντί του αμείφθηκε πέντε φορές περισσότερο.

Σύμφωνα με το BBC, όλοι οι Ουκρανοί αιχμάλωτοι που προέρχονται από κατεχόμενες περιοχές και παραχώρησαν συνέντευξη είχαν καταταγεί εθελοντικά στον ρωσικό στρατό, με εξαίρεση έναν άνδρα από το Ντονέτσκ, ο οποίος υποστήριξε ότι εξαναγκάστηκε να πολεμήσει.

Η ανασφάλεια ήταν εμφανής κατά τη διάρκεια της συνομιλίας του, καθώς εξέφραζε αμφιβολίες για το ποιον μπορούσε να εμπιστευτεί.

Σύμφωνα με επίσημα ουκρανικά στοιχεία, τα οποία επικαλείται το BBC, περισσότεροι από 50.000 Ουκρανοί έχουν επιστρατευθεί παρά τη θέλησή τους στις κατεχόμενες περιοχές, ενώ άλλες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό ακόμη υψηλότερα.

Ο συγκεκριμένος άνδρας εξηγεί ότι η οικογένειά του παρέμεινε στο Ντονέτσκ όχι λόγω πολιτικής ή εθνικής ταύτισης, αλλά επειδή εκεί ήταν το σπίτι τους. Πλέον, μοναδικός του στόχος είναι να επιστρέψει στην οικογένειά του και να μην ξαναβρεθεί στο μέτωπο.

«Θα κρυφτώ», λέει.

Στην εγκατάσταση, οι κρατούμενοι καλλιεργούν φράουλες και αγγούρια, ενώ εργάζονται και σε διάφορα εργαστήρια. Σε ένα από αυτά κατασκευάζουν ξύλινα φέρετρα, ενώ σε άλλο φτιάχνουν τεχνητά χριστουγεννιάτικα δέντρα και στολίδια. Τα χρήματα που κερδίζουν τα χρησιμοποιούν για να αγοράζουν τρόφιμα και τσιγάρα.

Ο Σεργκέι, που γεννήθηκε στο Λουχάνσκ, αυτοπροσδιορίζεται επίσης ως Ρώσος, όπως και οι γονείς του, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στο Ντονμπάς όταν η Ουκρανία και η Ρωσία αποτελούσαν ακόμη μέρος της Σοβιετικής Ένωσης.

Κατατάχθηκε στον ρωσικό στρατό πριν από δέκα χρόνια, όπως λέει, «για να υπερασπιστεί την πατρίδα». Ωστόσο, δηλώνει ότι όταν επιστρέψει δεν σκοπεύει να ξαναπολεμήσει.

«Έκανα το καθήκον μου», λέει.

Άλλοι κρατούμενοι, ωστόσο, δεν επέλεξαν τον στρατό για ιδεολογικούς λόγους. Δίπλα στον Σεργκέι εργάζεται ένας πρώην διακινητής ναρκωτικών, ο οποίος υποστηρίζει ότι κατατάχθηκε «αποκλειστικά» για να αποφύγει μια πολυετή ποινή φυλάκισης.

«Δεκαπέντε χρόνια φυλακή ήταν πολλά», εξηγεί ο Κονσταντίν. «Ξέρω ότι δεν είναι δικαιολογία, αλλά είναι η αλήθεια. Είμαι 44, θα ήμουν 60 όταν θα τελείωνα. Όχι».

Οι λεγόμενοι Vshniki, δηλαδή οι κατάδικοι που στρατολογούνται ως στρατιώτες, πρέπει να επιβιώσουν μέχρι το τέλος του πολέμου προκειμένου να αποφυλακιστούν. Ωστόσο, σύμφωνα με το BBC, όσοι τοποθετούνται σε τάγματα εφόδου αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο να σκοτωθούν.

Τρεις κρατούμενοι που είχαν καταδικαστεί για φόνο ανέφεραν ότι πίστευαν πως θα αποφυλακίζονταν μετά από έναν χρόνο πολέμου. Αντί γι’ αυτό, τα συμβόλαιά τους ανανεώθηκαν αυτόματα.

Όταν ρωτήθηκε αν έχει σκοτώσει Ουκρανούς συμπατριώτες του, ο Σεργκέι χαρακτήρισε την ερώτηση «προκλητική» και αρνήθηκε να απαντήσει.

«Δεν βλέπω τίποτα καλό σε κανέναν πόλεμο, ειδικά σε αυτόν», λέει ο Κονσταντίν. «Δεν λέω ότι είμαστε ίδιοι με τους Ουκρανούς, αλλά είμαστε κοντά. Όλοι έχουμε συγγενείς εκεί. Δεν είναι καλό αυτό».

Παρά τις αντιρρήσεις του, εξακολουθεί να θεωρεί σωστή την απόφασή του να πολεμήσει.

Ούτε ο ίδιος ούτε ο Σεργκέι πιστεύουν ότι ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα. Και οι δύο εκτιμούν ότι ο Πούτιν δεν θα σταματήσει αν δεν καταλάβει ολόκληρο το Ντονμπάς.

«Όμως όλοι όσοι γνωρίζω εκεί έχουν κουραστεί», λέει ο Κονσταντίν. «Θέλω απλώς να τελειώσει, όσο πιο γρήγορα γίνεται».

Το μεσημέρι, οι κρατούμενοι με τις μπλε στολές οδηγούνται στη τραπεζαρία, με τα χέρια πίσω από την πλάτη. Καθώς τρώνε σούπα και στιφάδο, στις οθόνες προβάλλεται συνεχώς το βίντεο «Μύθοι για την Κριμαία», το οποίο αμφισβητεί τις ρωσικές διεκδικήσεις στην περιοχή που καταλήφθηκε το 2014. Οι περισσότεροι, ωστόσο, δεν δείχνουν να του δίνουν σημασία.

Οι προσπάθειες «επανεκπαίδευσης» φαίνεται να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό τυπικές. Για το Κίεβο, βασική προτεραιότητα είναι η ανταλλαγή αιχμαλώτων και η επιστροφή των Ουκρανών στρατιωτών. Ωστόσο, στις διαπραγματεύσεις για τις ανταλλαγές, οι άνδρες από το Ντονμπάς φαίνεται να μην αποτελούν προτεραιότητα για τη Ρωσία.

«Μόνο καμιά δεκαριά έχουν μεταφερθεί φέτος», λέει ο Κονσταντίν και προσθέτει ότι:«Φαίνεται πως δεν θέλουν να μας ανταλλάξουν. Νομίζω ότι θα είμαστε οι τελευταίοι που θα φύγουν».