Νομοθετική πρωτοβουλία που συνδέει την αμερικανική βοήθεια ασφαλείας και τις στρατιωτικές πωλήσεις προς την Τουρκία με την πρόοδο στα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου κατατέθηκε στα δύο σώματα του αμερικανικού Κογκρέσου.
Το νομοσχέδιο, με τίτλο «Turkey Human Rights Promotion Act of 2026», κατατέθηκε στη Βουλή των Αντιπροσώπων από τη Δημοκρατική βουλευτή Ντίνα Τάιτους και στη Γερουσία από τον Δημοκρατικό γερουσιαστή Εντ Μάρκι.
Τι προβλέπει το νομοσχέδιο
Η πρόταση προβλέπει ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν θα μπορεί να διαθέτει κονδύλια για προγράμματα στρατιωτικής βοήθειας προς την Άγκυρα –μεταξύ αυτών η Εξωτερική Στρατιωτική Χρηματοδότηση (Foreign Military Financing – FMF) και οι Πωλήσεις Στρατιωτικού Υλικού σε Ξένες Χώρες (Foreign Military Sales – FMS)– εάν ο υπουργός Εξωτερικών δεν πιστοποιήσει ότι η Τουρκία έχει σημειώσει ουσιαστική και διατηρήσιμη πρόοδο στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στις προϋποθέσεις περιλαμβάνονται:
- η μείωση του αριθμού των πολιτικών κρατουμένων και των κρατουμένων συνείδησης,
- η απελευθέρωση όσων κρατούνται αποκλειστικά για την ειρηνική άσκηση θεμελιωδών δικαιωμάτων,
- ο περιορισμός της χρήσης της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας και των νόμων περί παραπληροφόρησης για τη δίωξη πολιτών λόγω της έκφρασης των απόψεών τους,
- η συμμόρφωση της Τουρκίας με αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, μεταξύ άλλων στις υποθέσεις του επιχειρηματία και ακτιβιστή Οσμάν Καβαλά και του πρώην συμπροέδρου του HDP Σελαχατίν Ντεμιρτάς.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο ζητά από την Άγκυρα να τερματίσει πρακτικές που χαρακτηρίζονται ως «διακρατική καταστολή», δηλαδή ενέργειες εναντίον επικριτών της τουρκικής κυβέρνησης ή αντιφρονούντων που βρίσκονται εκτός Τουρκίας.
Εξαιρέσεις για λόγους εθνικής ασφάλειας
Το σχέδιο νόμου προβλέπει πάντως τη δυνατότητα εξαίρεσης. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ θα μπορεί να εγκρίνει τη συνέχιση της στρατιωτικής συνεργασίας, εφόσον κρίνει ότι εξυπηρετεί ζωτικό συμφέρον της εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να ενημερώνει τις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου, αιτιολογώντας την απόφασή του και παρουσιάζοντας τις ενέργειες της αμερικανικής κυβέρνησης για την προώθηση μεταρρυθμίσεων στην Τουρκία.
Κυρώσεις και στήριξη ανεξάρτητων ΜΜΕ
Το νομοσχέδιο καλεί επίσης τον πρόεδρο των ΗΠΑ να εξετάσει την επιβολή κυρώσεων βάσει του Global Magnitsky Act σε Τούρκους αξιωματούχους που θεωρούνται υπεύθυνοι για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως πολιτικά υποκινούμενες διώξεις, φυλακίσεις δημοσιογράφων και περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης.
Παράλληλα, προτείνεται η εξέταση περιορισμών στις θεωρήσεις εισόδου (visa) στο πλαίσιο της πολιτικής «Khashoggi Ban» για πρόσωπα που φέρονται να συμμετείχαν σε ενέργειες καταστολής αντιφρονούντων εκτός των τουρκικών συνόρων.
Επιπλέον, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και η USAID καλούνται να ενισχύσουν τη στήριξη προς ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, δημοσιογράφους και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην Τουρκία, καθώς και σε φορείς που παρέχουν νομική βοήθεια σε θύματα πολιτικά υποκινούμενων διώξεων.
Ετήσια έκθεση για πέντε χρόνια
Η πρόταση προβλέπει επίσης την υποβολή ετήσιας έκθεσης προς το Κογκρέσο για διάστημα πέντε ετών. Η πρώτη έκθεση θα πρέπει να κατατεθεί εντός 180 ημερών από την έναρξη ισχύος του νόμου και θα περιλαμβάνει στοιχεία για τους πολιτικούς κρατούμενους, τις συνθήκες κράτησής τους, την ελευθερία του Τύπου και της έκφρασης, τις διώξεις κατά της αντιπολίτευσης και τις περιπτώσεις διακρατικής καταστολής.
Οι δηλώσεις των εισηγητών
«Η Τουρκία είναι σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, αλλά αυτή η συμμαχία συνεπάγεται υποχρεώσεις, όπως η προσήλωση στους δημοκρατικούς κανόνες και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τις οποίες η Τουρκία δεν εκπληρώνει», δήλωσε η βουλευτής Ντίνα Τάιτους.
Από την πλευρά του, ο γερουσιαστής Εντ Μάρκι επέκρινε την πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στην Άγκυρα, υποστηρίζοντας ότι η τουρκική κυβέρνηση συνεχίζει να φυλακίζει δημοσιογράφους, πολιτικούς αντιπάλους και μέλη μειονοτικών κοινοτήτων.
Στο συνοδευτικό κείμενο του νομοσχεδίου αναφέρεται ακόμη ότι, μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, περισσότεροι από 60.000 αστυνομικοί και στρατιωτικοί, περίπου 125.000 δημόσιοι υπάλληλοι και σχεδόν το ένα τρίτο των δικαστικών λειτουργών απομακρύνθηκαν ή τέθηκαν σε διαθεσιμότητα, ενώ, σύμφωνα με την οργάνωση Prison Insider, περίπου 43.000 πολιτικοί κρατούμενοι εξακολουθούν να βρίσκονται στις τουρκικές φυλακές.