Γιώργος Γεραπετρίτης στα «ΝΕΑ»: Τι έγινε στην Κάσο, τι θα γίνει στην Κρήτη

Με φόντο την επανεκκίνηση των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου και ενόψει των γεωφυσικών ερευνών που ξεκινά η Chevron προσεχώς στα νότια της Κρήτης, ο υπουργός Εξωτερικών μιλάει στα «ΝΕΑ», ρίχνοντας φως σε όσα προηγήθηκαν αλλά και σε όσα έπονται.

Διατυπώνοντας την εκτίμηση πως ο GSI «θα συνεχιστεί απρόσκοπτα», ο Γιώργος Γεραπετρίτης απορρίπτει ως «αστεία» τα όσα καταγγέλλονται «εντός των τειχών» για τη γαλλική ρηματική διακοίνωση, χωρίς, ταυτόχρονα, να αποκλείει πιθανότητα τουρκικής ή λιβυκής παρεμπόδισης των επικείμενων σεισμικών ερευνών με την επίκληση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου.

«Η Ελλάδα μεγάλωσε και θα συνεχίσει να μεγαλώνει», διαμηνύει ο ίδιος, αποκαλύπτοντας πότε ακριβώς θα διεξαχθεί ο επόμενος γύρος ελληνοτουρκικού διαλόγου. Ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας, επιπλέον, τοποθετείται για την υποψηφιότητα Σινιρλίογλου στον ΟΗΕ σε σχέση πάντα με το Κυπριακό, για το κυοφορούμενο τουρκικό νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», για τη σφοδρή κριτική από πλευράς Σαμαρά καθώς και για το κατά πόσο μπορεί η Ελλάδα να αναλάβει την προεδρία στο Συμβούλιο της ΕΕ το 2027 με υπηρεσιακό πρωθυπουργό.

Εκτιμάτε ότι θα προχωρήσει ομαλά και ότι θα ολοκληρωθεί το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου;

Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου είναι έργο Ευρωπαϊκού Κοινού Ενδιαφέροντος και στρατηγικής σημασίας που αίρει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου και ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια και ανθεκτικότητα της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η εκτίμησή μου είναι ότι η υλοποίηση του έργου θα συνεχιστεί απρόσκοπτα, όπως άλλωστε επιβάλλει το διεθνές δίκαιο και το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Μάλιστα με δική μας άδεια και Νavtex στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, χάρη στη σοβαρότητα και υπευθυνότητα με την οποία προσεγγίσαμε το θέμα. Με το συγκεκριμένο έργο, καθώς και με μια σειρά άλλων σημαντικών έργων ενεργειακής διασυνδεσιμότητας, τρέπουμε τη γεωγραφική θέση της χώρας σε πραγματική γεωπολιτική και οικονομική ισχύ.

Τι απαντάτε σε όσους υποστηρίζουν πως η Τουρκία θα μπορεί στο εξής να επικαλεστεί τη γαλλική ρηματική διακοίνωση που της επιδόθηκε για τον GSI;

Προφανώς η θέση αυτή δεν εκφράζεται από νομικούς. Δεν υπάρχει καμία απολύτως αμφιβολία ότι καμία επικοινωνία δεν συνιστά τεκμήριο κυριαρχικών δικαιωμάτων. Αν ήταν έτσι θα επικοινωνούσαμε όλοι με όλους και στη συνέχεια θα επικαλούμασταν δικαιώματα επί υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Αυτά είναι αστεία πράγματα. Κανένα νομικό ή άλλο προηγούμενο δεν δημιουργείται. Οσοι δε με περισσή ευκολία αναφέρονται με απλοϊκότητα σε σύνθετα τεχνικά θέματα προσφέρουν κάκιστη υπηρεσία στην πατρίδα. Δυστυχώς, η υπευθυνότητα έχει τίμημα που δεν είναι όλοι έτοιμοι να αναλάβουν.

