Σε μια ριζική αναδιάρθρωση του συστήματος διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων και των επιστροφών προχωρά η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα φιλόδοξο νομοθετικό πακέτο με ορίζοντα εφαρμογής το 2034. Κεντρικός πυλώνας του σχεδίου είναι η δημιουργία ενός μόνιμου ευρωπαϊκού σώματος 30.000 συνοριοφυλάκων, καθώς και η μετατροπή της Frontex στον βασικό επιχειρησιακό βραχίονα για τον συντονισμό των απελάσεων και των επαναπατρισμών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Για τη χρηματοδότηση του εγχειρήματος, το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο για την περίοδο 2028-2034 προβλέπει τη διάθεση 11,888 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η αύξηση της δύναμης του σώματος θα επιτευχθεί μέσω της συγκρότησης της Ευρωπαϊκής Εφεδρείας Συνόρων και Επιστροφών, η οποία θα στελεχωθεί με 17.000 αστυνομικούς και συνοριοφύλακες που θα διατεθούν από τις εθνικές διοικήσεις των 27 κρατών-μελών.
Η πρώτη νομοθετική πρόταση COM(2026) 1030 αναμορφώνει το καταστατικό της Frontex, διευρύνοντας σημαντικά τις αρμοδιότητές της. Η ευρωπαϊκή υπηρεσία αποκτά τη δυνατότητα να αγοράζει δικό της τεχνικό εξοπλισμό, να διαχειρίζεται κοινές προμήθειες για τα κράτη-μέλη και να ιδρύσει Κέντρο Συντονισμού Επιστροφών για τον σχεδιασμό εθελούσιων και αναγκαστικών επαναπατρισμών. Παράλληλα, η Frontex θα μπορεί να επιχειρεί σε τρίτες χώρες μέσω ειδικών συμφωνιών status, ενώ αναλαμβάνει την λειτουργία Κέντρου Επιτυχημένης Διαδικτυακής Επιτήρησης και την ενσωμάτωση εξειδικευμένων γραφείων υποστήριξης θεωρήσεων (Visas) και εσωτερικού συντονισμού SIRENE.
Η δεύτερη πρόταση COM(2026) 1037 επικεντρώνεται στον πλήρη ψηφιακό μετασχηματισμό της διαχείρισης των φακέλων επιστροφής, επανεισδοχής και επανένταξης. Μέσω μιας κοινής ψηφιακής υποδομής που αναπτύσσει ο οργανισμός eu-LISA, τα εθνικά συστήματα RECAMAS των κρατών-μελών θα διασυνδεθούν πλήρως. Το νέο αυτό σύστημα θα αξιοποιεί τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης για την αυτόματη δημιουργία φακέλων μόλις λήγει η νόμιμη διαμονή ενός πολίτη τρίτης χώρας, αποδίδοντας έναν μοναδικό αναγνωριστικό αριθμό σε κάθε υπόθεση για παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο.
Η διακυβέρνηση του νέου ψηφιακού προγράμματος θα ανατεθεί σε δεκαμελές Διοικητικό Συμβούλιο με εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Frontex και της eu-LISA, ενώ τα προσωπικά δεδομένα των φακέλων θα διατηρούνται για χρονικό διάστημα έως και δέκα ετών, ολοκληρώνοντας έτσι τη μετάβαση σε ένα ενιαίο, ψηφιοποιημένο και αυστηρά ελεγχόμενο ευρωπαϊκό σύστημα συνόρων.