Το 2016, τρεις έλληνες φοιτητές αποφάσισαν να ασχοληθούν με ένα πρόβλημα που τότε έμοιαζε να περνά σχεδόν απαρατήρητο: Την έλλειψη πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες υγιεινής για ανθρώπους που ζούσαν στον δρόμο ή σε συνθήκες επισφαλούς στέγασης. Η αφορμή ήρθε από την Αυστραλία. Η πραγματικότητα, όμως, βρισκόταν ήδη στην Αθήνα.
Μέσα σε μια πόλη που βίωνε μια πρωτοφανή κοινωνική και οικονομική κρίση, οι τρεις φοιτητές – Θάνος Σπηλιόπουλος, Φάνης Τσόνας και Ανδήλη Ραχούτη –άρχισαν να μελετούν το ζήτημα της αστεγίας και να αναζητούν μια πρακτική απάντηση σε μια πολύ απλή, αλλά θεμελιώδη ανάγκη: Ενα καθαρό ρούχο. Και κάπως έτσι γεννήθηκε η Ithaca και μαζί της η πρώτη Κινητή Μονάδα Πλυντηρίων Ρούχων για άστεγους στην Ευρώπη.
Η αξιοπρέπεια
Το βαν άρχισε να κινείται στο κέντρο της Αθήνας, μεταφέροντας πλυντήρια, στεγνωτήρια και, κυρίως, την ιδέα ότι η αξιοπρέπεια μπορεί να ξεκινήσει από κάτι τόσο καθημερινό όσο ένα καθαρό μπλουζάκι. Αλλά το όραμα δεν ήταν ποτέ μόνο το πλύσιμο των ρούχων.
Η… «Ιθάκη» της Ithaca ήταν – και παραμένει – το ταξίδι κάθε ανθρώπου προς ένα διαφορετικό μέλλον: Μια νέα ευκαιρία, μια δουλειά, ένα σπίτι, την πρόσβαση στην υγεία, την αυτονομία. Ενα μέλλον που δεν θα χαρίζεται, αλλά θα μπορεί ο ίδιος να το διεκδικήσει και να το χτίσει.
«Οταν ιδρύσαμε την Ithaca το 2015, εν μέσω capital controls, πίστευα ότι ξεκινούσαμε απλώς ένα project. Δεν μπορούσα να φανταστώ ότι 10 χρόνια μετά θα ήμασταν ακόμη εδώ, έχοντας σταθεί δίπλα σε χιλιάδες ανθρώπους. Από την πρώτη μέρα θέλαμε να χτίσουμε κάτι που θα αντέξει στον χρόνο. Να αποδείξουμε ότι η κοινωνική επιχειρηματικότητα δεν είναι απλώς μια ωραία ιδέα, αλλά μπορεί να δώσει βιώσιμες απαντήσεις σε πραγματικά κοινωνικά προβλήματα. Γι’ αυτό επιλέξαμε να λειτουργήσουμε με ευελιξία, επαγγελματισμό και “εταιρική” λογική, χτίζοντας ουσιαστικές συνεργασίες με τον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα», σημειώνει στα «ΝΕΑ» ο Θάνος Σπηλιόπουλος.
Δέκα χρόνια μετά, εκείνο το πρώτο βαν έχει γίνει ένας ολόκληρος μηχανισμός υποστήριξης: Από το 2017 έως σήμερα, πάνω από 12.760 άνθρωποι έχουν ωφεληθεί από τις υπηρεσίες της Ithaca, ενώ έχουν πλυθεί 384.365 κιλά ρούχων. Ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές της τελευταίας δεκαετίας, όπως ήταν η πανδημία Covid-19, ανέλαβε τον εξοπλισμό, την τεχνογνωσία και τη στελέχωση του νεοσύστατου τότε Πολυδύναμου Κέντρου Αστέγων του Δήμου Αθηναίων, συμβάλλοντας στην κάλυψη μιας βασικής ανάγκης των φιλοξενούμενων: την πρόσβαση σε καθαρά ρούχα και, κατ’ επέκταση, στην προσωπική υγιεινή.
Ολιστικές λύσεις
«Είμαι περήφανος για το πώς μεγαλώσαμε μαζί με την κοινωνία και τις ανάγκες της. Πάνω απ’ όλα, όμως, είμαι περήφανος για τους ανθρώπους της Ithaca, που έδωσαν σε αυτή την προσπάθεια χρόνο, ενέργεια και ψυχή. Τους ευχαριστώ από καρδιάς. Τα 10 χρόνια δεν είναι μόνο αφορμή να κοιτάξουμε πίσω, αλλά αφετηρία για όσα έρχονται: να συνεχίσουμε να εξελισσόμαστε, να ακούμε τις ανάγκες των ανθρώπων και να δημιουργούμε ολιστικές λύσεις για όσους βιώνουν την έλλειψη στέγης. Γιατί η μεγαλύτερη επιτυχία της Ithaca δεν είναι ότι άντεξε 10 χρόνια. Είναι ότι συνεχίζει να κάνει τη διαφορά», προσθέτει ο κ Σπηλιόπουλος.
