Τι συμβαίνει εφέτος το καλοκαίρι με τον ιό του Δυτικού Νείλου; Επρόκειτο για τη χειρότερη χρονιά από άποψη κρουσμάτων και θανάτων και γιατί η Αττική δέχεται σφοδρή επίθεση από τα κουνούπια; Σε 10 ερωτήματα που αναζητούν εξήγηση, ενόσω η έξαρση του ιού συνεχίζεται, απαντά η παθολόγος, καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου. Και στο πλαίσιο αυτό διευκρινίζει στα «ΝΕΑ» ότι δεν κυκλοφορεί κάποια νέα… παραλλαγή, ούτε ο ιός είναι πιο επικίνδυνος ή πιο θανατηφόρος, σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές.
Η Ελλάδα βρίσκεται στο στόχαστρο των κουνουπιών;
Τα επιδημιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι δεν αποτελεί μόνο ελληνικό φαινόμενο, αλλά αποτελεί σημαντικό αναδυόμενο θέμα δημόσιας υγείας στην Ευρώπη. Το ECDC είχε καταγράψει για φέτος κρούσματα σε 12 ευρωπαϊκές χώρες, όμως έχουν δημοσιευτεί σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά στοιχεία για την ύπαρξη του ιού και σε άλλες χώρες. Αρα μιλάμε για ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό κύμα, στο οποίο όμως η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία, βρίσκεται μεταξύ των χωρών με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση.
Γιατί εφέτος καταγράφεται επέλαση στην Αττική;
Η Αττική έχει εξελιχθεί σε ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό οικοσύστημα για τον ιό. Οι κλιματολογικές συνθήκες, η συνύπαρξη πυκνής κατοίκησης, περιαστικών και αγροτικών περιοχών με υγρότοπους και στάσιμα νερά, πτηνών και μεγάλων πληθυσμών Culex pipiens δημιουργούν ένα ιδανικό περιβάλλον για τον κύκλο πτηνό – κουνούπι – πτηνό και στη συνέχεια για τη μετάδοση στον άνθρωπο. Μελέτες από την Ελλάδα έχουν δείξει ήδη από προηγούμενα χρόνια έντονη κυκλοφορία του ιού στην Ανατολική Αττική, ενώ ένα ακόμη δυσμενές στοιχείο είναι η παραμονή των κουνουπιών και κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Ολοι, σε κάθε ηλικία και φύλο, μπορεί να νοσήσουμε – οι περισσότεροι υποκλινικά. Η ηλικία είναι ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για σοβαρότερη νόσηση και θάνατο. Περίπου 80% των λοιμώξεων παραμένουν ασυμπτωματικές και μόνο ένα μικρό ποσοστό αναπτύσσει νευροδιεισδυτική νόσο· όμως όταν εμφανίζεται εγκεφαλίτιδα, μηνιγγοεγκεφαλίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση, η βαρύτητα αυξάνεται κατά πολύ. Μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσου διατρέχουν τα άτομα άνω των 50 ετών, οι άντρες, τα άτομα με προβλήματα υγείας και οι ανοσοκατεσταλμένοι.
Ποιος τύπος του ιού κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή; Είναι πιο επικίνδυνος από άλλους;
Ο υποκλάδος 2 (lineage 2) παραμένει ιδιαίτερα σημαντικός για την Ευρώπη, όλα τα έτη παρουσίας του ιού. Η δημοσίευση στο «Scientific Reports» τον Αύγουστο του 2026 έδειξε πειραματικά ότι το lineage 2 μπορεί να μολύνει κουνούπια με χαμηλότερη ιική δόση και να μεταδίδεται αποτελεσματικότερα από το lineage 1. Αυτό ίσως βοηθά να εξηγηθεί η επιτυχής εγκατάστασή του στην Ευρώπη. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι προκαλεί από μόνο του μεγαλύτερη θνητότητα στον άνθρωπο.
