Το δημογραφικό παρουσιάζεται συχνά ως η μεγαλύτερη πρόσκληση της χώρας, καθώς ο ελληνικός πληθυσμός… γερνάει επικίνδυνα. Στο πλαίσιο αυτό, το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας παρουσίασε στα τέλη του 2024 το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Δημογραφικό (ΕΣΔΔ). Το Σχέδιο αποτελείται από πέντε κεντρικούς άξονες πολιτικής και περιλαμβάνει 44 δράσεις που αναμένεται να υλοποιηθούν στο βάθος δεκαετίας, έως το 2035.
Ωστόσο, ο συνολικός προϋπολογισμός δεν ξεπερνά τα 3,6 δισ. ευρώ για το σύνολο της περιόδου 2025-2035, δηλαδή περίπου 360 εκατ. ευρώ ετησίως. Εξ αυτών, μόλις 25 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση της απασχόλησης, που αναδεικνύεται από την έρευνα του ΟΟΣΑ ίσως το βασικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι νέοι στην Ελλάδα.
Ο πρώτος και βασικότερος άξονας του ΕΣΔΔ αφορά την ενίσχυση των γεννήσεων και τη στήριξη της οικογένειας. Στο Σχέδιο προβλέπονται 17 δράσεις σε αυτήν την κατεύθυνση, με ετήσιο προϋπολογισμό 280 εκατ. ευρώ καθ’ όλη τη διάρκεια εφαρμογής.
Συγκεκριμένα, προβλέπονται η κάλυψη του προγεννητικού ελέγχου και της εξέτασης αντιμυλλέριου ορμόνης (ΑΜΗ) που απαιτείται για τη διαδικασία κατάψυξης ωαρίων, η πρώιμη παιδική παρέμβαση, η ευνοϊκή φορολόγηση οικειοθελών παροχών, η επέκταση του προγράμματος «Νταντάδες της Γειτονιάς», η αύξηση εισοδηματικών κριτηρίων για vouchers που απευθύνονται σε νέες οικογένειες, η αύξηση του επιδόματος παιδιού (Α21), τα προγράμματα κοινωνικής κατοικίας, η αύξηση θέσεων σε βρεφονηπιακούς σταθμούς, το ολοήμερο σχολείο, η εξασφάλιση της ισόβιας ιδιότητας της τριτεκνίας κ.ά.
Οι 5 δράσεις για την απασχόληση
Ο δεύτερος άξονας που αφορά την ενίσχυση της απασχόλησης περιλαμβάνει μόλις πέντε δράσεις, με την εμπλοκή τριών υπουργείων, και προϋπολογισμό 25 εκατ. ευρώ έως το 2027. Αναλυτικότερα, αφορά την επαγγελματική εκπαίδευση, τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, το upskilling (εκπαίδευση εργαζομένων), την εισαγωγή κώδικα δεοντολογίας για την τηλεργασία, και δράσεις απασχόλησης για ηλικιωμένους.
Στον τέταρτο άξονα, που εστιάζει στην τοπική ανάπτυξη και την προώθηση της καινοτομίας, περιλαμβάνονται εννέα δράσεις: τα 13 Περιφερειακά Σχέδια Δράσης, η ανακαίνιση ή δημιουργία σύγχρονων φοιτητικών εστιών, η ενίσχυση της τηλεϊατρικής, η δημιουργία του Εθνικού Ηλεκτρονικού Φακέλου Υγείας, τα προγράμματα κοινωνικής κατοικίας σε συνεργασία με Δήμους, η αναβάθμιση της προσβασιμότητας κτιρίων, η ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων και η θέσπιση βραβείου προσβάσιμης πόλης. Ολες οι παραπάνω δράσεις έχουν συνολικό προϋπολογισμό μόλις 710 εκατ. ευρώ έως το 2030 – δηλαδή περίπου 115 εκατ. ευρώ ετησίως. Ο τρίτος άξονας του ΕΣΔΔ αφορά τη διαχείριση της μακροζωίας και της γήρανσης και έχει προϋπολογισμό 4,5 εκατ. ευρώ έως το 2027, ενώ ο πέμπτος άξονας εστιάζει στην ενημέρωση, την ευαισθητοποίηση του κοινού και την έρευνα για το δημογραφικό και έχει προϋπολογισμό 11 εκατ. ευρώ έως το 2027.
Παρά τους φιλόδοξους δεδηλωμένους στόχους του ΕΣΔΔ, τα κονδύλια που θα διατεθούν για την υλοποίησή του μοιάζουν λίγα για την αντιμετώπιση του ζητήματος. Η έκθεση του ΟΟΣΑ κάνει λόγο, μεταξύ άλλων, για την ανάγκη μεγαλύτερης στήριξης της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και τη διασύνδεσή της με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, καθώς και για την αύξηση της προσφοράς προσιτής κατοικίας για νέους ανθρώπους.
Αν και αναγνωρίζονται βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση στον πολιτικό σχεδιασμό, δύσκολα θα μπορέσουν να αντιστρέψουν την υπάρχουσα τάση στο δημογραφικό. Αλλωστε, η αποτυχία προγραμμάτων όπως το «Trust Your Stars» που πρόσφατα αποτέλεσε αντικείμενο ρεπορτάζ του «Politico» λόγω της απένταξής του από το Ταμείο Ανάκαμψης και της ουσιαστικής ακύρωσής του, σίγουρα δεν ενισχύει το αφήγημα της κυβέρνησης για την αντιστροφή του brain drain και τη δημιουργία ευκαιριών για τους νέους επιστήμονες στην Ελλάδα.