Η γεωπολιτική και εξοπλιστική σκακιέρα στο Αιγαίο καταγράφει σημαντικές νέες εξελίξεις εντός του 2026, επαναφέροντας το ζήτημα των F-35 και του τουρκικού μαχητικού KAAN στο προσκήνιο με νέους όρους, καθώς η Ουάσιγκτον επιδεικνύει μια πιο «συναλλακτική» διπλωματία. Στην Αθήνα εκτιμούν, πάντως, ότι ακόμη κι αν αρθούν όλα τα εμπόδια, δύσκολα η Τουρκία θα παραλάβει τα αμερικανικά μαχητικά πέμπτης γενιάς πριν από το 2035.
Αντίθετα με την αρχική εκτίμηση ότι η υπόθεση των F-35 είχε κλείσει οριστικά για την Άγκυρα, η τουρκική ηγεσία επιχειρεί ένα δυναμικό διπλωματικό comeback. Προκειμένου να παρακαμφθεί το αδιέξοδο με τις ΗΠΑ και τον νόμο CAATSA, εξετάζονται πλέον έντονα εναλλακτικά σενάρια, όπως η μεταφορά ή αποθήκευση των ρωσικών S-400 στο Κατάρ ή σε άλλη τρίτη χώρα. Αν και η Μόσχα παρακολουθεί στενά τη συμμόρφωση με το πιστοποιητικό τελικού χρήστη, οι σχετικές διαβουλεύσεις στο παρασκήνιο συνεχίζονται.
Την ίδια στιγμή, η αμερικανική κυβέρνηση εμφανίζεται διατεθειμένη να προχωρήσει στην πώληση των αμερικανικών κινητήρων F110 που είναι απολύτως απαραίτητοι για τη μαζική παραγωγή του τουρκικού KAAN. Αυτή η κινητικότητα, ωστόσο, έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση μελών του αμερικανικού Κογκρέσου, που παρεμβαίνουν ενεργά για να μπλοκάρουν τόσο την επιστροφή της Τουρκίας στα F-35 όσο και την παραχώρηση των κινητήρων. Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει ότι παρά τις δοκιμαστικές πτήσεις του KAAN, η πλήρης επιχειρησιακή ένταξη του εγχώριου μαχητικού παραμένει στενά εξαρτημένη από τις αμερικανικές εγκρίσεις, παρατείνοντας το τεχνολογικό κενό της Αγκυρας.
Ο ρόλος του Ρούμπιο
Καθοριστικό ρόλο σε αυτό το σκηνικό διαδραματίζει και ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο. Στις δηλώσεις και στις επαφές του στην Αθήνα, στο πλαίσιο του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου ΗΠΑ – Ελλάδας, ο Ρούμπιο έθεσε με απόλυτο τρόπο τα όρια της Ουάσιγκτον. Αναγνώρισε μεν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί –εφόσον καταστεί νομικά δυνατό – να παραδώσει στην Τουρκία τα F-35 που έχει ήδη πληρώσει, ωστόσο ξεκαθάρισε ότι υπάρχει ανυπέρβλητο νομοθετικό εμπόδιο. Οπως τόνισε, ο αμερικανικός νόμος για την Εθνική Αμυνα (NDAA) θέτει εξαιρετικά αυστηρές προϋποθέσεις και όσο η Αγκυρα διατηρεί στην κατοχή της το ρωσικό σύστημα S-400, η επιστροφή της στο πρόγραμμα των F-35 είναι νομικά αδύνατη.
Παράλληλα, οι δηλώσεις Λαβρόφ, του ρώσου υπουργού εξωτερικών, μπορεί να μοιάζουν εκ πρώτης ότι η Μόσχα είναι διατεθειμένη να διευκολύνει την Τουρκία να απαλλαγεί από τους S-400 ώστε να ανοίξει ο δρόμος για τα F-35, ωστόσο αν δει κανείς όλη τη δήλωση αντιλαμβάνεται ότι η Ρωσία δεν είναι σε καμιά περίπτωση διατεθειμένη να διευκολύνει το ΝΑΤΟ ώστε να βάλει F-35 μια ανάσα από τα σύνορά της.
«Οι τούρκοι φίλοι μας γνωρίζουν πολύ καλά ότι τα συστήματα S-400 παραδόθηκαν βάσει ενός συμβολαίου που προβλέπει τον πλήρη σεβασμό του πιστοποιητικού τελικού χρήστη. Γνωρίζουν πολύ καλά ότι εάν θελήσουν ποτέ να μετακινήσουν αυτά τα συστήματα κάπου εκτός των συνόρων τους, δεν μπορούν να το πράξουν χωρίς την επίσημη συγκατάθεσή μας. Δεν έχει υπάρξει τέτοιο αίτημα προς εμάς», ήταν η συγκεκριμένη φράση ολόκληρη.
Για την ελληνική Πολεμική Αεροπορία, η συγκυρία αυτή ανοίγει ένα παράθυρο ποιοτικής υπεροπλίας. Η χώρα μας, έχοντας ήδη εξασφαλίσει την προμήθεια των γαλλικών Rafale και την αναβάθμιση του κορμού του στόλου της σε επίπεδο F-16 Viper, ετοιμάζεται από το 2029 να εισέλθει στην εποχή των F-35, τα οποία όπως όλα δείχνουν θα είναι οπλισμένα με τον AIM-260 με βεληνεκές 300 χιλιόμετρα. Η συνδυαστική δράση αυτών των τριών πλατφορμών δημιουργεί ένα αδιαπέραστο πλέγμα αποτροπής.