Την αναβολή της απολιγνιτοποίησης του ενεργειακού της συστήματος προετοιμάζεται να ανακοινώσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση η Ρουμανία, επικαλούμενη την κρίση που έχει προκαλέσει η παρατεταμένη ξηρασία και η δραματική πτώση της στάθμης του Δούναβη.
Η εξέλιξη αποκαλύπτει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της ευρωπαϊκής ενεργειακής μετάβασης: η κλιματική αλλαγή, την οποία επιχειρεί να αντιμετωπίσει η απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα, προκαλεί ταυτόχρονα ακραία φαινόμενα που περιορίζουν την παραγωγή από άλλες ενεργειακές πηγές και αναγκάζουν τις κυβερνήσεις να επιστρέφουν προσωρινά στον άνθρακα.
Το Κοινοβούλιο της Ρουμανίας ενέκρινε με ευρεία πλειοψηφία τον νέο νόμο για την απανθρακοποίηση του ενεργειακού τομέα, προσθέτοντας την τελευταία στιγμή μια κρίσιμη τροπολογία.
Σύμφωνα με αυτή, η σταδιακή απόσυρση των λιγνιτικών και ανθρακικών σταθμών θα μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο όταν προηγηθεί η κατασκευή και η έναρξη λειτουργίας νέων μονάδων ηλεκτροπαραγωγής.
Η προϋπόθεση αυτή μεταβάλλει ουσιαστικά το συμφωνημένο χρονοδιάγραμμα με τις Βρυξέλλες. Η Ρουμανία είχε δεσμευτεί να αποσύρει οριστικά έως τις 31 Αυγούστου μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από άνθρακα συνολικής ισχύος 710 μεγαβάτ. Με τη νέα νομοθετική ρύθμιση, η συγκεκριμένη δέσμευση δεν πρόκειται να εκπληρωθεί εγκαίρως.
Η ενεργειακή πίεση εντάθηκε όταν η Ρουμανία αναγκάστηκε να διακόψει τη λειτουργία του ενός από τους δύο αντιδραστήρες του πυρηνικού σταθμού της Τσερναβόντα. Πρόκειται για τη μοναδική πυρηνική εγκατάσταση της χώρας, η οποία υπό κανονικές συνθήκες καλύπτει περίπου το 20% της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας των 19 εκατομμυρίων κατοίκων της.
Οι αντιδραστήρες χρειάζονται μεγάλες ποσότητες νερού για την ασφαλή ψύξη τους. Η παρατεταμένη ξηρασία και η υποχώρηση της στάθμης του Δούναβη περιόρισαν τη διαθέσιμη ποσότητα νερού, με αποτέλεσμα να καταστεί αναγκαία η διακοπή λειτουργίας του ενός αντιδραστήρα.
Ο ρουμανικός στρατός συμμετέχει σε σύνθετες τεχνικές εργασίες στην περιοχή υδροληψίας της Τσερναβόντα, επιχειρώντας να αυξήσει τη στάθμη του νερού. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι ο δεύτερος αντιδραστήρας θα μπορέσει να παραμείνει σε λειτουργία και να αποφευχθεί ακόμη μεγαλύτερη απώλεια παραγωγικής ισχύος.
Η κατάσταση δεν αφορά μόνο τη Ρουμανία. Η ενεργειακή κρίση επεκτείνεται σε ευρύτερο τμήμα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπου οι υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν τη ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια, ενώ η ξηρασία περιορίζει τόσο την υδροηλεκτρική παραγωγή όσο και τη δυνατότητα ψύξης θερμικών και πυρηνικών μονάδων.
Αντίστοιχα προβλήματα αντιμετωπίζει και η Ουγγαρία, η οποία αναγκάστηκε να διακόψει τη λειτουργία αντιδραστήρων που εξαρτώνται επίσης από τα νερά του Δούναβη για την ψύξη τους.