Πρόκειται για χρονιά με ρεκόρ κρουσμάτων;
Το 2026 προσομοιάζει της επιδημιολογικής εικόνας του 2018, όπου είχαν καταγραφεί 317 καταγεγραμμένα περιστατικά και 51 θάνατοι. Η μεγάλη έξαρση είχε συνδεθεί με ασυνήθιστα θερμή άνοιξη και αυξημένες βροχοπτώσεις, που ευνόησαν τα κουνούπια. Το σημερινό κύμα πιθανότατα είναι και πάλι αποτέλεσμα συνδυασμού κλιματικών συνθηκών, πληθυσμών κουνουπιών, κυκλοφορίας του ιού στα πτηνά και ανθρώπινης έκθεσης, όμως χρειάζεται επιστημονική τεκμηρίωση και δυναμική εντομολογική επιτήρηση.
Υπάρχει τρόπος να καταλάβουμε εάν έχουμε δεχτεί «επίθεση» από μολυσμένο κουνούπι;
Δεν μπορούμε να καταλάβουμε αν έχουμε τσιμπηθεί από κουνούπι που είναι μολυσμένο με τον ιό του Δυτικού Νείλου. Ακόμη κι αν εμφανίσουμε συμπτώματα, αυτά δεν είναι παθογνωμονικά· δεν υπάρχουν ειδικά rapid tests στα φαρμακεία. Η διαγνωστική προσπέλαση γίνεται στο νοσοκομείο με συνδυασμό ορολογικού ελέγχου (ανίχνευση ειδικών αντισωμάτων), αλλά και ανίχνευσης του γενετικού υλικού του ιού (RNA), με ειδικά τεστ.
Πότε πηγαίνουμε στο νοσοκομείο;
Πηγαίνουμε όταν έχουμε πυρετό ή κεφαλαλγία ή συμπτώματα από το κεντρικό νευρικό σύστημα (όπως διαταραχή συνείδησης, απώλεια αισθήσεων, χαλαρή παράλυση, σπασμούς), που μπορεί να υποκρύπτουν μηνιγγο-εγκεφαλίτιδα από τον ιό αυτό και που χρήζουν άμεσης εισαγωγής στο νοσοκομείο.
Ο ιός μεταδίδεται μόνον από το κουνούπι στον άνθρωπο;
Ναι. Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν μεταδίδεται από το άτομο που νοσεί σε οποιοδήποτε άλλο άτομο γύρω του, το οποίο είναι ένα πολύ προστατευτικό στοιχείο στην αλυσίδα της μετάδοσης.
Πώς θεραπεύεται η λοίμωξη;
Δεν έχουμε ακόμη στη διάθεσή μας κάποια ειδική θεραπεία και η αντιμετώπιση της λοίμωξης εξακολουθεί να είναι υποστηρικτική. Καμία παρέμβαση δεν έχει αποδείξει σταθερά ότι μειώνει τη θνητότητα ή τις νευρολογικές επιπλοκές, με αποτέλεσμα το CDC να μην προτείνει ειδικό αντιιικό φάρμακο. Οι μεγαλύτερες ελπίδες είναι το εμβόλιο και τα μονοκλωνικά αντισώματα.
Υπάρχει αποτελεσματικός τρόπος εξολόθρευσης των κουνουπιών;
Η πρόσφατη μελέτη στο Communications Biology για την Αττική έδειξε ότι οι ολοκληρωμένες παρεμβάσεις καταπολέμησης κουνουπιών συσχετίστηκαν με 34% μείωση του Culex pipiens. Αρα η οργανωμένη καταπολέμηση λειτουργεί· το κρίσιμο όμως είναι να αρχίζει νωρίς, να επικεντρώνεται στις προνύμφες και να καθοδηγείται από εντομολογική επιτήρηση. Χρειαζόμαστε πραγματικό σύστημα «One Health», όπου το μέλλον της πρόληψης είναι η ταυτόχρονη παρακολούθηση κουνουπιών, πτηνών, ίππων, ανθρώπων και κλιματολογικών δεδομένων. Η πρόληψη γίνεται από την πολιτεία με τους αεροψεκασμούς και τους τοπικούς ψεκασμούς, καθώς και από το άτομο με τη χρήση αντικουνουπικών και μακριών και φαρδιών ρούχων, την απομάκρυνση των στάσιμων νερών, τη χρήση σήτας και κουνουπιέρας, ανεμιστήρα και κλιματιστικού. Το κεντρικό μήνυμα είναι ότι σήμερα η μεγαλύτερη «θεραπεία» του ιού του Δυτικού Νείλου παραμένει η πρόληψη – τουλάχιστον μέχρι να έχουμε αποτελεσματικό εμβόλιο ή αντιιικό φάρμακο.