Ένα νέο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης επιχειρεί να επιταχύνει τον εντοπισμό και την επιστροφή χιλιάδων έργων τέχνης που λεηλατήθηκαν από τους Ναζί κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο «Βοηθός Τεχνητής Νοημοσύνης για την Προέλευση των Έργων» που δημιούργησαν ερευνητές του Πανεπιστημίου Σάντα Κλάρα στην Καλιφόρνια, έχει εκπαιδευτεί να κάνει αναζήτηση σε πολύπλοκα και κατακερματισμένα αρχεία, προκειμένου να εντοπίζει στοιχεία για την ιστορία και τη διαδρομή έργων αγνώστου ή αμφισβητούμενης προέλευσης.
Σύμφωνα με το Κέντρο για το Δίκαιο της Τέχνης της Νέας Υόρκης, περίπου 650.000 έργα τέχνης κλάπηκαν ή πωλήθηκαν υπό τον εξαναγκασμό των Ναζί μεταξύ των ετών 1933 και 1945, ενώ η τύχη περίπου 100.000 έργων εξακολουθεί να αγνοείται. Το νέο εργαλείο φιλοδοξεί να βοηθήσει τους ερευνητές να ξεπεράσουν το πρόβλημα των διάσπαρτων βάσεων δεδομένων, οι οποίες συχνά είναι γραμμένες σε διαφορετικές γλώσσες, έχουν παραλλαγές ονομάτων και ελλιπείς καταγραφές.
Το εργαλείο δημιούργησε ο καθηγητής Διοίκησης του Πανεπιστημίου Σάντα Κλάρα Μάικλ Σαντόρο, εμπνευσμένος από την υπόθεση του δικαστή Τίμοθι Ράιφ, ο οποίος εργάστηκε για την επιστροφή έργων που είχαν κλαπεί από τον ξάδελφο του παππού του, τον βιεννέζο καλλιτέχνη του καμπαρέ Φριτς Γκρίνμπαουμ.
Η ομάδα άντλησε αρχικά δεδομένα από το αρχείο του Προγράμματος ERR, που καταγράφει έργα τα οποία πέρασαν από το παρισινό Μουσείο Ζε ντε Πομ, το σημείο όπου οι Ναζί συγκέντρωναν και τεκμηρίωναν μεγάλο μέρος των λεηλατημένων θησαυρών τους. Ανάμεσα στα έργα αυτά περιλαμβάνονται ένα σχέδιο του Ζαν-Αντουάν Βατό και το πορτρέτο «Ημίσωμο πορτρέτο γυναίκας» του Νικολά ντε Λαργιγιέρ. Το δεύτερο ανακτήθηκε το 1945 από ομάδα Συμμάχων αξιωματικών και ειδικών στην τέχνη και την πολιτιστική κληρονομιά, επιφορτισμένη με την προστασία, τη διάσωση και την ανάκτηση των λεηλατημένων έργων.
Οι δημιουργοί του νέου εργαλείου διευκρινίζουν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν έρχεται να αντικαταστήσει τους ειδικούς ερευνητές προέλευσης έργων, αλλά να λειτουργήσει ως ένα νέο ερευνητικό μέσο που θα επιτρέπει την ταχύτερη εξερεύνηση τεράστιων όγκων αρχειακού υλικού. Ο «Βοηθός» είναι ήδη διαθέσιμος, ενώ η ομάδα σχεδιάζει να διευρύνει τις βάσεις δεδομένων του και να δημιουργήσει έναν οργανισμό που θα στηρίξει περαιτέρω τις προσπάθειες εντοπισμού και αποκατάστασης των κλεμμένων έργων.