Η SpaceX του Ιλον Μασκ δεν είχε σχεδιάσει αυτό το άδοξο τέλος διαστημικού πυραύλου της. Παρ’ όλα αυτά, το ανενεργό και εκτός ελέγχου ανώτερο στάδιο ενός πυραύλου Falcon 9 αναμενόταν με μαθηματική ακρίβεια να προσκρούσει στη Σελήνη σήμερα το πρωί, στην ορατή πλευρά της, κοντά στον κρατήρα Αϊνστάιν, στο δυτικό άκρο. Οι επιστημονικοί υπολογισμοί ανέφεραν ότι η πτώση και η συντριβή θα γίνονταν με ταχύτητα περίπου 8.700 χιλιομέτρων την ώρα, επτά φορές μεγαλύτερη από την ταχύτητα του ήχου, απελευθερώνοντας ενέργεια αντίστοιχη με έκρηξη περίπου τριών τόνων TNT και δημιουργώντας έναν κρατήρα διαμέτρου περίπου 27 μέτρων και βάθους περίπου 5 μέτρων, χωρίς να συνιστά κίνδυνο για τη Γη.
Το αναμενόμενο αποτέλεσμα ήταν μια ισχυρή σύντομη λάμψη, καθώς και ένα νέφος υλικών – σκόνης και συντριμμιών -, με τους επιστήμονες να ελπίζουν ότι θα παρέμενε ορατό με τηλεσκόπια για αρκετά λεπτά, προσφέροντας μια σπάνια ευκαιρία για παρατήρηση και εκτίμηση κινδύνου για μελλοντικές αποστολές στη Σελήνη από τα λεγόμενα διαστημικά σκουπίδια, η πυκνότητα των οποίων αυξάνεται ανησυχητικά.
Τι έβαλε όμως αυτόν τον Falcon 9 σε πορεία αυτοκαταστροφής προς τη Σελήνη; Δεν χρειάστηκαν πολλά, επισημαίνει ο εξειδικευμένος σε θέματα αστρονομίας και εξερεύνησης του Διαστήματος ειδησεογραφικός ιστότοπος space.com. Ο συγκεκριμένος πύραυλος, ανενεργός, περνούσε τακτικά από τη Σελήνη, περιστρεφόμενος νωχελικά ψηλά πάνω από τη Γη εδώ και 18 μήνες. Είχε εκτοξευτεί τον Ιανουάριο του 2025, μεταφέροντας δύο ρομποτικές σεληνακάτους, το Blue Ghost της αμερικανικής εταιρείας Firefly Aerospace και το Resilience της ιαπωνικής ispace, για τη μελέτη του σεληνιακού εδάφους.
Σε αντίθεση με τα επαναχρησιμοποιούμενα πρώτα στάδια των Falcon 9, τα ανώτερα στάδια του διαστημικού πυραύλου χρησιμοποιούνται μόνο μία φορά. Η SpaceX συνήθως τα κατευθύνει λίγο μετά την εκτόξευση προς ελεγχόμενη καταστροφή, με επανείσοδο στην ατμόσφαιρα της Γης. Στην περίπτωση ωστόσο της αποστολής Blue Ghost – Resilience αυτό δεν κατέστη δυνατό, καθώς η μεταφορά των δύο διαστημικών σκαφών προσσελήνωσης σχεδόν εξάντλησε τα καύσιμα του ανώτερου σταδίου του πυραύλου. Το άδειο μεταλλικό σώμα του (το λεγόμενο δεύτερο στάδιο), βάρους τεσσάρων τόνων, έμεινε ακυβέρνητο στο Διάστημα. Τελικά, παρασύρθηκε σε πορεία πρόσκρουσης στη Σελήνη.
«Εγκαταλείφθηκε σε μια υψηλή τροχιά γύρω από τη Γη, που διασταυρώνεται με την τροχιά της Σελήνης», ανέφερε πρόσφατη μελέτη, με επικεφαλής τον Μπέντζαμιν Φερνάντο, ερευνητή στο Εθνικό Εργαστήριο του Λος Αλαμος των ΗΠΑ. Ειδικοί υποστηρίζουν ότι η σύγκρουση θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, αν το ανώτερο στάδιο είχε κατευθυνθεί εγκαίρως σε τροχιά γύρω από τον Ηλιο. Η SpaceX δεν κατάφερε να το θέσει σε σταθερή τροχιά, παρότι επιχείρησε «έναν διαφορετικό ελιγμό», τόνισε τις προάλλες σε συνέντευξη Τύπου η Τζουλιάνα Σάιμαν, υπεύθυνη για τον συντονισμό και την εκτέλεση των κρίσιμων επιστημονικών αποστολών που αναθέτει η NASA στην εταιρεία αεροδιαστημικής τεχνολογίας του Ιλον Μασκ. «Αυτό που επί της ουσίας συνέβη», εξήγησε, «είναι ένας συνδυασμός ηλιακής δραστηριότητας και βαρυτικών δυνάμεων που το έβαλαν σε πορεία προς τη Σελήνη».
Το Lunar Reconnaissance Orbiter της NASA και το νοτιοκορεατικό σεληνιακό σκάφος Danuri έχουν επιφορτιστεί να συλλέξουν φωτογραφίες πριν και μετά τη συντριβή. Μοιραία, στην επιστημονική κοινότητα ανοίγει τώρα μια μεγάλη συζήτηση, καθώς η NASA και οι διαστημικές υπηρεσίες άλλων χωρών ετοιμάζουν επανδρωμένες βάσεις στη Σελήνη. Η ανεξέλεγκτη πτώση διαστημικών απορριμμάτων αναδεικνύεται σε μελλοντικό κίνδυνο για αστροναύτες και υποδομές.
Ο κίνδυνος των διαστημικών σκουπιδιών
Η πρόσκρουση διαστημικών απορριμμάτων στη Σελήνη έχει προϊστορία. Στο μακρινό παρελθόν ωστόσο συνέβαινε εκούσια, όταν κατά τη διάρκεια του προγράμματος Apollo η NASA κατηύθυνε εσκεμμένα 5 τρίτα στάδια πυραύλων Saturn V για συντριβή στη σεληνιακή επιφάνεια, στο πλαίσιο επιστημονικής έρευνας.
Η μόνη έως τώρα γνωστή περίπτωση μη προγραμματισμένης πρόσκρουσης διαστημικού απορρίμματος στη Σελήνη ήταν τον Μάρτιο του 2022, όταν ένα ανενεργό τμήμα κινεζικού πυραύλου έπεσε στην αθέατη πλευρά της, δημιουργώντας διπλό κρατήρα. Αν και η Κίνα αρχικά το αρνήθηκε, επιστημονική μελέτη του Πανεπιστημίου της Αριζόνα επιβεβαίωσε ότι επρόκειτο για το ανώτερο στάδιο ενός Long March 3C, μέρους της κινεζικής διαστημικής αποστολής Chang’e 5-T1 που είχε εκτοξευθεί το 2014. Πλέον, όπως λέει στην «Guardian» o αμερικανός αστρονόμος και μαθηματικός Μπιλ Γκρέι, δημιουργός του λογισμικού προσδιορισμού τροχιάς Project Pluto, «εκεί πάνω άρχισε να υπάρχει συνωστισμός».