Ενα ζευγάρι δύο εργαζομένων με μέσο ελληνικό εισόδημα, που νοίκιασαν το 2025 ένα τυπικό διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων σε μία καλή περιοχή της Αθήνας, διαθέτουν πάνω από το 60% των απολαβών τους μόνο για το ενοίκιο. Πρόκειται για την τρίτη υψηλότερη αναλογία στην Ευρωπαϊκή Ενωση, μετά την Ουγγαρία και την Πορτογαλία. Και αυτό δεν οφείλεται μόνο στην άνοδο των τιμών των ενοικίων, αλλά και στο γεγονός ότι τα εισοδήματα στην Ελλάδα εξακολουθούν να παραμένουν αισθητά χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Τα στοιχεία που περιλαμβάνονται σε 11σέλιδο έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Housing in the EU: Macroeconomic, Affordability and Structural Aspects», το οποίο παρουσιάστηκε στο πρόσφατο Eurogroup της Λευκωσίας, αποτυπώνουν τη στεγαστική πραγματικότητα στην Ευρώπη.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της πίεσης στα ελληνικά νοικοκυριά αρκεί να σημειωθεί ότι σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ το μέσο ατομικό ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα διαμορφώθηκε το 2025 στα 13.381 ευρώ, αυξημένο κατά 8% σε σχέση με το 2024. Ομως τα ενοίκια αυξήθηκαν ακόμη περισσότερο, εξανεμίζοντας στην πράξη κάθε βελτίωση στα εισοδήματα.
Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν κατά μέσο όρο περίπου το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για έξοδα στέγασης (ενοίκια, δάνεια, λογαριασμοί ενέργειας), όταν ο μέσος όρος στην ΕΕ είναι 19,2%.
Τα κενά ακίνητα
Την ίδια στιγμή, η χώρα διαθέτει εκατοντάδες χιλιάδες κλειστά σπίτια. Εκτιμάται ότι πάνω από 700.000 ακίνητα παραμένουν ακατοίκητα και εκτός αγοράς. Αλλα εγκαταλείφθηκαν λόγω κόστους ανακαίνισης, άλλα μπλέχτηκαν σε κληρονομικές εκκρεμότητες και άλλα απλώς παραμένουν κλειδωμένα από ιδιοκτήτες οι οποίοι φοβούνται την εμπλοκή με ενοικιαστές.
Στο μεταξύ, η αγορά κατοικίας έχει μετατραπεί σε πεδίο έντονων ανισορροπιών με την προσφορά διαθέσιμων κατοικιών να είναι περιορισμένη και τις τιμές των ενοικίων να κάνουν ράλι, χωρίς όμως αντίστοιχη αύξηση στους μισθούς.
Μπροστά σε αυτή την εικόνα, η κυβέρνηση επιχειρεί να ρίξει κλειστά ακίνητα στην αγορά κυρίως μέσω κινήτρων που περιλαμβάνουν επιδοτήσεις ανακαίνισης, φορολογικές ελαφρύνσεις και προγράμματα ενίσχυσης για όσους διαθέτουν ακίνητα σε μακροχρόνια μίσθωση.
Η ιδέα του «φόρου αδράνειας»
Στο τραπέζι έπεσε και η ιδέα επιβολής ενός «φόρου αδράνειας» στα ακίνητα τα οποία παραμένουν κλειστά για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, στην πρόσφατη έκθεσή του, πρότεινε στην Ελλάδα να εξετάσει ένα ειδικό τέλος για τις κενές κατοικίες, κυρίως στις περιοχές με μεγάλη στεγαστική πίεση, ακολουθώντας το μοντέλο άλλων χωρών.
Στη Γαλλία εφαρμόζεται ειδικός φόρος για κενές κατοικίες σε περιοχές υψηλής ζήτησης. Στην Ιρλανδία, ο φόρος για τα αδρανή ακίνητα φτάνει έως και πέντε φορές τον κανονικό φόρο ιδιοκτησίας, ενώ στην Ισπανία και την Κροατία η νομοθεσία δίνει το δικαίωμα σε δήμους και τοπικές Αρχές να επιβάλλουν προσαυξήσεις έως και 50% στον φόρο ακίνητης περιουσίας για μη κατοικημένα σπίτια.
Πληροφορίες θέλουν τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρο του Eurogroup, Κυριάκο Πιερρακάκη, να είναι αντίθετος στην επιβολή ενός φόρου στα κλειστά ακίνητα, υποστηρίζοντας ότι το πρόβλημα είναι πιο σύνθετο και ένας νέος φόρος μπορεί να μετατραπεί απλώς σε ακόμη μία επιβάρυνση χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.
O ίδιος, έβαλε το στεγαστικό πρόβλημα στο τραπέζι του Eurogroup αναγνωρίζοντας ότι «δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Υπάρχει όμως η υποχρέωση να αντιμετωπίσουμε τη στέγη ως μια κεντρική κοινωνική προτεραιότητα για την επόμενη δεκαετία».
Επιφυλάξεις και προτάσεις
Η Κομισιόν εμφανίζεται επιφυλακτική και απέναντι σε πολιτικές που βασίζονται αποκλειστικά στην τόνωση της ζήτησης, όπως γενικευμένα επιδόματα στέγασης, εκτεταμένες φορολογικές ελαφρύνσεις ή επιδοτήσεις επιτοκίων στεγαστικών δανείων.
Οπως επισημαίνεται στο έγγραφο που συζητήθηκε στο Eurogroup, όταν η προσφορά κατοικιών παραμένει περιορισμένη, τέτοιου τύπου μέτρα ενδέχεται τελικά να τροφοδοτήσουν περαιτέρω τις αυξήσεις στις τιμές και στα ενοίκια αντί να βελτιώσουν ουσιαστικά την προσιτότητα της κατοικίας. Για αυτόν τον λόγο, η έμφαση μεταφέρεται κυρίως στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών μέσω απλούστευσης των αδειοδοτήσεων, αλλαγών στον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό και ενίσχυσης επενδύσεων στην αγορά κατοικίας. Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης σχέδια για ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας και αξιοποίηση υποβαθμισμένων περιοχών μέσα στα αστικά κέντρα, μέσω συνεργασιών δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Αρνητική είναι η στάση της Επιτροπής και απέναντι στα πλαφόν ενοικίων, καθώς θεωρεί ότι, παρότι μπορούν να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση στους υφιστάμενους ενοικιαστές, λειτουργούν αποτρεπτικά για νέες επενδύσεις και περιορίζουν ακόμη περισσότερο τη διαθεσιμότητα κατοικιών στην αγορά.