Η υποχρεωτική απόσυρση 188.000 τόνων από τη μεγαλύτερη παραγωγό χώρα στον κόσμο αλλάζει άρδην τους κανόνες της αγοράς.
Το πάγωμα της παραγωγής για την αποφυγή καθίζησης των τιμών, οι έντονες προειδοποιήσεις των αρχών ανταγωνισμού και ο άμεσος αντίκτυπος στην τσέπη των Ελλήνων καταναλωτών και παραγωγών συνθέτουν ένα σκηνικό που παραπέμπει σε διαχείριση ενεργειακών πόρων.
Σε μια ασυνήθιστη και παρεμβατική κίνηση που φέρνει το υγρό χρυσάφι πιο κοντά στη λογική διαχείρισης στρατηγικών αποθεμάτων, η Ισπανία επιχειρεί να βάλει φρένο στη μεγάλη εικόνα της υπερπροσφοράς.
Με κυβερνητική απόφαση, περίπου 188.000 τόνοι ελαιολάδου μένουν εκτός εμπορικής κυκλοφορίας, σε μια προσπάθεια να αποτραπεί η απότομη κατάρρευση των τιμών που απειλεί να γονατίσει τους παραγωγούς μετά τα δύσκολα χρόνια της λειψυδρίας.
Το μέτρο προβλέπει την υποχρεωτική απόσυρση και αποθήκευση του 12% της παραγωγής των ισπανικών ελαιοτριβείων για την εμπορική περίοδο 2026-2027, καθεστώς που θα παραμείνει σε ισχύ έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027.
Η αιτία πίσω από αυτή την αιφνιδιαστική κίνηση είναι η εντυπωσιακή ανάκαμψη της ισπανικής παραγωγής.
Ύστερα από δύο εφιαλτικές χρονιές, κατά τις οποίες οι παρατεταμένοι καύσωνες και η ανομβρία περιόρισαν δραστικά τη συγκομιδή και εκτόξευσαν τις τιμές σε δυσπρόσιτα ύψη, οι καιρικές συνθήκες άλλαξαν ρίζα.
Οι ήπιες θερμοκρασίες και οι κρίσιμες βροχοπτώσεις της άνοιξης ευνόησαν την ανθοφορία και την καρπόδεση.
Σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις του ισπανικού υπουργείου Γεωργίας, η νέα σοδειά υπολογίζεται σε 1.602.596 τόνους, καταγράφοντας αύξηση 23% σε ετήσια βάση και συνιστώντας την τέταρτη μεγαλύτερη παραγωγή στην ιστορία της χώρας.
Αν σε αυτόν τον όγκο προστεθούν τα αρχικά αποθέματα ασφαλείας, τα οποία ανέρχονται σε 357.040 τόνους και είναι αυξημένα κατά 23,3%, διαμορφώνεται ένα εκρηκτικό κοκτέιλ υπερπροσφοράς.
Χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, η τεράστια αυτή ποσότητα θα προκαλούσε καθίζητική πτώση στις τιμές παραγωγού.
Με βάση το νέο καθεστώς, κάθε ελαιοτριβείο υποχρεούται να αποθηκεύει το 12% της σωρευτικής παραγωγής του σε ειδικές δεξαμενές, είτε στις εγκαταστάσεις του είτε σε πιστοποιημένους χώρους τρίτων.
Το προϊόν δεν καταστρέφεται ούτε χάνεται, καθώς το ελαιόλαδο παραμένει άθικτο και διατηρεί την ποιότητά του, απλώς απαγορεύεται αυστηρά η διάθεσή του στο εμπόριο για το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα.
Ο βασικός στόχος είναι η μείωση της διαθέσιμης προσφοράς στην αγορά, ώστε να στηριχθούν τεχνητά οι τιμές παραγωγού σε βιώσιμα επίπεδα.
Η απόφαση, ωστόσο, κάθε άλλο παρά ομόφωνη αποδοχή γνωρίζει.
Η ισπανική Επιτροπή Αγορών και Ανταγωνισμού είχε διατυπώσει από νωρίς σοβαρές επιφυλάξεις, προειδοποιώντας ότι η τεχνητή απόσυρση κρίσιμων ποσοτήτων ενδέχεται να στρεβλώσει τους κανόνες της αγοράς.
Σύμφωνα με την Ανεξάρτητη Αρχή, το μέτρο κινδυνεύει να περιορίσει τον υγιή ανταγωνισμό, να βάλει εμπόδιο στην ομαλή διαθεσιμότητα και να συντηρήσει τεχνητά υψηλότερες τιμές στα ράφια των σούπερ μάρκετ.
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται για τις επιπτώσεις στα ασθενέστερα νοικοκυριά, τα οποία μόλις είχαν αρχίσει να ανακουφίζονται από τη σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού τροφίμων.
Ως ο μεγαλύτερος παραγωγός παγκοσμίως, η Ισπανία λειτουργεί ως ο βασικός ρυθμιστής των διεθνών τιμών και οι εξελίξεις στην Ιβηρική χερσόνησο έχουν άμεσο αντίκτυπο και στην ελληνική αγορά.
Με την απόσυρση αυτού του τεράστιου όγκου από την αγορά, η Μαδρίτη αποτρέπει μια απότομη καθίζηση, πράγμα που σημαίνει ότι οι τιμές παραγωγού στην Ελλάδα, οι οποίες κινούνται καθοδικά σε σχέση με τα ρεκόρ των προηγούμενων ετών, βρίσκουν ένα τεχνητό μαξιφάρι στήριξης που αποτρέπει την ελεύθερη πτώση.
Για τους Έλληνες καταναλωτές, η ισπανική παρέμβαση συνεπάγεται ότι η πτώση των τιμών στα σούπερ μάρκετ ενδέχεται να είναι αισθητά πιο αργή από ό ό,τι θα ήταν αν η αγορά αφηνόταν ελεύθερη.
Καθώς η Ισπανία συγκρατεί τεχνητά την προσφορά, οι διεθνείς τιμές δεν καταρρέουν, κρατώντας τα ράφια σε υψηλότερα επίπεδα από τα προ-κρίσης.
Παράλληλα, καθώς η Ισπανία κλειδώνει σημαντικό μέρος της χύμα παραγωγής της, οι Έλληνες εξαγωγείς και τυποποιητές που επενδύουν σε επώνυμα προϊόντα ποιότητας βρίσκουν χώρο να κινηθούν δυναμικά στις διεθνείς αγορές.