Δύο σταθερές ερμηνείες επανέρχονται στα της Ελλάδας όταν σημειώνονται κοινωνικές εκρήξεις διεθνώς ή στην Ευρώπη. Η πρώτη τέμνει μια ακροκεντρώα άποψη με μια υπερδεξιά. Λέει πως όλα αυτά απλώς και μόνον οδηγούν στο χάος και τη βία, στον τυφλό μηδενισμό. Στέκεται απλώς και μόνο στις μορφές διαμαρτυρίας – που συχνά, ναι, είναι και επιθετικές και ακραίες – και το πιο επικαιρικό στοιχείο που έχουν να προσθέσουν με αφορμή τη Γαλλία είναι πως απλώς προετοιμάζουν την καλύτερη είσοδο της Λε Πεν στην εξουσία.
Η δεύτερη σταθερή ερμηνεία, που και αυτή με τη σειρά της έχει τα δικά της σχηματικά προβλήματα, είναι μια πιο αριστερόστροφη, που απλώς και μόνον ανιχνεύει κοινωνικές αιτίες και αφετηρίες γύρω από τα επεισόδια, τους ξεσηκωμούς, τις εξεγέρσεις στις δυτικές μητροπόλεις όταν αυτές ξεσπούν. Προφανώς και οι δύο ερμηνείες, και επειδή ακριβώς είναι σταθερές και δεν αναζητούν κάθε φορά τους συγχρονισμούς τους με τα κοινωνικά και ευρύτερα επίδικα, έχουν τα προβλήματά τους. Και συνήθως απλώς επιβεβαιώνουν μια μονότροπη αντίληψη για τα πράγματα.
Η πρώτη για παράδειγμα, μια νεοσυντηρητική άποψη, απλώς και μόνον βλέπει πλιάτσικα ή νέους που τα σπάνε. Το είδαμε το 2008 με αφορμή τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου από τον ειδικό φρουρό Κορκονέα. Αυτά λέγανε τότε. Εδώ τώρα έχει προστεθεί μία πονηρή νεοδεξιά άποψη· ότι επειδή ακριβώς η Γαλλία έχει πλήθος μεταναστών – πολλοί από αυτούς είναι βεβαίως πολιτογραφημένοι και άρα πολίτες της –, υπάρχει ένα θέμα αλλοίωσης ή αντικατάστασης πληθυσμού και ισλαμοποίησης μιας δυτικής ιστορικής χώρας.
Περίκλειστη στον γυάλινο πύργο της, αυτή η αντίληψη αποϊστορικοποιεί την κίνηση των κοινωνικών υποκειμένων και δεν προσπαθεί να ανιχνεύσει, έστω με όρους μετρημένους, γιατί αυτή τη στιγμή σημειώνονται επιμέρους κοινωνικές εκρήξεις, όχι απλώς στη Γαλλία αλλά και σε μια σειρά χωρών της Δύσης. Οι ενδορήξεις και οι μεγάλες αντιθέσεις στις δυτικές μητροπόλεις προφανώς δεν μπαίνουν στο κάδρο της ανάλυσης αυτής, που υπό αυτή την έννοια είναι επιφανειακή. Χαϊδεύει μια συντηρητική θέση.
Και στην Αριστερά όμως μπαίνουν ερωτήματα. Για παράδειγμα, γιατί ενώ κι άλλες χώρες έχουν μεγάλες κοινωνικές αντιθέσεις, την ίδια ώρα αυτές δεν καταλήγουν σε μαζικές διεκδικήσεις ή κοινωνικές εκρήξεις τύπου Γαλλίας; Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκούν απλώς και μόνο τα κοινωνικά αίτια ή ελατήρια για την κίνηση του πλήθους, αλλά χρειάζεται και μια σειρά άλλων πολιτισμικών ή και ευρύτερων λόγων, που προφανώς δεν μπορεί ένα σημείωμα όπως το δικό μας να ανιχνεύσει ολοκληρωμένα.
Η νέα ψηφιακή εποχή είναι σίγουρα μια συνθήκη που κανείς δεν πρέπει να αφαιρεί από το κάδρο της δικής του προσέγγισης. Η ταχύτητα, για παράδειγμα, με την οποία μια είδηση ενοποιείται ή μία τάση ενός κόσμου μπορεί περισσότερο να γενικευθεί με τα νέα μέσα. Σίγουρα οι εικόνες σε μεγάλες πόλεις της Ευρώπης δεν μπορούν να αγνοούνται ή να υποτιμώνται. Κάτι προεικονίζουν.
Κίνηση
Βλέπαμε στην τηλεόραση μια παρέμβαση του γνωστού συγκοινωνιολόγου Σταύρου Κωνσταντινίδη, γνώστη του κυκλοφοριακού και συγγραφέα, πως σε μόλις τρία χρόνια η εικόνα του ακίνητου (από τα αυτοκίνητα και φορτηγά) Κηφισού θα επεκταθεί και σε άλλα σημεία της Αθήνας και της Αττικής. Κρούει δε τον κώδωνα πως, αν δεν αλλάξουν άμεσα τα πράγματα, θα έχουμε σοβαρό θέμα. Σημείωσε, για παράδειγμα, πως η Αθήνα χρειάζεται περίπου 3.000 λεωφορεία, σε συνδυασμό με εκτεταμένες λεωφορειολωρίδες – μερικές μόνον από τις σκέψεις του. Κοινό μυστικό πως και η Αττική Οδός έχει μπουκώσει. Και η καθημερινότητα πολλών έχει χαμένες ώρες στους δρόμους. Μήπως μια συζήτηση στη Βουλή και με φορείς θα ήταν μια καλή αρχή; Αλλαγή.
Αλλαγή
Σαράντα πέντε χρόνια από την 18η Οκτώβρη του 1981, όταν τα πρωτοσέλιδα του Τύπου κατέγραφαν τη νίκη του ΠΑΣΟΚ. «Επιτέλους Αλλαγή», στα «ΝΕΑ». Λογικό και για την εποχή και για τις συλλογικές προσδοκίες. Τελευταία φορά που υπήρξε έστω μια κυβέρνηση Κέντρου ήταν το 1965. Μετά μεσολάβησε η Αποστασία (1965) και η επτάχρονη χούντα αλλά και μια επταετία με δεξιές κυβερνήσεις (1974-1981). Εδώ το πρόσωπο-κλειδί είναι ο Ανδρέας Παπανδρέου. Βασικά γιατί πετυχημένα επανίδρυσε τη δημοκρατική παράταξη, βάζοντας στο χρονοντούλαπο την Ενωση Κέντρου. Και γιατί ενσωμάτωσε μια νέα κοινωνική δυναμική. Δίδαγμα.