Ανθρωποι βρέθηκαν στον δρόμο της Ithaca επειδή η ζωή τους πήρε μια απρόβλεπτη στροφή. Ο Γιώργος είδε την ζωή του να ανατρέπεται ξαφνικά και βρέθηκε χωρίς στέγη. Ο κ. Γιάννης είναι ένας από τους πολλούς ηλικιωμένους ανθρώπους που συναντά καθημερινά η ομάδα. Η στήριξη για εκείνον ξεκινά από τα καθαρά ρούχα και φτάνει μέχρι την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας.
Οι άνθρωποι
Η Ithaca έχει συναντήσει όλα αυτά τα χρόνια ανθρώπους που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το σπίτι τους εξαιτίας βίας, μονογονεϊκές οικογένειες που δεν μπορούσαν να καλύψουν τις βασικές ανάγκες τους, ανθρώπους που βρέθηκαν ξαφνικά στον δρόμο μετά μια οικονομική κατάρρευση, αλλά και ανθρώπους που έχασαν μέσα σε λίγες ώρες το σπίτι και την περιουσία τους στις πλημμύρες της Μάνδρας, στις πυρκαγιές της Εύβοιας ή στις πλημμύρες της Θεσσαλίας.
Την ίδια στιγμή, περισσότεροι από 30 άνθρωποι με προσωπική εμπειρία αστεγίας έχουν εργαστεί στην Κινητή Μονάδα ως Υπεύθυνοι Εξυπηρέτησης, προσφέροντας στήριξη σε ανθρώπους που βρίσκονταν στη θέση, στην οποία κάποτε ήταν και οι ίδιοι. Αυτή, άλλωστε, είναι η λογική της ομότιμης εργασίας: η προσωπική εμπειρία δεν αντιμετωπίζεται ως βάρος, αλλά ως γνώση. Ως ένα εργαλείο που μπορεί να μετατραπεί σε εργασία, δύναμη και προσφορά.
Ενας από τους ανθρώπους που έχουν μείνει βαθιά χαραγμένοι στην ιστορία της Ithaca είναι ο Χρήστος. Ηταν ο πρώτος εργαζόμενος της οργάνωσης, το 2017, σε μια περίοδο που και ο ίδιος ήταν άστεγος και έφερνε τα ρούχα του για πλύσιμο στην Κινητή Μονάδα. Οταν δημιουργήθηκε η πρώτη θέση εργασίας, οι άνθρωποι της Ithaca σκέφτηκαν αμέσως εκείνον. Ο Χρήστος πέρασε από την άλλη πλευρά της σχέσης: Από άνθρωπος που λάμβανε μια υπηρεσία, έγινε άνθρωπος που την προσέφερε. Και μέσα από τη δουλειά του στήριξε χιλιάδες άλλους ανθρώπους που βρίσκονταν εκεί όπου κάποτε ήταν ο ίδιος. «Τα καθαρά ρούχα μειώνουν την απόσταση που έχεις με τους άλλους ανθρώπους», έχει πει ο ίδιος.
Με τα χρόνια ήρθαν κι άλλοι άνθρωποι. Ο Κώστας, ο Σωτήρης, η Χρύσα, η Γεωργία, η Κωνσταντίνα, ο Δημήτρης και πολλοί ακόμη. Ανθρωποι που δεν αποτέλεσαν απλώς μέρος μιας ομάδας εργασίας, αλλά έγιναν ζωντανή απόδειξη ότι η αλλαγή είναι δυνατή. Και δίπλα τους, εκατοντάδες εθελοντές.
Επέκταση της δράσης
Από το 2021, η δράση επεκτάθηκε ακόμη περισσότερο. Η Ψυχοκοινωνική Υποστήριξη μεταφέρθηκε εκεί όπου βρίσκονται οι άνθρωποι: στον δρόμο. Με άμεσες διαδικασίες και χωρίς να απαιτείται από τον άνθρωπο να περάσει πρώτα από έναν πολύπλοκο μηχανισμό υπηρεσιών, η ομάδα της Ithaca τον συνοδεύει στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, στην ολοκλήρωση γραφειοκρατικών διαδικασιών και, τελικά, στη διεκδίκηση βασικών δικαιωμάτων.
Παράλληλα, η εμπειρία από το πρόγραμμα Απασχόλησης ανέδειξε μία ακόμη ανάγκη: δεν αρκεί να ανοίξει μια θέση εργασίας. Χρειάζεται να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ώστε ο άνθρωπος να μπορέσει να τη διεκδικήσει και να τη διατηρήσει. Έτσι δημιουργήθηκε η υπηρεσία Εργασιακής Συμβουλευτικής και Ενδυνάμωσης. Περισσότεροι από 700 άνθρωποι έχουν μέχρι σήμερα αποκτήσει πρόσβαση σε εκπαίδευση, ενδυνάμωση και πρακτικά εργαλεία για να αναζητήσουν εργασία, ενώ περισσότεροι από 120 έχουν κάνει το επόμενο βήμα.