Η Αγκυρα θα προχωρήσει στην ψήφιση του νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα»; Και τι τριγμούς στις διμερείς σχέσεις θα προκαλέσει αυτή η κίνηση;

Το από μακρού χρόνου προβαλλόμενο αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας» συνιστά μια ανυπόστατη μαξιμαλιστική θεωρία, η οποία δεν έχει απολύτως κανένα έρεισμα στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Δεν παράγει ούτε πρόκειται υπό καμία εκδοχή να παραγάγει οποιοδήποτε έννομο αποτέλεσμα. Παρακολουθούμε το θέμα της σχετικής νομοθετικής πρωτοβουλίας, έχουμε ήδη ενημερώσει τους εταίρους και συμμάχους μας και, όταν υπάρξει επίσημο κείμενο, θα αξιολογήσουμε το περιεχόμενό του και θα πράξουμε προσηκόντως. Μονομερείς ενέργειες βλαπτικές για τα εθνικά μας συμφέροντα δεν είναι αποδεκτές. Η Ελλάδα παγίως επιδιώκει τον διάλογο βάσει διεθνούς δικαίου, όμως γνωρίζει και πώς να αντιδρά αποτελεσματικά σε επίπεδο διεθνούς διπλωματίας όταν το απαιτούν συνθήκες. Και το έχουμε αποδείξει έμπρακτα.

Πότε προβλέπεται ο επόμενος γύρος δομημένου διαλόγου (πολιτικός διάλογος, θετική ατζέντα) Ελλάδας – Τουρκίας;

Προσανατολιζόμαστε να έχουμε τον επόμενο γύρο πολιτικού διαλόγου και θετικής ατζέντας στις 7 και 8 Δεκεμβρίου στην Τουρκία. Παράλληλα, συνεχίζονται οι επαφές για τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, η τελευταία συνάντηση των δύο αντιπροσωπιών έλαβε χώρα στην Αθήνα στις 9 Οκτωβρίου. Θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό ότι από το 2023 έχουμε εγκαταστήσει έναν δομημένο περιοδικό διάλογο με συγκεκριμένη ατζέντα και απτά παραδοτέα. Δεν υποτιμώ τις δυσκολίες ούτε παραγνωρίζω ότι εξακολουθούν να υφίστανται θεμελιώδεις διαφορές μεταξύ των δύο χωρών. Εντούτοις, η ύπαρξη λειτουργικών διαύλων επικοινωνίας συνιστά παράγοντα σταθερότητας και συμβάλλει στην αποτροπή κρίσεων. Η ισχυρή Ελλάδα δεν έχει λόγο να φοβάται τη συζήτηση. Και σήμερα η Ελλάδα είναι πιο ισχυρή από ποτέ σε όλα τα επίπεδα.

Η επέκταση των εθνικών χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. είναι ένα δικαίωμα που θα μπορούσε η Ελλάδα να ασκήσει κι εντός της τρέχουσας κυβερνητικής θητείας; Υπάρχει σχέδιο για επέκταση νότια της Κρήτης;

Το έχω πει πολλές φορές, η επέκταση των χωρικών υδάτων έως τα 12 ν.μ. αποτελεί αναφαίρετο και μονομερές δικαίωμα της Ελλάδας που απορρέει από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, η δε άσκησή του θα γίνει με τον τρόπο και στον χρόνο που θα επιλέξει η ελληνική πολιτεία. Στο υπουργείο Εξωτερικών έχουμε σχεδιασμό και προετοιμαζόμαστε μεθοδικά για τη διασφάλιση με τον καλύτερο δυνατό τρόπο των εθνικών συμφερόντων της πατρίδας. Η στρατηγική μας αποτυπώνεται ήδη σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, όπως η επέκταση των χωρικών μας υδάτων στο Ιόνιο και ως το ακρωτήριο Ταίναρο, η εφαρμογή στο πεδίο των επιχειρημάτων μας σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, η ενίσχυση του διεθνούς κύρους της χώρας και η αναβάθμιση της αποτρεπτικής μας ικανότητας. Καμία άλλη κυβέρνηση δεν τόλμησε τόσα σε τόσο σύντομο πολιτικό χρόνο. Η Ελλάδα μεγάλωσε και θα συνεχίσει να μεγαλώνει.

