Μια κίνηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε έμμεση αύξηση του κόστους δανεισμού στην ευρωζώνη, χωρίς να μεταβληθούν τα επίσημα επιτόκια, εξετάζει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Το σχέδιο προβλέπει τον διπλασιασμό των υποχρεωτικών ελάχιστων αποθεματικών που διατηρούν οι εμπορικές τράπεζες στο Ευρωσύστημα, από το σημερινό 1% στο 2%, περιορίζοντας κατά περίπου 175 δισεκατομμύρια ευρώ τη ρευστότητα που μπορούν να διαχειρίζονται ελεύθερα.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters και ανάλυση της ολλανδικής ING, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ ενδέχεται να εξετάσει την πρόταση στις 25 Νοεμβρίου, με πιθανή λήψη απόφασης τον Δεκέμβριο. Αν και πρόκειται για μια τεχνική αλλαγή στη λειτουργία του τραπεζικού συστήματος, οι συνέπειές της θα μπορούσαν να επηρεάσουν το κόστος χρηματοδότησης επιχειρήσεων και νοικοκυριών, ακόμη και χωρίς αύξηση των βασικών επιτοκίων του ευρώ.
Σήμερα, οι τράπεζες υποχρεούνται να διατηρούν στην κεντρική τράπεζα ποσό που αντιστοιχεί στο 1% συγκεκριμένων καταθέσεων και άλλων βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεών τους. Εάν το ποσοστό αυξηθεί στο 2%, θα πρέπει να δεσμεύσουν περισσότερα κεφάλαια σε λογαριασμούς που δεν αποφέρουν τόκους. Αντίθετα, τα πλεονάζοντα αποθεματικά μπορούν να αποφέρουν έσοδα μέσω της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων της ΕΚΤ, με επιτόκιο 2,5%.
Η αλλαγή θα μπορούσε να εξοικονομήσει στο Ευρωσύστημα περίπου 4,4 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, καθώς θα μειωθούν οι τόκοι που καταβάλλονται στις εμπορικές τράπεζες. Το όφελος αυτό, ωστόσο, θα συνοδευόταν από αντίστοιχη απώλεια εσόδων για τα πιστωτικά ιδρύματα, τα οποία ενδέχεται να επιχειρήσουν να αντισταθμίσουν την επιβάρυνση αυξάνοντας το κόστος των χορηγήσεων ή περιορίζοντας τις αποδόσεις των καταθέσεων.
Για παράδειγμα, μια τράπεζα με υποχρεώσεις 100 δισεκατομμυρίων ευρώ που υπάγονται στον συγκεκριμένο κανόνα διατηρεί σήμερα ένα δισεκατομμύριο σε υποχρεωτικά αποθεματικά. Με τον διπλασιασμό του συντελεστή, το ποσό θα αυξηθεί στα δύο δισεκατομμύρια. Εάν το επιπλέον δισεκατομμύριο απέφερε προηγουμένως επιτόκιο 2,5%, η τράπεζα θα χάσει δυνητικά 25 εκατομμύρια ευρώ ετήσιων εσόδων.
Η ING προειδοποιεί ότι η παρέμβαση θα μπορούσε να ενισχύσει τις πιέσεις στη διατραπεζική αγορά, καθώς η πλεονάζουσα ρευστότητα της ευρωζώνης έχει ήδη περιοριστεί στα περίπου 2,1 τρισεκατομμύρια ευρώ. Η πρόσθετη δέσμευση 175 δισεκατομμυρίων θα μείωνε το διαθέσιμο απόθεμα κατά περίπου 8%, σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΚΤ συνεχίζει να αποσύρει σταδιακά τη ρευστότητα που είχε διοχετεύσει στο τραπεζικό σύστημα μέσω των προηγούμενων προγραμμάτων νομισματικής στήριξης.
Το πρόβλημα είναι ότι η ρευστότητα δεν κατανέμεται ομοιόμορφα μεταξύ των ευρωπαϊκών τραπεζών. Ορισμένα ιδρύματα διαθέτουν σημαντικά αποθέματα, ενώ άλλα θα μπορούσαν να χρειαστούν πρόσθετη χρηματοδότηση για να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις. Σε μια τέτοια περίπτωση, η αυξημένη ζήτηση κεφαλαίων στη διατραπεζική αγορά ενδέχεται να ασκήσει ανοδικές πιέσεις στα επιτόκια.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για το Euribor, το οποίο αποτελεί βασικό επιτόκιο αναφοράς για εκατομμύρια στεγαστικά και επιχειρηματικά δάνεια στην Ευρώπη. Εάν οι τράπεζες αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης, μέρος της επιβάρυνσης θα μπορούσε να μεταφερθεί στους δανειολήπτες. Αυτό θα επηρέαζε κυρίως τα δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου, αλλά ενδεχομένως και τους όρους χορήγησης νέων πιστώσεων.
Για την Ελλάδα, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει τόσο τις τέσσερις συστημικές τράπεζες όσο και τις επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τον τραπεζικό δανεισμό. Η επίπτωση θα εξαρτηθεί από τα διαθέσιμα αποθεματικά κάθε τράπεζας, τη διάρθρωση των καταθέσεών της και την πρόσβασή της σε εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης. Ιδιαίτερα ευάλωτες σε ενδεχόμενη αύξηση του κόστους δανεισμού θα ήταν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες στηρίζονται σε τραπεζικά κεφάλαια για επενδύσεις και καθημερινές λειτουργικές ανάγκες.
Πάντως, ο διπλασιασμός των υποχρεωτικών αποθεματικών δεν συνεπάγεται αυτόματη απόσυρση 175 δισεκατομμυρίων ευρώ από την πραγματική οικονομία, ούτε ισόποση μείωση των τραπεζικών χορηγήσεων. Οι επιπτώσεις θα είναι έμμεσες και θα εξαρτηθούν από τις συνθήκες ρευστότητας και τη δυνατότητα των τραπεζών να αντλούν κεφάλαια από τις αγορές.
Η ΕΚΤ θα μπορούσε επίσης να συνοδεύσει την απόφαση με νέες πράξεις μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης, ώστε να περιορίσει τις πιθανές αναταράξεις στη διατραπεζική αγορά. Το βασικό ερώτημα είναι εάν μπορεί να επιτύχει σημαντική εξοικονόμηση πόρων χωρίς να προκαλέσει ανεπιθύμητη σύσφιγξη των χρηματοπιστωτικών συνθηκών.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στον πληθωρισμό και την ανάγκη ενίσχυσης της ανάπτυξης, η συγκεκριμένη επιλογή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Μια φαινομενικά τεχνική απόφαση της Φρανκφούρτης ενδέχεται τελικά να επηρεάσει το κόστος του χρήματος για εκατομμύρια Ευρωπαίους, χωρίς να έχει προηγηθεί καμία επίσημη αύξηση των επιτοκίων.