Στην ελληνική αγορά κατοικίας, η ζήτηση έχει ενισχυθεί με προγράμματα όπως το «Σπίτι Μου» (με συνολικό προϋπολογισμό 5 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του «Σπίτι Μου ΙΙΙ»), η επιστροφή ενοικίου (περίπου 210 εκατ. ευρώ ετησίως) και το επίδομα στέγασης (300 εκατ. ευρώ για το 2026).
Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στην προσφορά. Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει προγράμματα για την αύξηση της προσφοράς κατοικίας, όμως τα σημαντικότερα εξ αυτών, όπως η Ανακαίνιση Κατοικίας (480 εκατ. ευρώ), η Κοινωνική Αντιπαροχή και η Κατασκευή Φοιτητικών Εστιών (741 εκατ. ευρώ) δεν έχουν ακόμη προχωρήσει. Μόνο το Ανακαινίζω-Νοικιάζω (50 εκατ. ευρώ) είναι πιο ανεπτυγμένο, όμως η απορρόφηση δεν ξεπερνά το 52%, έπειτα από δύο χρόνια εφαρμογής.
Η ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης έχει οδηγήσει στη ραγδαία αύξηση των τιμών αγοράς και ενοικίασης κατοικίας, κυρίως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Ετσι, η στεγαστική κρίση κάνει την εμφάνισή της και στην Ελλάδα, αφού έχει ταλαιπωρήσει επί σειρά ετών πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Στο πλαίσιο αυτό, η Κομισιόν έχει υιοθετήσει το Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την Προσιτή Στέγαση από το 2025, που βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες: (α) την αύξηση της προσφοράς κατοικίας μέσω κατασκευής νέων σπιτιών και ανακαίνισης παλαιότερων, (β) την κινητοποίηση επενδύσεων, (γ) την ενεργοποίηση έκτακτων εργαλείων (π.χ. περιορισμός βραχυχρόνιας μίσθωσης) και (δ) την προστασία των πλέον ευάλωτων (νέοι, φοιτητές, άστεγοι).
Ομως, το Σχέδιο απέχει πολύ από την υλοποίησή του. Σήμερα, το μόνο που έχει προχωρήσει (αναμένεται σχετική ψηφοφορία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) είναι η δυνατότητα λήψης μέτρων για τον περιορισμό της αύξησης των τιμών μέσω της απαγόρευσης της βραχυχρόνιας μίσθωσης και του «ανοίγματος» κλειστών κατοικιών.
Τι κάνουν οι άλλοι
Στην Ισπανία, το 2023 ξεκίνησε ένα φιλόδοξο σχέδιο αύξησης της προσφοράς ενοικίασης κατά 184.000 κατοικίες, χωρίς να αποδώσει τα αναμενόμενα. Τον Απρίλιο, η κυβέρνηση υιοθέτησε ένα σχέδιο 7 δισ. ευρώ για την ανέγερση κοινωνικής κατοικίας και τη χρήση κενών κατοικιών σε ορίζοντα τετραετίας, ενώ στις αρχές Οκτωβρίου, επιχείρησε να νομοθετήσει την απαγόρευση των εξώσεων έως το 2030. Το σχέδιο δεν ψηφίστηκε από το κοινοβούλιο, με τον Σάντσεθ να προκηρύσσει πρόωρες εκλογές.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η τέως κυβέρνηση έχει παρουσιάσει σχέδιο για την κατασκευή νέων κατοικιών με προϋπολογισμό περίπου 50 δισ. ευρώ σε βάθος δεκαετίας και τη χρηματοδότηση αγοράς κατοικίας με επιτόκιο 0,1% από δημόσια χρηματοδοτικά ταμεία. Ο νέος πρωθυπουργός Αντι Μπέρναμ έχει ανακοινώσει το δανειακό πρόγραμμα «Το Πρώτο Σου Σπίτι», με το οποίο θα χρηματοδοτείται η αγορά πρώτης κατοικίας με ίδια συμμετοχή μόλις 2,5%, αλλά και πολιτικές με στόχο τον περιορισμό της αύξησης των ενοικίων.
Στην Ολλανδία, έχουν υιοθετηθεί ανώτατα όρια στα ενοίκια ορισμένων κατοικιών, χωρίς όμως να φέρνουν τα επιθυμητά αποτελέσματα. Δύο χρόνια μετά την επιβολή πλαφόν, τα σπίτια προς ενοικίαση μειώθηκαν κατά 16.000, και το 2025 υπολογίζεται ότι έλειπαν τουλάχιστον 400.000 κατοικίες από την ολλανδική αγορά. Για την αύξηση της προσφοράς, η κυβέρνηση δίνει 3 δισ. ευρώ έως το 2030 στους δήμους για την ανέγερση προσιτής κατοικίας, με στόχο την κατασκευή 100.000 κατοικιών τον χρόνο.