Είναι ανοικτός ο δρόμος των κυρώσεων για το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο και ποια η επόμενη ημέρα της σχέσης μας με τη Λιβύη;

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 είναι άκυρο και ανυπόστατο, καθώς αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Η κύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει αυτή τη νομική πραγματικότητα. Αυτό δεν το λέμε μόνο εμείς, αλλά αποτελεί κοινό τόπο. Το υποστηρίζουν, μεταξύ άλλων, καθένα από τα 27 κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η Κύπρος, οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και η Αίγυπτος. Μάλιστα, η Αίγυπτος απέστειλε σχετική επιστολή στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών αποδομώντας απολύτως το μνημόνιο αυτό, ενώ ήδη ανακοινώθηκε ότι το επόμενο διάστημα θα εκκινήσουν οι μεταξύ μας τεχνικές συζητήσεις για την επέκταση της οριοθετημένης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια παράλογη δράση προκαλεί αντίδραση με πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα. Ελλάδα και Λιβύη είναι γνήσια γειτονικές χώρες και είναι προς το αμοιβαίο συμφέρον να υπάρχουν καλές σχέσεις. Οταν, όμως, μία χώρα επιχειρεί με μονομερείς ενέργειες να εισφέρει παράνομα αποτελέσματα εις βάρος της άλλης, έστω και αλυσιτελώς, οφείλει να αναμένει και τις συνέπειες. Ως προς αυτό, ήδη έχουμε ενημερώσει εταίρους και συμμάχους μας και αξιολογούμε διαρκώς την κατάσταση. Η δυνατότητα της Ελλάδος να κινήσει διεθνείς μηχανισμούς έχει αποδειχθεί εξαιρετικά αποτελεσματική.

Αποκλείετε το ενδεχόμενο παρεμπόδισης από την Τουρκία ή τη Λιβύη των σεισμικών ερευνών που θα ξεκινήσει προσεχώς η Chevron νοτίως της Κρήτης, με την επίκληση του τουρκολιβυκού συμφώνου;

Δεν αποκλείω οτιδήποτε, όσο και αν δεν φαίνεται πιθανό. Η ρευστότητα στις διεθνείς σχέσεις καθιστά την ασφαλή πρόβλεψη αδύνατη και μας επιβάλλει να είμαστε έτοιμοι για κάθε δυνητικό σενάριο. Για εμάς η βεβαιότητα που παράγει ο εφησυχασμός είναι ο χειρότερος σύμβουλος. Ασφαλώς, τα οικόπεδα που δόθηκαν προς αξιοποίηση στη Chevron τόσο από την ελληνική όσο και από τη λιβυκή πλευρά σέβονται τη μέση γραμμή σύμφωνα με την  ελληνική θέση που ερείδεται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Αυτό αποτελεί ήδη μια πρώτη απτή θετική ένδειξη. Οπως επίσης δεν πρέπει να παραγνωρίζεται ότι μια εταιρεία – κολοσσός στον τομέα της, όπως η αμερικανική Chevron, αυτονοήτως προέβη σε πλήρη νομικό έλεγχο των αξιώσεων που προβάλλονται για να καταλήξει εν τέλει στις σχετικές συμβάσεις με το ελληνικό και το λιβυκό δημόσιο.

Σας ανησυχεί η πιθανότητα εκλογής του Φεριντούν Σινιρλίογλου στη θέση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ;

Η Ελλάδα δεν υποστηρίζει την υποψηφιότητα του κ. Σινιρλίογλου για τη θέση του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών. Η επιλογή του γενικού γραμματέα απαιτεί εχέγγυα ανεξαρτησίας, αμεροληψίας και προσήλωσης στον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ, στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και στο διεθνές συμβατικό δίκαιο του Οργανισμού. Αυτό αφορά τόσο τον ίδιο τον υποψήφιο όσο και τη χώρα προέλευσής του. Η Τουρκία ανέκαθεν αγνοεί τα ψηφίσματα για το Κυπριακό και δεν έχει κυρώσει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, η οποία αποτελεί μία από τις πιο κομβικές και ευρέως εφαρμοζόμενες συμβάσεις του Οργανισμού. Νομίζω ότι τις εύλογες αυτές θέσεις συμμερίζονται πολλά κράτη – μέλη του ΟΗΕ, ειδικότερα του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Το Κυπριακό θα επηρεαστεί αρνητικά από την αλλαγή ηγεσίας στον ΟΗΕ ή θα συνεχιστεί η προσπάθεια Γκουτέρες;

