Βλέποντας την ενημέρωση για την παρουσίαση του Αρχείου του Μανώλη Γλέζου (1922 – 2020) από τα ΑΣΚΙ στον Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσός, ενώ τόσα άλλα θα μπορούσαν να έρθουν στο μυαλό μου, θυμήθηκα το περιστατικό όπου δυνάμεις των ΜΑΤ ψέξαζαν το πρόσωπό του με δακρυγόνα τον Φεβρουάριο του 2012 σε αντιμνημονιακή συγκέντρωση στο Σύνταγμα.
Δίπλα του ήταν ο Μίκης Θεοδωράκης. Και οι δύο σε μεγάλη πια ηλικία αντιμετώπισαν αναπνευστικά προβλήματα και τους δόθηκαν οι πρώτες βοήθειες στο ιατρείο της Βουλής. Λίγη ώρα μετά ο Θεοδωράκης δήλωνε ότι θα μπουν μέσα στη Βουλή να κοιτάξουν στα μάτια τους έλληνες βουλευτές και να ζητήσουν να σταματήσει αυτό το έγκλημα εναντίον του ελληνικού λαού. «Πάω στη Βουλή για να τους κοιτάξω στα μάτια, γιατί μερικοί ετοιμάζονται να ψηφίσουν τον θάνατο της Ελλάδας», δήλωνε χαρακτηριστικά και είχε συμπληρώσει: «Στέλνουμε μήνυμα αισιοδοξίας. Παλέψαμε, αγωνιστήκαμε να νικήσουμε και θα νικήσουμε και αυτή τη φορά».
Αυτή η τελευταία φράση θα μπορούσε να χαρακτηρίσει όλη τη ζωή και του Μανώλη Γλέζου. Πολύπλευρος, πολυτάλαντος, αγωνιστικός, με την έννοια της αντίστασης αλλά και της δημιουργίας να τον ακολουθεί σε όλο τον πολυτάραχο και γεμάτο βίο του, που σχολαστικά αρχειοθετούσε. Χειρόγραφα, επιστολές, βιβλία, φωτογραφίες, δημοσιεύματα και αντικείμενα. Ακόμα και μετά την εκτέλεση του αδελφού του στην Καισαριανή από τους Γερμανούς Ναζί, που τόσο τον πονούσε, θα κρατήσει το καπέλο του με γραμμένο το μήνυμά του στην εσωτερική φόδρα.
Είχε προλάβει να το πετάξει από το φορτηγό κατά τη μεταγωγή τους στο εκτελεστικό απόσπασμα. Πέρα από όλα τα άλλα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του, ο Γλέζος ήθελε οπωσδήποτε, με όποιον τρόπο μπορούσε, να κρατάει τη μνήμη ζωντανή. Να διασώζει αυτό που μπορεί κάτι να συνεισφέρει στον δρόμο προς την αυτοπραγμάτωση, αλλά και στη διάσωση της κοινωνικής μνήμης.
Ο Νίκος, η μάνα του, ο Μανώλης Γλέζος και τα μικρά του αδέλφια Γιώργος και Μπούμπα τη δεκαετία του΄40
Εκτός από το γνωστό περιστατικό με την υποστολή της ναζιστικής σημαίας από την Ακρόπολη (παρέα με τον Λάκη Σάντα το βράδυ της 30ής Μαΐου 1941) που τον ανέδειξε σε πρόσωπο-σύμβολο του αντιναζιστικού αγώνα (η πράξη τους μεταδόθηκε από το συμμαχικό ραδιόφωνο και προβλήθηκε ως σημάδι για την έναρξη της αντίστασης σε όλη την κατεχόμενη Ευρώπη) ο ελληνικός λαός στην πλειοψηφία του αναγνώρισε την αγωνιστική του δράση και το πείσμα του για έναν καλύτερο κόσμο και ελευθερία.
Είτε μέσα από την πολιτική του δράση, είτε μέσα από τη δημοσιογραφική του πορεία ή ακόμα και από τις έρευνες και την ευρεσιτεχνία του. Πιο πρόσφατος δημόσιος φόρος τιμής, το τραγούδι του Παντελή Κυραμαργιού «Ο παρτιζάνος», που κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες με ερμηνευτή τον Γιώργο Νταλάρα. Πριν έρθει η αποδοχή και η ηρωοποίηση βέβαια, είχε φυλακιστεί πολλές φορές, είχε καταδικαστεί σε θάνατο, δεκάδες δημοσιεύματα τον χαρακτήριζαν προδότη.
Υπηρεσιακό γερμανικό σημείωμα σχετικά με τη σύλληψη του Μανώλη Γλέζου κατά την απόπειρά του να διαφύγει με πλοίο για τη Μέση Ανατολή, 9 Απριλίου 1942
Σε χειρόγραφο σημείωμά του που παρουσιάζεται στο παρόν ένθετο καταγράφει ο ίδιος τις χρονολογίες και τις τοποθεσίες φυλάκισής του. Ο σημερινός ήρωας, στα χρόνια του Εμφυλίου αντιμετωπιζόταν από την πολιτεία ως λαθρομετανάστης. Η παρακάτω αναφορά, που εντοπίζεται στον ογκώδη φάκελο που διατηρούσε η Ασφάλεια, με παρακολουθήσεις και άλλα τεκμήρια είναι χαρακτηριστική (1949):
«Ενώπιον του Εκτάκτου Στρατοδικείου ήρχισε χθες την πρωίαν η δίκη των 48 λαθρομεταναστών οι οποίοι απεπειράθησαν να διαφύγουν διά πλοίων το παρελθόν θέρος εις το εξωτερικόν. Ούτοι κατηγορούνται διά λαθραίαν εξαγωγήν συναλλάγματος, διά λαθρομετανάστευσιν, κατασκευήν πλαστών σφραγίδων και παράβασιν του Γ/46 ψηφίσματος περί μέτρων τάξεως».
