Σημαντικές διαφωνίες στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκάλεσε η πρωτοβουλία του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με το Κρεμλίνο, σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται χωρίς να διαφαίνεται άμεση προοπτική τερματισμού.
Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, στενός συνεργάτης του Κόστα πραγματοποίησε τις τελευταίες εβδομάδες διακριτικές επαφές με τη ρωσική πλευρά, με στόχο τη δημιουργία καναλιών επικοινωνίας.
Η κίνηση αυτή σπάει μια μακρά περίοδο ουσιαστικής σιωπής μεταξύ Βρυξελλών και Μόσχας, καθώς η ΕΕ έχει επιδιώξει την πολιτική και οικονομική απομόνωση της Ρωσίας μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Διαφορετικές προσεγγίσεις
Ωστόσο, η πρωτοβουλία ανέδειξε τις διαφορετικές προσεγγίσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν μεταξύ των κρατών-μελών σχετικά με το πότε, πώς και από ποιον θα πρέπει να διεξαχθεί ενδεχόμενος διάλογος με τη Μόσχα.
Κατά τη διάρκεια της διήμερης Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες, αρκετοί ηγέτες εξέφρασαν επιφυλάξεις, υποστηρίζοντας ότι η κίνηση δεν είχε προηγουμένως συντονιστεί με τα κράτη-μέλη και ότι η Ένωση θα έπρεπε να επικεντρωθεί στην ενίσχυση της πίεσης προς τη Ρωσία.
Σύμφωνα με πληροφορίες από τις κλειστές συζητήσεις των ηγετών, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δεν υποδέχθηκαν με ιδιαίτερο ενθουσιασμό την πρωτοβουλία, ενώ οι σκανδιναβικές και βαλτικές χώρες εμφανίστηκαν ακόμη πιο επικριτικές.
Ο Μακρόν, μιλώντας μετά το πέρας της Συνόδου, υπογράμμισε ότι τυχόν ειρηνευτικές συνομιλίες θα επικεντρωθούν πρωτίστως σε ζητήματα στρατιωτικών δυνατοτήτων και εγγυήσεων ασφαλείας για την Ουκρανία.
Ναι μεν, αλλά
«Ο Αντόνιο Κόστα μπορεί να διαδραματίσει ρόλο, όμως δεν μπορεί να εκπροσωπήσει τα κράτη-μέλη όταν τίθενται ζητήματα εγγυήσεων ασφαλείας», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά του, ο Μερτς επισήμανε ότι ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει ήδη συντονιστεί με τη λεγόμενη ομάδα Ε3 – Γαλλία, Γερμανία και Βρετανία – όσον αφορά βασικές παραμέτρους ενδεχόμενων συνομιλιών με τη Ρωσία. Η συγκεκριμένη φόρμουλα έχει προκαλέσει δυσαρέσκεια σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, μεταξύ των οποίων και η Ρώμη, καθώς η Ιταλία δεν συμμετέχει στο σχήμα.
Ιδιαίτερα επιφυλακτικός εμφανίστηκε και ο πρωθυπουργός της Λετονίας, Άντρις Κούλμπεργκς, ο οποίος εκτίμησε ότι η συζήτηση είναι πρόωρη.
«Οι διπλωματικοί δίαυλοι με τη Ρωσία δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία, εφόσον η ίδια η Ρωσία δεν επιθυμεί να κάνει διπλωματία», δήλωσε.
Ο Κόστα, πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας και νυν πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, υπερασπίστηκε την πρωτοβουλία του, τονίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε τρίτους για τη μετάδοση ή την ερμηνεία των μηνυμάτων της Μόσχας.
«Αυτό που κάνω μέσω του γραφείου μου είναι να δημιουργήσω έναν διπλωματικό δίαυλο, ώστε να μπορούμε να μεταφέρουμε απευθείας τα δικά μας μηνύματα προς τη Ρωσία και να μη βασιζόμαστε μόνο σε άλλους για να ερμηνεύουν τις ρωσικές θέσεις», ανέφερε.
Παρά τις αντιδράσεις, αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες στήριξαν την πρωτοβουλία. Ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Μάικλ Μάρτιν δήλωσε ότι το άνοιγμα ενός διαύλου επικοινωνίας «δεν αποτελεί λάθος», ενώ ανάλογη θέση εξέφρασε και ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, υποστηρίζοντας ότι κάποια μορφή διπλωματικής επαφής είναι απαραίτητη.
Μέχρι σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν ο βασικός παράγοντας στις προσπάθειες για την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να έχει περιορισμένο ρόλο στις σχετικές πρωτοβουλίες.
Πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες εκτιμούν πάντως ότι η συζήτηση για το ποιος θα μπορούσε να εκπροσωπήσει την Ευρώπη σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις είναι ακόμη πρόωρη. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο Ολλανδός πρωθυπουργός Ρομπ Γέτεν, η Ευρώπη θα πρέπει πρώτα να καθορίσει τι ακριβώς διακυβεύεται σε ένα πιθανό τραπέζι διαπραγματεύσεων πριν αποφασίσει ποιος θα αναλάβει τον ρόλο του διαπραγματευτή.