Το Κυπριακό αποτελεί μείζονα προτεραιότητα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Σε συνεργασία με την Κυπριακή Δημοκρατία καταφέραμε να επανέλθει το Κυπριακό στο επίκεντρο των προσπαθειών του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, έπειτα από παρατεταμένη περίοδο στασιμότητας, με τον διορισμό και της προσωπικής απεσταλμένης του. Ελπίζουμε ότι έως το τέλος του χρόνου και τη λήξη της θητείας του Αντόνιο Γκουτέρες θα έχει υπάρξει πρόοδος και προσβλέπουμε στη συνέχιση αυτής της προσπάθειας από τον επόμενο γενικό γραμματέα. Προς αυτή την κατεύθυνση θα εργαστούμε συστηματικά, καθώς ο ρόλος των Ηνωμένων Εθνών είναι καθοριστικός για την επίτευξη μιας δίκαιης και βιώσιμης λύσης του Κυπριακού, στη βάση των σχετικών ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας και του συμφωνημένου πλαισίου.

Τι προσδοκά η χώρα μας από την υπουργική συνάντηση της Ομάδας Φίλων των Δυτικών Βαλκανίων που φιλοξενείται τη Δευτέρα στην Αθήνα;

Από την Ατζέντα της Θεσσαλονίκης το 2003, η Ελλάδα αποτελεί διαχρονικά επισπεύδουσα χώρα για την ευρωπαϊκή πορεία των Δυτικών Βαλκανίων. Τον στόχο αυτό συνεχίζουμε να υποστηρίζουμε έμπρακτα και με συνέπεια. Μάλιστα επικαιροποιήσαμε τη δέσμευσή μας με την υπογραφή της Διακήρυξης των Δελφών, τον περασμένο Απρίλιο, με τους υπουργούς Εξωτερικών των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, η οποία αποσκοπεί στη μετατροπή της ευρωπαϊκής προοπτικής της περιοχής σε συγκεκριμένο σχέδιο δράσης, με σαφή ορόσημα και απτά αποτελέσματα. Στην επερχόμενη συνάντηση της Αθήνας θα έχουμε υψηλή εκπροσώπηση. Θα συμμετάσχουν υπουργοί Εξωτερικών 6 κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης και των 6 εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων, η αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και  ύπατη εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ενωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας Κάγια Κάλας και η επίτροπος για τη Γειτονία και τη Διεύρυνση Μάρτα Κος. Σε μια εξαιρετικά σύνθετη γεωπολιτική συγκυρία για την περιοχή, με αυξανόμενους εθνικισμούς και ισχυρές απόπειρες άσκησης εξωτερικής επιρροής στα Βαλκάνια, προσδοκούμε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για την επιτάχυνση της ενταξιακής πορείας των εταίρων μας, με σεβασμό στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις και στην αρχή των ιδίων επιδόσεων. Κατά τη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027, προσβλέπουμε να καλωσορίσουμε έναν εταίρο από τα Δυτικά Βαλκάνια στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Η Ελλάδα δεν είναι απλά παρούσα, αλλά ενεργώς δρώσα στη γειτονιά μας.