Κατά τη διάρκεια της χούντας θα είναι ανάμεσα στους εξόριστους. Γυάρος, Λέρος, Ωρωπός…
Σε συνέντευξή του στη Νατάσα Μπαστέα τον Αύγουστο του 2014 στα «ΝΕΑ» είχε δηλώσει: «Με κάλεσαν ύστερα από χρόνια πολλά οι γάλλοι αντιστασιακοί να μου παρουσιάσουν την αντίστασή τους. Με πήγαν στο υψίπεδο της Γκρενόμπλ και από εκεί φτάσαμε στα σύνορα Γαλλίας – Ιταλίας. Και μου λένε: Μανώλη, εμείς εδώ κάναμε την πρώτη αντίσταση. Φτιάξαμε πανό και τα υψώσαμε προς την πλευρά της Ιταλίας.
Τα πανό έγραφαν: «Ελληνες, προσοχή. Μην προχωρήσετε παραπέρα. Από εδώ και πέρα αρχίζει η Γαλλία». Δηλαδή υπέθεσαν ότι ρίξαμε τους Ιταλούς στη θάλασσα, αποβιβαστήκαμε στην Απουλία και την Καλαβρία, πήραμε όλη τη χερσόνησο και προχωράμε. Συγκλονιστικό. Ενα αποδεικτικό στοιχείο πως οι λαοί που δεν έβλεπαν φως στο τούνελ είδαν με το έπος μας κάτι σημαντικό. Εμείς καταρρίψαμε τον μύθο για το αήττητο του Αξονα και ανατρέψαμε όλα τα σχέδια του Χίτλερ. Εμείς».
Τα αιτήματα για αποφυλάκισή του, κάθε φορά, τόσο εντός της Ελλάδας όσο και σε διάφορες χώρες του εξωτερικού ήταν δυναμικά και διαρκή. Χαρακτηριστικό της αναγνώρισης της προσφοράς του είναι το γεγονός ότι ο Μανώλης Γλέζος υπήρξε επίτιμος δημότης σε σχεδόν 40 δήμους σε όλη την Ελλάδα. Δεν μπορώ να σκεφτώ κάποιον άλλο για τον οποίο συνέβη κάτι παρόμοιο ως έκφραση τιμής και ευγνωμοσύνης.
Ενα ακόμα σχετικά άγνωστο στοιχείο παραπλεύρως της πολιτικής του δράσης και χαρακτηριστικό της ευρυμάθειάς του είναι ότι είχε εφεύρει ένα σύστημα για την αποτροπή των πλημμυρών, την καταπολέμηση της διάβρωσης και τη συντήρηση των υπόγειων υδάτων, το οποίο λειτουργεί με τη συλλογή του νερού της βροχής μέσα σε φρεάτια προκειμένου να το κατευθύνει στα υδροφόρα στρώματα.
Τα διαστήματα που δεν ήταν φυλακισμένος και συγκέντρωνε μανιωδώς πληροφορίες και στοιχεία έρευνας, πέρα από τα αρχεία που αφορούσαν τη δική του ζωή. Τα τακτοποιούσε με έναν δικό του τρόπο δημιουργώντας έτσι ένα αρχειακό μελίσσι, πεδίο δόξης για τους σημερινούς και τους μελλοντικούς ερευνητές από διάφορους κλάδους.
Ιδιόχειρο σημείωμα του Μανώλη Γλέζου, χρονικό των δικών και των ποινών που του είχαν επιβληθεί (1947-1948)
Το μεγαλύτερο μέρος του Αρχείου παραδόθηκε από τα παιδιά του Μαρία και Νίκο στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, με σκοπό τη διάσωση, τη φροντίδα και την αξιοποίησή του. Μερικά από τα σημαντικά τεκμήρια αυτού του αρχείου του «τελευταίου παρτιζάνου της Ευρώπης», όπως είχε χαρακτηριστεί, παρουσιάζουμε σήμερα αποκλειστικά στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο».
Σύμφωνα με την ανακοίνωση των ΑΣΚΙ: «H ολοκλήρωση της ταξινόμησης καθιστά αυτό το εκτεταμένο και πολυθεματικό υλικό προσιτό στην έρευνα. Η αλληλογραφία, τα κείμενα, τα έντυπα, οι φωτογραφίες μπορούν πλέον να μελετηθούν σε συνάρτηση μεταξύ τους, φωτίζοντας τις συνέχειες και τις μεταβολές στη δράση του, τις σχέσεις του με πρόσωπα και συλλογικότητες, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τη θέση του στη δημόσια ζωή. Παράλληλα, η παρουσία του αρχείου στα ΑΣΚΙ επιτρέπει τη διασταύρωσή του με αρχεία πολιτικών φορέων, οργανώσεων και προσώπων που βρίσκονται στις συλλογές τους, διευρύνοντας τις δυνατότητες τεκμηρίωσης και ιστορικής ερμηνείας».