Μία ρωμαϊκή πολυτελή έπαυλη συνολικής έκτασης 300 τ.μ. διακοσμημένη με υψηλής ποιότητας ψηφιδωτά – σε ένα εκ των οποίων απεικονίζεται Αφροδίτη με Ερωτα – και δύο μαρμάρινες μονολιθικές σαρκοφάγοι που χρονολογούνται στα τέλη του 3ου, αρχές του 4ου αιώνα με πολλαπλές ταφές πλούσια κτερισμένες με χρυσά κοσμήματα, υφάσματα κι οστέινες περόνες είναι τα πρώτα ευρήματα που συναντούν οι επισκέπτες στο ολοκαίνουργιο αρχαιολογικό μουσείο της Θεσσαλονίκης.
Τι συνδέει αυτά τα δύο σύνολα και έχουν αναλάβει την υποδοχή όσων φτάνουν στον προαύλιο χώρο του διατηρητέου κτιρίου Α3 στο πρώην στρατοπέδου Παύλου Μελά; Εντοπίστηκαν από την αρχαιολογική σκαπάνη κατά τη διάρκεια των εργασιών του Μετρό Θεσσαλονίκης το μεν στον σταθμό Αγίας Σοφίας και το δε στον σταθμό Δημοκρατία. Και δεσπόζουν στο υπαίθριο τμήμα συνολικής έκτασης 2.965 τ.μ. του νέου μουσείου που απέκτησε η πόλη «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις – Ευρήματα από τις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης» και το οποίο εγκαινιάστηκε το Σάββατο παρουσία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη.
Στο εσωτερικό του κτιρίου – το οποίο ανεγέρθηκε την περίοδο 1895 – 1905 και λειτουργούσε ως θάλαμος οπλιτών – τον πρώτο λόγο έχουν κινητά ευρήματα που τεκμηριώνουν τη συνεχή κατοίκηση και την οργάνωση της πόλης και της γύρω περιοχής της από την ίδρυσή της, το 316/5 π.Χ. έως την πυρκαγιά του 1917.
Στο ισόγειο, απέναντι από τους χώρους υποδοχής και εξυπηρέτησης κοινού, έχουν βρει τη θέση τους μεταξύ άλλων ευρήματα από νεκροπόλεις που προέρχονται από ανασκαφές στις εκτός των τειχών περιοχές, δηλαδή από τους σταθμούς Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός, Δημοκρατίας, Σιντριβάνι, Πανεπιστήμιο, Φλέμινγκ και αμαξοστάσιο Πυλαίας: επιτύμβιες στήλες, κοσμήματα και χρυσά στεφάνια, λάρνακες και σαρκοφάγοι με πλούσια διακόσμηση της ελληνιστικής και της ρωμαϊκής εποχής, ταφικοί βωμοί, τοιχογραφίες, και ψηφιδωτά από εκκλησίες και εργαστήρια.
Ενας αρχαίος δρόμος
Στον ιδιαιτέρως εντυπωσιακό πρώτο όροφο, ο ενιαίος χώρος λειτουργεί ως alter ego του Decumanus maximus, της κεντρικής οδικής αρτηρίας της Θεσσαλονίκης που ταυτίζεται με τη σημερινή Εγνατία οδό. Και τέμνεται σε επτά ενότητες – εποχές με οθόνες που προβάλλουν διαφορετικά στρώματά του ανά περίοδο με ευρήματα που αφηγούνται την ιστορία της Θεσσαλονίκης από τους σταθμούς που βρίσκονταν εντός των τειχών της πόλης: Βενιζέλου και Αγίας Σοφίας.
Τα αντικείμενα, μάρτυρες της μνήμης της πόλης είναι μερικά μόνο από τα 300.000 που ήρθαν στο φως κατά τις εργασίες του μετρό και επιτρέπουν στους επισκέπτες να παρακολουθήσουν την εξέλιξή της μέσα από τις πολεοδομικές αλλαγές που καταγράφηκαν στις ανασκαφές ως συνέπεια πολεμικών συγκρούσεων ή φυσικών καταστροφών.
Το νέο μουσείο, που άντλησε το όνομά του από μια επιγραφή του 3ου αι. που αποκαλύφθηκε στις αρχαιολογικές εργασίες στο σταθμό Βενιζέλου, εκτιμάται ότι θα αποτελέσει πόλο έλξης όχι μόνο για το περιεχόμενο του, αλλά και για τον περιβάλλοντα χώρο του που έχει διαμορφωθεί ως χώρος αναψυχής με ψηλά δέντρα και παγκάκια. Το έργο αποκατάστασης του κτιρίου στρατωνισμού Α3 σε μουσείο κόστισε 12 εκατ. ευρώ, πόσο που αντλήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης.