Με το σύνθημα «Κάθε χρόνο και χειρότερα», ο δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας ανέδειξε σε σημερινή συνέντευξη τύπου, ενόψει και του επικείμενου συνεδρίου της ΚΕΔΕ που θα πραγματοποιηθεί στην Καλαμάτα, το οξύ οικονομικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι δήμοι της χώρας, προειδοποιώντας για τις συνέπειες της υποχρηματοδότησης τόσο στη λειτουργία των δημοτικών υπηρεσιών όσο και στην καθημερινότητα των πολιτών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, ο κρατικός προϋπολογισμός του 2027 δεν προβλέπει καμία αύξηση των εσόδων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, την ώρα που οι βασικές λειτουργικές δαπάνες των δήμων συνεχίζουν να αυξάνονται. Το μισθολογικό κόστος εκτιμάται ότι θα ενισχυθεί κατά 7%-8%, το ενεργειακό κατά 10%, ενώ οι λογαριασμοί νερού για τους δήμους της Αττικής αναμένεται να αυξηθούν κατά 10%, μετά την τελευταία αναπροσαρμογή των τιμολογίων της ΕΥΔΑΠ.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ενεργειακό κόστος, με τους δήμους να πληρώνουν, σύμφωνα με τα στοιχεία της τοποθέτησης, 0,24 ευρώ ανά κιλοβατώρα, όταν η αντίστοιχη τιμή για τη βιομηχανία και τους μεγάλους καταναλωτές διαμορφώνεται στα 0,06 ευρώ. Η απόκλιση αυτή επιβαρύνει περαιτέρω τους δημοτικούς προϋπολογισμούς, περιορίζοντας τα περιθώρια κάλυψης άλλων κρίσιμων αναγκών.
Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνει, σύμφωνα με τον κ Δούκα, μελέτη της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ), η οποία εκπονήθηκε την άνοιξη του 2026 για λογαριασμό της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ).
Η μελέτη προσδιορίζει σε 5,35 δισ. ευρώ τους συνολικούς πόρους που απαιτούνται για τη λειτουργία των δήμων και την άσκηση των αρμοδιοτήτων που τους έχουν μεταφερθεί. Ωστόσο, καταγράφει χρηματοδοτικό κενό ύψους 2,5 δισ. ευρώ: 1,3 δισ. ευρώ για την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών και επιπλέον 1,2 δισ. ευρώ για τη συντήρηση και τη βελτίωση των δημοτικών υποδομών.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με το σχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού του 2027, οι 332 δήμοι της χώρας αναμένεται να λάβουν περίπου 3 δισ. ευρώ μέσω των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ).
Όπως υποστηρίζει η παράταξη του κ Δούκα, «ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΩΡΑ», η κυβέρνηση εξακολουθεί να παρακρατεί περίπου το 60% των θεσμοθετημένων πόρων που αναλογούν στους δήμους, διατηρώντας σε ισχύ περιορισμούς της μνημονιακής περιόδου. Άλλωστε, όπως ανέφερε, με βάση τον νόμο 3852/2010, γνωστό ως «Καλλικράτης», οι πόροι που θα έπρεπε να κατευθύνονται στους δήμους από τον κρατικό προϋπολογισμό υπολογίζονται σε 9,67 δισ. ευρώ. Αντίστοιχη εικόνα υποχρηματοδότησης, σύμφωνα με την παράταξη, καταγράφεται και για το 2026.
Στην οικονομική πίεση προστίθεται, σύμφωνα με την τοποθέτηση του δημάρχου, η μη απόδοση στους δήμους των εσόδων από το Τέλος Ταφής Απορριμμάτων, τα οποία έχουν ήδη καταβάλει και υπολογίζονται σε περίπου 400 εκατ. ευρώ. Τα συγκεκριμένα ποσά προορίζονται για την προμήθεια απορριμματοφόρων, μπλε κάδων και άλλου απαραίτητου εξοπλισμού, καθώς και για την ενίσχυση των υποδομών ανακύκλωσης.
Την ίδια ώρα, δεν προβλέπεται για το 2026 η κατάρτιση νέου Αναπτυξιακού Προγράμματος για τους δήμους, μετά την ολοκλήρωση των προγραμμάτων «Φιλόδημος» και «Αντώνης Τρίτσης». Έτσι, η Αυτοδιοίκηση βρίσκεται αντιμέτωπη όχι μόνο με την αδυναμία κάλυψης των τρεχουσών δαπανών, αλλά και με την έλλειψη ενός σταθερού χρηματοδοτικού εργαλείου για νέα έργα και αναβάθμιση των υποδομών.
Οι συνέπειες, όπως επισημαίνεται, είναι ήδη ορατές. Εκτιμάται ότι το 10% των δήμων αδυνατεί να κλείσει τους προϋπολογισμούς του, ενώ δεκάδες δήμοι λειτουργούν με προκαταβολές χρηματοδότησης ακόμη και από το επόμενο έτος. Το αποτέλεσμα είναι η υπολειτουργία δημοτικών υπηρεσιών και η υποβάθμιση κρίσιμων λειτουργιών, από τη συντήρηση των σχολικών κτιρίων και την καθαριότητα έως τις κοινωνικές δομές και τη συντήρηση των δικτύων.
Μεγάλη απόσταση από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση
Την εικόνα της υποχρηματοδότησης συμπληρώνει η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η παράταξη, η χρηματοδότηση των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης από τον κρατικό προϋπολογισμό στην Ελλάδα αντιστοιχεί στο 3,4%, έναντι 29% στην Ιταλία, 17% στην Πορτογαλία, 15% στην Ισπανία και 20% στη Γαλλία.
Πέρα από το οικονομικό σκέλος, πάντως, ο κ Δούκας εξέφρασε έντονες αντιρρήσεις για σειρά κυβερνητικών παρεμβάσεων που, όπως υποστηρίζει, περιορίζουν τις αρμοδιότητες και τον ρόλο των δήμων.
Ειδικότερα, επικρίνει την αφαίρεση των πολεοδομιών από τους δήμους, τις αναγκαστικές συγχωνεύσεις των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ), τον αποκλεισμό της Αυτοδιοίκησης από τον ενεργειακό χώρο και τη διαχείριση των απορριμμάτων, καθώς και τον περιορισμό της συμμετοχής της στον σχεδιασμό και την αξιοποίηση των παραλιακών εκτάσεων.