Παρεμβάσεις σε περιφερειακές εκλογές, απειλές από drones σε γερμανικά αεροδρόμια, έρευνες για κατασκοπεία… Η Γερμανία έρχεται αντιμέτωπη ανά τακτά χρονικά διαστήματα με στοιχεία που υποδηλώνουν εχθρικές ενέργειες της Ρωσίας στο έδαφός της. Την ίδια ώρα, στην καρδιά του Βερολίνου, το Κρεμλίνο διαθέτει το Ρωσικό Σπίτι Πολιτισμού, ένα μεγάλο κέντρο συναυλιών και διαλέξεων που έχει επισήμως ως στόχο να προβάλλει την ιστορία και την ιδιαιτερότητα της Ρωσίας στη γερμανική πρωτεύουσα. Τώρα, όμως, το μέλλον του κρέμεται από μια κλωστή.
Το Ρωσικό Σπίτι Πολιτισμού και Επιστήμης εγκαινιάστηκε το 1984, σε μία από τις πιο εμβληματικές συνοικίες του Ανατολικού Βερολίνου, δέκα λεπτά με τα πόδια από την Πύλη του Βρανδεμβούργου. Το πρόγραμμά του είναι πλούσιο και συνεχές: συναυλίες, μαθήματα ρωσικών, διαλέξεις ιστορικού περιεχομένου, ξεναγήσεις. Το βιβλιοπωλείο του είναι σύγχρονο και διαθέτει μεγάλη ποικιλία εκδόσεων. Τίποτα στον χώρο δεν μαρτυράει ότι ανήκει στη ρωσική κυβέρνηση: δεν υπάρχουν εικόνες του Βλαντίμιρ Πούτιν, ούτε συνθήματα υπέρ της εισβολής στην Ουκρανία ούτε εγκώμια της ρωσικής αυτοκρατορίας.
Διπλός στόχος
Το Βερολίνο βρίσκεται σε προεκλογική περίοδο, τον Σεπτέμβριο διεξάγονται (και) εκεί περιφερειακές εκλογές. Σε αυτό το πλαίσιο, το SPD επανέφερε στη συζήτηση το κλείσιμο του Ρωσικού Σπιτιού. Ο επικεφαλής του κομματικού ψηφοδελτίου, Στέφεν Κραχ, εμφανίστηκε στις 8 Αυγούστου μπροστά στο κτίριο, κρατώντας ένα πλακάτ που ζητούσε κατάσχεση του ακινήτου. Το μήνυμα απευθυνόταν στη Die Linke, το κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς που προτείνει την απαλλοτρίωση κτιρίων στο Βερολίνο για την κατασκευή κοινωνικών κατοικιών. Η κίνησή του είχε διπλό στόχο: αφενός, να στηλιτεύσει την πρόταση περί απαλλοτριώσεων, την οποία θεωρεί λαϊκιστικό μέτρο, και αφετέρου, να πιέσει τους πολιτικούς του αντιπάλους να πάρουν θέση για το μέλλον του Ρωσικού Σπιτιού.
Ο πρόεδρος της Die Linke στο Βερολίνο, Μαξιμίλιαν Σίρμερ, είχε δηλώσει το 2025 στην «Berliner Zeitung» ότι θα ήταν θεμιτό να εξεταστεί το κλείσιμο του Ρωσικού Σπιτιού εφόσον αποδειχθεί ότι αποτελεί πηγή προπαγάνδας. Ο Κραχ επέμεινε στην κατηγορία περί προπαγάνδας και πρόσθεσε ότι το Ρωσικό Σπίτι αποτελεί επίσης πιθανό άντρο κατασκόπων. Ο υποψήφιος του SPD αναφερόταν σε έκθεση των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών η οποία διέρρευσε στον γερμανικό Τύπο στις 6 Αυγούστου.
Οι πιέσεις για κλείσιμο του ιδρύματος ξεκίνησαν το 2022, τη χρονιά της ολομέτωπης ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Στην εκστρατεία πρωτοστάτησαν οι Πράσινοι, που προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη. Το 2025, δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το ίδρυμα έπρεπε να υποστεί κυρώσεις, αφού υπάγεται σε υπηρεσία του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών. Ο δικαστής έκρινε επίσης ότι το Ρωσικό Σπίτι διασπείρει προπαγάνδα. Αλλά η απόφαση προσβλήθηκε και δεν έχει ακόμη καταστεί τελεσίδικη. Στο μεταξύ, και με βάση τη συμφωνία συνεργασίας που υπέγραψαν το 2013 Γερμανία και Ρωσία, η γερμανική κυβέρνηση εξακολουθεί να συγχρηματοδοτεί το Ρωσικό Σπίτι: το 2026 έλαβε 70.000 ευρώ από τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό.
Το συντηρητικό CDU, που κυβερνάει και στο Βερολίνο, έχει τηρήσει λιγότερο επιθετική στάση από το SPD, αλλά τάσσεται επίσης υπέρ της συνέχισης της δικαστικής διαδικασίας. Από την πλευρά τους, και τα δύο φιλορωσικά γερμανικά κόμματα, η ακροδεξιά AfD και η εθνικιστική Αριστερά της BSW, θεωρούν ότι το μποϊκοτάρισμα του Ρωσικού Σπιτιού αποτελεί πράξη λογοκρισίας. Η BSW μάλιστα έχει ξεκινήσει συλλογή υπογραφών υπέρ της προστασίας του Ρωσικού Σπιτιού ως πολιτιστικής γέφυρας μεταξύ Βερολίνου και Μόσχας. Εχει συγκεντρώσει μέχρι στιγμής κάπου 4.000 υπογραφές.
Μιλώντας, πάντως, στην ισπανική «El Pais», η ιστορικός Ιρίνα Σερμπάκοβα προειδοποιεί ότι το θέμα είναι περίπλοκο. Η Σερμπάκοβα είναι ρωσίδα εξόριστη στο Βερολίνο και συνιδρύτρια της Memorial, μιας οργάνωσης που τέθηκε εκτός νόμου από τον Πούτιν και το 2022 τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης. Θεωρεί ότι, «από ηθικής άποψης», είναι δύσκολο να δικαιολογηθεί η συνέχιση της λειτουργίας του Ρωσικού Σπιτιού, προσθέτει όμως ότι οι συνέπειες μπορεί να είναι χειρότερες. Η αντίδραση της Μόσχας, λέει, θα ήταν να κλείσει τα Ινστιτούτα Γκαίτε που εξακολουθούν να λειτουργούν στη Ρωσία: «Το Ινστιτούτο Γκαίτε είναι ένα από τα ελάχιστα παράθυρα προς τον έξω κόσμο που εξακολουθούν να υπάρχουν στη Ρωσία».