Η ύβρις της ιδιοφυΐας: Ο «Γίγαντας» του Μαρκ Ρόζενμπλατ σε σκηνοθεσία Γιώργου Σκεύα

Πόσο βαριά είναι η σκιά ενός δημιουργού πάνω στο ίδιο του το έργο και πού ακριβώς χαράσσεται το όριο ανάμεσα στην αισθητική απόλαυση και την ηθική συνενοχή;

Με αυτά τα αμείλικτα ερωτήματα καταπιάνεται ο «Γίγαντας» του Βρετανού δραματουργού Μαρκ Ρόζενμπλατ, στην ελληνική του πρεμιέρα στη σκηνή του Θεάτρου Οδού Κεφαλληνίας, υπό τη σκηνοθετική καθοδήγηση του Γιώργου Σκεύα. Μακριά από την ασφάλεια μιας συμβατικής βιογραφίας, το έργο μετατρέπει ένα υπαρκτό ιστορικό στιγμιότυπο σε μια χειρουργική ανατομία της καλλιτεχνικής αλαζονείας και της ευθύνης του δημόσιου λόγου.

Στο επίκεντρο της δραματουργίας βρίσκεται ο Ρόαλντ Νταλ. Όχι ο αθώος, παραμυθένιος αφηγητής που γαλούχησε γενιές παιδιών με την ανατρεπτική του τρυφερότητα, αλλά ο 67χρονος, καταξιωμένος, μα και βαθιά αμφιλεγόμενος συγγραφέας, το καλοκαίρι του 1983. Αφορμή του έργου είναι ένα κείμενό του για την ισραηλινή εισβολή στον Λίβανο, το οποίο πυροδοτεί σφοδρές αντιδράσεις.

Μέσα στο αποπνικτικό, σχεδόν κλειστοφοβικό σκηνικό του εξοχικού του σπιτιού μια επαγγελματική συνάντηση εξελίσσεται σε μια ψυχολογική παρτίδα σκάκι: ο εκδότης και η σύντροφός του επιχειρούν να τον μεταπείσουν, ζητώντας του να ανακαλέσει και να απολογηθεί δημόσια ώστε να διασώσει το κύρος και τη λογοτεχνική του κληρονομιά, εκείνος όμως οχυρώνεται πίσω από μια αμετακίνητη, πεισματική άρνηση.

Εδώ έγκειται η βαθύτερη δύναμη της γραφής του Ρόζενμπλατ: το έργο δεν ταυτίζει την καταδίκη της κρατικής βίας του Ισραήλ με τον αντισημιτισμό, ούτε όμως επιτρέπει στην πολιτική αγανάκτηση να μετατραπεί σε άλλοθι που νομιμοποιεί την προκατάληψη. Αντιθέτως, φωτίζει με οξύτητα εκείνη τη λεπτή, επικίνδυνη γραμμή όπου η διαμαρτυρία απέναντι στην αδικία εκτρέπεται σε συλλογική στοχοποίηση.

Παράλληλα, φέρνει τον θεατή αντιμέτωπο με ένα διαχρονικό, αμείλικτο δίλημμα: είναι θεμιτό να θαυμάζουμε την αισθητική αξία ενός έργου, κλείνοντας τα μάτια στις ηθικές εκπτώσεις του δημιουργού του;

Ο Γιώργος Σκεύας προσεγγίζει το κείμενο με μια σκηνοθετική γραμμή υποδειγματικής διαύγειας. Εμπιστεύεται τη γραμμική ροή της αφήγησης, επιτρέποντας στις εντάσεις να κλιμακωθούν οργανικά και στα πρόσωπα να απογυμνωθούν σταδιακά. Στον οικείο χώρο του Θεάτρου Οδού Κεφαλληνίας, η εγγύτητα της σκηνής με την πλατεία μετατρέπει τον θεατή σε σιωπηλό μάρτυρα μιας σύγκρουσης αξιών, όπου οι κοινωνικές συμβάσεις καταρρέουν.

Αυτή η σκηνοθετική λιτότητα βρίσκει το ιδανικό της αντίκρισμα στις ερμηνείες του θιάσου. Ο Άρης Λεμπεσόπουλος καταθέτει μια υποκριτική κατάθεση σπάνιας πυκνότητας, ακρίβειας και πνευματικής ευελιξίας. Φωτίζει ταυτόχρονα την πνευματώδη ευστροφία, το χιούμορ και τον παιδικό ενθουσιασμό του, αφήνοντας ωστόσο σε κοινή θέα τη σκληρότητά του. Τη μια στιγμή γοητεύει και την αμέσως επόμενη πληγώνει βάναυσα· δείχνει εύθραυστος, μα αστραπιαία αντεπιτίθεται σε όποιον τολμήσει να τον αντικρούσει. Ο Λεμπεσόπουλος διαχειρίζεται αυτές τις ραγδαίες εναλλαγές διάθεσης με απόλυτη φυσικότητα, κρατώντας σταθερό τον πυρήνα του ήρωα.

Ο Χάρης Χαραλάμπους Καζέπης, ως εκδότης Τομ Μάσλερ, πλάθει μια φιγούρα δωρική, εσωτερική και απαλλαγμένη από εύκολους μελοδραματισμούς. Αποτυπώνει εύγλωττα τον εσωτερικό διχασμό ενός ανθρώπου που παλεύει να ισορροπήσει ανάμεσα στη μακρόχρονη φιλία, το εκδοτικό συμφέρον και τη δική του ηθική πυξίδα.

Η Αμαλία Αρσένη, ερμηνεύοντας την Τζέσι Στόουν, προσδίδει στη σκηνή μια ηλεκτρισμένη ένταση, κινούμενη διαρκώς πάνω σε μια λεπτή συναισθηματική και ιδεολογική κόψη. Η Ελένη Ρουσσινού, στον ρόλο της συντρόφου του συγγραφέα Φελίσιτι Κρόσλαντ, και η Γιώτα Καραχάλιου ως Χάλι, πλαισιώνουν με ουσία και ακρίβεια τη δράση, λειτουργώντας ως αναγκαία αντίβαρα που ολοκληρώνουν τη δραματουργική αρχιτεκτονική της παράστασης.

Ο «Γίγαντας» δεν προσφέρει βολικές απαντήσεις. Αποτελεί μια σπάνια παράσταση πολιτικού και φιλοσοφικού στοχασμού, που επαναφέρει το θέατρο στην ουσία του: το βάρος των λέξεων και οι αντιφάσεις της ανθρώπινης φύσης εκτίθενται στο φως χωρίς συμβιβασμούς.