Ο Αντώνης Σαμαράς σάς επιτέθηκε και για τους χειρισμούς στο έργο GSI. Θεωρείτε πως αποτελείτε στόχο για λόγους που σχετίζονται με γνήσια αγωνία για τα εθνικά θέματα;

Δεν μπορώ να υπεισέλθω στα παραγωγικά αίτια της βούλησης του πρώην πρωθυπουργού, ούτε είναι η δουλειά μου αυτή. Σέβομαι τις απόψεις καθενός και είμαι απολύτως δεκτικός στην κριτική, όσο αιχμηρή και αν είναι αυτή. Βεβαίως, η κριτική γίνεται με πολιτικά επιχειρήματα και αφορά δημόσιες πολιτικές, δεν μπορεί να στρέφεται κατά προσώπων με εχθροπαθείς χαρακτηρισμούς. Πολλώ δε μάλλον όταν η συζήτηση λαμβάνει χώρα σε ένα εξαιρετικά δυσμενές παγκόσμιο γεωπολιτικό περιβάλλον και αφορά θέματα υψηλής ευαισθησίας, όπως είναι τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, που απαιτούν σύνεση και υπευθυνότητα. Οσοι δε υπηρέτησαν σε υψηλά δημόσια αξιώματα κρίνονται και οι ίδιοι για όσα έπραξαν και όσα δεν τόλμησαν να πράξουν. Κριτική χωρίς αυτοκριτική είναι απλή υποκρισία. Εμείς, με αίσθημα ευθύνης απέναντι στην πατρίδα, θα αφήσουμε παρακαταθήκη τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, τα θαλάσσια περιβαλλοντικά πάρκα, την αξιοποίηση του υποθαλάσσιου πλούτου μας στο Ιόνιο και νοτίως της Κρήτης έως τη μέση γραμμή με τη Λιβύη, την ενίσχυση της αμυντικής δομής δυνάμεων και τα ασφαλή σύνορα, τις εργασίες ηλεκτρικών διασυνδέσεων με Κύπρο και Αίγυπτο, τη μείζονα αναβάθμιση των σχέσεων μας με ΗΠΑ, Αίγυπτο, Ισραήλ, Ινδία και τις χώρες του Κόλπου. Η εξωτερική πολιτική κάθε χώρας αποτιμάται με αντικειμενικά δεδομένα και όχι με προβολή προσωπικών επιθυμιών.

Η ελληνική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2027, θα ξεκινήσει σε καθαρό πολιτικό τοπίο; Ή θα μπορούσε να ξεκινήσει και με υπηρεσιακή κυβέρνηση;

Ηδη από τις αρχές του 2025, το υπουργείο Εξωτερικών εργάζεται εντατικά για την προετοιμασία της ελληνικής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, σε επίπεδο τόσο οργανωτικό όσο και πολιτικών προτεραιοτήτων, ώστε η χώρα να είναι απολύτως έτοιμη να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της. Οι θεσμοί έχουν συνέχεια και η επιτυχής ελληνική προεδρία, ένας αληθής εθνικός στόχος, δεν μπορεί να εξαρτάται από εκλογικούς κύκλους. Σε πολιτικό επίπεδο, η ελληνική προεδρία συμπίπτει με κρίσιμες ευρωπαϊκές αποφάσεις για τον προϋπολογισμό, τη στρατηγική αυτονομία, την κοινή άμυνα, την ανταγωνιστικότητα, τη διεύρυνση, το μεταναστευτικό και την ενεργειακή ασφάλεια. Είναι, βεβαίως, κρίσιμο ποια θα είναι η κυβέρνηση η οποία θα ανταποκριθεί με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην πρόκληση της ευρωπαϊκής προεδρίας και θα την αξιοποιήσει με τον βέλτιστο τρόπο για την εμβάθυνση της Ενωσης αλλά και για την ενίσχυση των εθνικών μας συμφερόντων. Το ερώτημα αυτό θα είναι, προφανώς, μεταξύ εκείνων στα οποία θα κληθεί στις επόμενες εκλογές να απαντήσει ο ελληνικός λαός. Να επιλέξει τις πολιτικές, αλλά και τα πρόσωπα, που σε στιγμές παγκόσμιων γεωπολιτικών αναταράξεων έχουν τη γνώση, την ευθύνη και το διεθνές διαμέτρημα να προσδώσουν και ένα εθνικό αποτύπωμα στη μεγάλη στιγμή της ελληνικής προεδρίας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.