H εικόνα δύο εν δυνάμει αντιδίκων που αποφασίζουν να λύσουν τη διαφορά μεταξύ τους, μακριά από τις δικαστικές αίθουσες αλλά με όλα τα εχέγγυα που τους δίνει η παρουσία ενός δικαστικού λειτουργού, μπορεί μέχρι πριν από λίγο καιρό να φάνταζε ξένη και μακρινή για τα ελληνικά δεδομένα, παρά το γεγονός ότι το νομοθετικό πλαίσιο μέτρα δεκαέξι χρόνια ζωής στην έννομη τάξη. Ωστόσο, η δικαστική διαμεσολάβηση και οι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης διαφορών κερδίζουν σταθερά έδαφος στην Ευρώπη και με αργά, αλλά επίσης σταθερά, βήματα κερδίζουν πλέον έδαφος και στην Ελλάδα.
Είναι αλήθεια ότι ελάχιστοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν ότι τα τελευταία χρόνια, με απόφαση των διοικήσεων των δικαστηρίων υπηρετούν, τόσο στο Πρωτοδικείο όσο και στο Εφετείο της Αθήνας δικαστές διαμεσολαβητές, ο ρόλος των οποίων κινείται ακριβώς στην τροχιά της δικαστικής μεσολάβησης. Αυτό πρακτικά δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες να… χτυπήσουν την πόρτα των δικαστών και να ξεκινήσουν μέσα από μια εντελώς ασυνήθιστη για τα δικαστικά δεδομένα της χώρας μας διαδικασία, για να λύσουν τη διαφορά τους – μάλιστα με πολύ χαμηλό κόστος, και κυρίως μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.
Ο ρόλος τoυ διαμεσολαβητή δικαστή εκτείνεται και αφορά συγκεκριμένες υποθέσεις, ιδιωτικής φύσης (π.χ. οικογενειακές, εργατικές διαφορές, μισθώσεις κ.ά.), όπου οι διάδικοι έχουν εξουσία διάθεσης και μπορούν να συμφωνήσουν ελεύθερα μεταξύ τους, χωρίς να περιορίζονται από τυχόν απαγορεύσεις της πολιτείας.
Δεν είναι τυχαίο, μάλιστα, ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες ο ρόλος του δικαστή εξελίσσεται από αποκλειστικά δικαιοδοτικός σε συμφιλιωτικός, με έμφαση στη συναινετική δικαιοσύνη που «δεν είναι απλά μία εναλλακτική μορφή Δικαιοσύνης, αλλά είναι το μέλλον», όπως χαρακτηριστικά λέει στα «ΝΕΑ» η εφέτης Θωμαή Κιμισκίδου, η οποία είναι πρόεδρος της GEMME HELLAS, και μαζί με τον συνάδελφο της, εφέτη Νίκο Τσιρώνη, είναι οι δύο δικαστές του Εφετείου της Αθήνας που υπηρετούν στο τμήμα της Δικαστικής Διαμεσολάβησης, της εναλλακτικής μορφής Δικαιοσύνης, υπό το άγρυπνο βλέμμα όμως λειτουργών της Θέμιδος.
Σημαντικό ρόλο, όπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» η δικαστική λειτουργός – η οποία έχει εμπειρία στον τομέα της διαμεσολάβησης και γνωρίζει πολύ καλά τα «κλειδιά» για τη μετάβαση σε αυτή τη νέα εποχή – διαδραματίζει η GEMME HELLAS, που είναι το ελληνικό παράρτημα της Ευρωπαϊκής Ενωσης Δικαστών για τη Διαμεσολάβηση. Πρόσφατα, μάλιστα, έκανε αισθητή την παρουσία της στο πρώτο εκπαιδευτικό πρόγραμμα της εθνικής σχολής δικαστικών λειτουργών που ήταν αφιερωμένο στη δικαστική μεσολάβηση και την εξωδικαστική επίλυση διαφορών, σηματοδοτώντας την επίσημη είσοδο της συναινετικής Δικαιοσύνης στη δικαστική εκπαίδευση.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η διαμεσολάβηση είναι θεσμός που έχει θεσπιστεί και ισχύει από το έτος 2010. Στα χρόνια που μεσολάβησαν έχουν δαπανηθεί πολλά χρήματα, με το αποτέλεσμα δυστυχώς να είναι δυσανάλογο και να μην έχει αποδώσει τους αναμενόμενους καρπούς.
Για τον λόγο αυτό στον τομέα της Διαμεσολάβησης επιχειρείται μία ακόμη – βαθύτερη αυτή τη φορά – μεταρρύθμιση από το υπουργείο Δικαιοσύνης. Η Διαμεσολάβηση διευρύνεται, οργανώνεται καλύτερα και αποκτά νέα εργαλεία που ενισχύουν την ουσιαστική λειτουργία της. Η νέα Εισαγωγική Συνεδρία Διαμεσολάβησης δεν περιορίζεται πλέον στην ενημέρωση των μερών αλλά στοχεύει στη διερεύνηση πραγματικών δυνατοτήτων συμφωνίας.
Ο Νέος Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών (ΚΕΕΔ), όπως παρουσιάστηκε στις 30 Ιουνίου 2026 από το υπουργείο Δικαιοσύνης, εισάγει νέες ρυθμίσεις με στόχο την αποσυμφόρηση των δικαστηρίων και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στη συναινετική επίλυση των διαφορών. Βέβαια, όλοι συμφωνούν πως για να αποκτήσουν «κουλτούρα» συναίνεσης οι παράγοντες που συμμετέχουν – δικαστές, δικηγόροι και πολίτες – απαιτείται ένα ικανό χρονικό διάστημα και εκπαίδευση των αρμοδίων μέχρι να περάσει στην κοινωνία αυτός ο εναλλακτικός τρόπος επίλυσης των διαφορών, που όπως έχει δείξει η ιστορία μόνο θετικό πρόσημο έχει να επιδείξει η εφαρμογή του σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
Η Γερμανία, η Λιθουανία, η Φινλανδία, η Σλοβενία, η Δανία και η Κροατία είναι μερικές από τις ευρωπαϊκές χώρες που το δικαστικό σύστημα κινείται δίνοντας έμφαση στο μοντέλο της δικαστικής διαμεσολάβησης.