Επιστροφή στον άνθρακα
Η Ρουμανία διαθέτει σήμερα ανθρακικές μονάδες συνολικής εγκατεστημένης ισχύος περίπου 1.620 μεγαβάτ. Η ισχύς αυτή είναι ήδη μικρότερη από τη μισή σε σύγκριση με τα 3.469 μεγαβάτ που λειτουργούσαν το 2021, γεγονός που δείχνει ότι η χώρα είχε αρχίσει να προχωρά στην εφαρμογή του σχεδίου απολιγνιτοποίησης.
Η ξαφνική απώλεια πυρηνικής παραγωγής, όμως, κατέστησε τις εναπομείνασες μονάδες άνθρακα αναγκαίες για τη σταθερότητα του δικτύου. Η τροπολογία προωθήθηκε από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, με το επιχείρημα ότι η απόσυρση διαθέσιμης ισχύος μέσα σε μια περιφερειακή ενεργειακή κρίση θα έθετε σε κίνδυνο την επάρκεια και θα μπορούσε να προκαλέσει νέες αυξήσεις στις τιμές.
Η πολιτική απόφαση ενδέχεται, ωστόσο, να έχει βαρύ οικονομικό κόστος. Ο πρόεδρος της Ρουμανίας, Νικουσόρ Νταν, προειδοποίησε ότι δεν προτίθεται να υπογράψει τον νόμο, επειδή η παραβίαση των δεσμεύσεων προς την Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να οδηγήσει στην απώλεια ευρωπαϊκών κονδυλίων ύψους πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ.
Οι ημερομηνίες απόσυρσης των ανθρακικών μονάδων περιλαμβάνονται στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ρουμανίας και συνδέονται με την εκταμίευση ευρωπαϊκών πόρων.
Επομένως, η μονομερής μεταβολή τους μπορεί να θεωρηθεί αθέτηση συμφωνημένων οροσήμων.
Παζάρι με την ΕΕ
Ο πρωθυπουργός Ίλιε Μπολοζάν παραδέχθηκε ότι η τροπολογία επηρεάζει τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η χώρα στο πλαίσιο του χρηματοδοτούμενου από τις Βρυξέλλες σχεδίου ανάκαμψης.
Εμφανίστηκε, όμως, πεπεισμένος ότι το χρονοδιάγραμμα μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο νέας διαπραγμάτευσης.
Η ρουμανική κυβέρνηση επιδιώκει να πείσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι η παράταση λειτουργίας των ανθρακικών μονάδων δεν αποτελεί εγκατάλειψη της πράσινης μετάβασης, αλλά προσωρινό μέτρο ενεργειακής ασφάλειας. Το διακύβευμα είναι μεγάλο, καθώς οι επόμενες ευρωπαϊκές πληρωμές προς τη χώρα εκτιμώνται σε περίπου πέντε δισεκατομμύρια ευρώ.
Η υπόθεση της Ρουμανίας αναμένεται να αποτελέσει δοκιμασία και για την ευρωπαϊκή πολιτική. Οι Βρυξέλλες καλούνται να αποφασίσουν εάν θα επιμείνουν στην αυστηρή εφαρμογή των συμφωνημένων χρονοδιαγραμμάτων ή εάν θα επιτρέψουν μεγαλύτερη ευελιξία όταν η ενεργειακή ασφάλεια απειλείται από ακραίες κλιματικές συνθήκες.
Το παράδοξο είναι εμφανές: η Ρουμανία αναγκάζεται να διατηρήσει τον άνθρακα επειδή η κλιματική κρίση περιορίζει την πυρηνική και υδροηλεκτρική παραγωγή της. Μια χώρα που προσπαθεί να απομακρυνθεί από το πιο ρυπογόνο καύσιμο της Ευρώπης βρίσκεται ξανά εξαρτημένη από αυτό, περιμένοντας να ανέβει η στάθμη ενός ποταμού.