«Ιστορικός» χαρακτηρίζεται από παρατηρητές ο «Νόμος για την ενίσχυση της εθνικής αλληλεγγύης και της κοινωνικής ενσωμάτωσης» μαχητών του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK) που υιοθέτησε προχθές το βράδυ, έπειτα από 12ωρη συζήτηση, η τουρκική Βουλή με ευρεία πλειοψηφία – 467 ψήφοι υπέρ, 87 κατά και 7 αποχές.
Το κείμενο ανοίγει δυνητικά τον δρόμο για τον επαναπατρισμό χιλιάδων μαχητών της οργάνωσης και την απελευθέρωση χιλιάδων άλλων μαχητών και στελεχών της. Οπως σημειώνει ωστόσο η γαλλική «Le Monde», επικεντρώνεται στην ασφάλεια, αγνοεί τα πολιτικά αιτήματα του κουρδικού κινήματος και αφήνει σε εκκρεμότητα την τύχη του ιστορικού ηγέτη του PKK Αμπντουλάχ Οτζαλάν, ο οποίος κρατείται από το 1999 στο Ιμραλί.
Ο νόμος δίνει συγκεκριμένη μορφή σε μια ειρηνευτική διαδικασία που ξεκίνησε αιφνιδιαστικά τον Οκτώβριο του 2024 με πρωτοβουλία του Ντεβλέτ Μπαχτσελί, εθνικιστή κυβερνητικού εταίρου του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Τέλη Φεβρουαρίου του 2025, ο 77χρονος Οτζαλάν κάλεσε το PKK, από τις φυλακές του Ιμραλί όπου κρατείται, να καταθέσει τα όπλα. Η ηγεσία της οργάνωσης ανακοίνωσε πράγματι τη διάλυσή της, προχώρησε μάλιστα, τον Ιούλιο του 2025, σε μία συμβολική τελετή κατάθεσης των όπλων στο Βόρειο Ιράκ.
Ο νέος νόμος καθορίζει τους όρους για τον αφοπλισμό της οργάνωσης και την αποστράτευση των μελών της. Προβλέπει ότι το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας της Τουρκίας πρέπει να επιβεβαιώσει ότι το PKK έχει παραδώσει τα όπλα του και θεσπίζει επιτροπή αποτελούμενη από ανώτερους κυβερνητικούς αξιωματούχους και τον επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών, η οποία θα εποπτεύσει τη διαδικασία, συμπεριλαμβανομένης της επιστροφής μαχητών από γειτονικές χώρες.
Οχι γενική αμνηστία
Ο νόμος δεν προβλέπει γενική αμνηστία. Παρέχει όμως ευνοϊκή μεταχείριση σε μαχητές που δεν έχουν εμπλακεί σε ανθρωποκτονίες, αναστέλλοντας τις ποινές φυλάκισής τους για διάστημα πέντε έως δέκα χρόνων και επιτρέποντας σε όσους βρίσκονται εξόριστοι να επιστρέψουν στην Τουρκία εντός έξι μηνών χωρίς να αντιμετωπίσουν ποινική δίωξη. Οσοι δεν διαπράξουν νέα αδικήματα θα θεωρείται, με την πάροδο του προβλεπόμενου χρόνου, ότι έχουν εκτίσει την ποινή τους.
Οι διατάξεις αυτές θα μπορούσαν να αφορούν από 5.000 έως 7.000 ανθρώπους: μαχητές που βρίσκονται στο Βόρειο Ιράκ, μέλη της οργάνωσης που ζουν εξόριστα στην Ευρώπη και άτομα που είναι φυλακισμένα στην Τουρκία. Θα έχουν προθεσμία έξι μηνών, από τη δημοσίευση του νόμου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, προκειμένου να υποβάλουν αίτηση στις δικαστικές Αρχές.
Ανοίγει άραγε ο δρόμος και για την αποφυλάκιση του γνωστού κούρδου πολιτικού Σελαχατίν Ντεμιρτάς, που βρίσκεται στη φυλακή από το 2016, κατηγορούμενος μεταξύ άλλων για υποστήριξη της τρομοκρατίας και προσβολή του Ερντογάν; Ο γενικός και ασαφής χαρακτήρας ορισμένων διατυπώσεων προκαλεί ανησυχία στους δικηγόρους που είναι εξοικειωμένοι με τις υπερβολικά διασταλτικές ερμηνείες και τις ευκαιριακές χρήσεις ορισμένων νόμων, όπως ο αντιτρομοκρατικός. Το βέβαιο είναι πως ο νέος νόμος δεν αφορά ούτε ξεκαθαρίζει την τύχη του Οτζαλάν, δεν περιέχει μάλιστα καμία ονομαστική αναφορά σε αυτόν.
«Ενας δρόμος 10.000 χιλιομέτρων πρέπει να αρχίσει με ένα πρώτο βήμα. Τίποτα δεν έχει ακόμη ρυθμιστεί, αλλά δεν υπάρχει λόγος να αντιταχθούμε σε αυτό το κείμενο», δήλωσε εντούτοις ο ίδιος, δεχόμενος την τελευταία επίσκεψη αντιπροσωπείας του φιλοκουρδικού κόμματος DEM, στις αρχές Αυγούστου.
Παρότι το κόμμα και η οργάνωση συνεχίζουν να ακολουθούν απαρέγκλιτα τις οδηγίες του ιστορικού τους ηγέτη, ο νόμος προκάλεσε επικρίσεις. Σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε στις 9 Αυγούστου, η ηγεσία του PKK εξέφρασε τη λύπη της για τα «λάθη και τις ελλείψεις» του νομοσχεδίου, το οποίο δίνει προτεραιότητα στον αφοπλισμό και δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τον στόχο της «εκδημοκρατικοποίησης» του κουρδικού ζητήματος. Δεν έφτασε ωστόσο σε σημείο να καλέσει σε ανυπακοή.