Η Αρμενία από την Παλαιολιθική εποχή ως την αυγή του χριστιανισμού

Αγνωστος, πλούσιος αν και λεηλατημένος από τους αρχαιολάτρες του παρελθόντος ο πολιτισμός της αρχαίας Αρμενίας προσγειώνεται σαν βότσαλο στα νερά του Μουσείου Ακρόπολης. Και όπως κάθε βότσαλο, δημιουργεί ομόκεντρους κύκλους.

Είναι αυτοί οι κύκλοι που έχουν «παγώσει» στον χρόνο. Βρήκαν τη θέση τους στον χώρο, μεταμορφώθηκαν σε καμπύλες προθήκες που αγκαλιάζουν τον επισκέπτη της αίθουσας περιοδικών εκθέσεων του μουσείου και του επιτρέπουν να παρατηρήσει το αρχαιολογικό παρελθόν της χώρας που εκτείνεται από την Παλαιολιθική εποχή ως την αυγή του χριστιανισμού.

Το βότσαλο «έριξε» ο γενικός διευθυντής του μουσείου Νίκος Σταμπολίδης, καθώς με αυτή την εικόνα περιέγραψε τον νέο κύκλο περιοδικών εκθέσεων του μουσείου, αφιερωμένες σε αρχαίους πολιτισμούς λιγότερο γνωστούς στο ευρύ κοινό που θα αφορούν και σε περιοχές πέρα από τη Μεσόγειο. Και στην περίπτωση της Αρμενίας το ενδιαφέρον δεν στρέφεται στη χριστιανική και εν πολλοίς αναγνωρίσιμη παράδοσή της, αλλά στους αιώνες που προηγήθηκαν.  

Ένα χάλκινο ελάφι του 12ου-11ου αιώνα π.Χ., από τον πλούσια κτερισμένο τάφο στο Τολόρς, βρέθηκε μαζί με ένα σκήπτρο που απολήγει σε βουκράνιο, χρυσά κοσμήματα και όπλα. Σύμφωνα με τον διευθυντή του Μουσείου Ιστορίας της Αρμενίας, Νταβίτ Πογκοσιάν, το ελάφι συμβόλιζε τον ήλιο, τη γονιμότητα, την αναγέννηση και την εξουσία.

Ένα ακόμη αρχαιότερο ειδώλιο αιγάγρου (15ος-14ος αι, π.Χ.) κοσμούσε την απόληξη σκήπτρου ή άμαξας. Δίπλα τους, μια τελετουργική ζώνη του 12ου-11ου αι. π.Χ. με εγχάρακτη παράσταση, που οι άρχοντες φορούσαν με εσωτερική επένδυση από δέρμα και ύφασμα.

Ο χαλκός είναι ο πυρήνας της ιστορίας της Ουραρτού, του βασιλείου που άνθισε από τον 9ο ως τον 6ο αι. π.Χ. στα αρμενικά υψίπεδα.

Λέβητες και πελέκεις που «κόβουν» ακόμη και σήμερα και μικρογραφίες αρμάτων που οι τροχοί τους γυρίζουν προσελκύουν το βλέμμα, με μια ασπίδα να ξεχωρίζει ανάμεσά τους: είναι εκείνη με την επιγραφή του βασιλιά Ρούσα Α΄, του 8ου αιώνα π.Χ., με τρεις ομόκεντρες ζώνες που κοσμούνται με ανάγλυφα λιοντάρια και ταύρους και σφηνοειδή επιγραφή γύρω από το χείλος.

Ήταν αφιερωμένη στον Χαλντί, τον σημαντικότερο θεό της Ουραρτού, αντίστοιχο του Διός και δεν προοριζόταν για μάχη.

Δίπλα της μπορεί κανείς να κάνει ο ίδιος τη σύγκριση, χάρη στην ασπίδα «του Κυνηγού» του 7ου αιώνα π.Χ. και στο ορειχάλκινο «Τύμπανο» του ύστερου 8ου αιώνα, δάνεια από το Ιδαίον Αντρο. Η κρητική ασπίδα, με τη λεοντοκεφαλή στο κέντρο, είναι μικρότερη και ελαφρύτερη από τις ουραρτιανές.

Στα εκθέματα που δεν μπορεί να προσπεράσει κάποιος, ένα θραύσμα τοιχογραφίας του 8ου αιώνα π.Χ., με έναν βοσκό που οδηγεί τα ζώα του, με εντυπωσιακά διατηρημένα χρώματα.

Στα ελληνιστικά χρόνια χρησιμοποιούνται τα ελληνικά σε επιγραφές και τη νομισματοκοπία. Ο Τιγράνης Β΄ φέρει τον τίτλο «Βασιλεύς Βασιλέων» και μια μαρμάρινη Αφροδίτη του 2ου-1ου αι. π.Χ., δείχνει πόσο μακριά έφτασαν οι μορφές της ελληνιστικής γλυπτικής.

Ενα φωτογραφικό πανόραμα με σύγχρονες φωτογραφίες από την Αρμενία πλαισιώνει τις αρχαιότητες, ενώ λίγο πριν από το φινάλε τον επισκέπτη περιμένει η πρώτη τυπωμένη Αρμενική Βίβλος που δημοσιεύθηκε στο Αμστερνταμ, μεταξύ του 1666 και 1668 με ξυλογραφίες κορυφαίων ευρωπαίων δημιουργών.