Η συμφωνία για την προμήθεια ρωσικού ντίζελ στις διεθνείς αγορές, που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ μετά την τηλεφωνική επικοινωνία του με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, εξελίσσεται σε νέο σημείο τριβής μεταξύ της Ουάσιγκτον και του Κιέβου. Ο Αμερικανός πρόεδρος κατηγορεί τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι εμποδίζει την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας και φτάνει στο σημείο να υποστηρίξει ότι η Ουκρανία χρειάζεται νέα ηγεσία. Από την πλευρά του, ο Ουκρανός πρόεδρος προειδοποιεί ότι η χαλάρωση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας ενδέχεται να ενισχύσει την πολεμική της προσπάθεια.
Πίσω από τη δημόσια αντιπαράθεση, ωστόσο, διαμορφώνεται ένα ευρύτερο ερώτημα: πρόκειται για μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης των τιμών της ενέργειας ή για μια νέα ισορροπία πιέσεων, με τη Μόσχα να αποκτά πρόσθετο περιθώριο κινήσεων και το Κίεβο να καλείται να προσαρμοστεί στις προτεραιότητες της αμερικανικής κυβέρνησης; Οι αναλυτές εμφανίζονται επιφυλακτικοί ως προς το κατά πόσο οι ποσότητες καυσίμων που ανακοινώθηκαν μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά την αγορά, ενώ η χρονική συγκυρία της συμφωνίας προσδίδει στην υπόθεση και σαφή πολιτική διάσταση.
Τραμπ: «Ήρθε η ώρα η Ουκρανία να αποκτήσει νέο πρόεδρο»
Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε το Σάββατο, μιλώντας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο, ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν επιθυμεί να τερματιστεί ο πόλεμος, σε αντίθεση με τον Ζελένσκι, τον οποίο κατηγόρησε ότι απορρίπτει τις ευκαιρίες για συμφωνία.
«Η Ρωσία θα ήθελε να καταλήξει σε συμφωνία, αλλά, για οποιονδήποτε λόγο, ο Ζελένσκι δεν θέλει», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος, αναφερόμενος στην τηλεφωνική συνομιλία που είχε την Παρασκευή με τον Ρώσο ομόλογό του. Πρόσθεσε ότι ο Πούτιν επιθυμεί έντονα μια διευθέτηση της σύγκρουσης.
Η κριτική του, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στις ειρηνευτικές συνομιλίες. Ο Τραμπ έθεσε ανοιχτά ζήτημα αλλαγής της ουκρανικής ηγεσίας, λέγοντας ότι η χώρα χρειάζεται έναν πρόεδρο που θα μπορούσε να καταλήξει σε συμφωνία με τη Μόσχα.
«Προτείνω να αποκτήσουν έναν νέο ηγέτη, ο οποίος θα μπορεί να κάνει συμφωνία», ανέφερε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι ο Ζελένσκι είχε επανειλημμένα τη δυνατότητα να συμφωνήσει με τη Ρωσία, αλλά δεν το έπραξε.
Ο Αμερικανός πρόεδρος επέκρινε επίσης το γεγονός ότι δεν έχουν διεξαχθεί εκλογές στην Ουκρανία από την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022. Η χώρα βρίσκεται, ωστόσο, υπό στρατιωτικό νόμο, ο οποίος δεν επιτρέπει τη διεξαγωγή εθνικών εκλογών υπό τις ισχύουσες συνθήκες.
Η παρέμβαση Τραμπ προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα πίεσης στις σχέσεις των δύο προέδρων, σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές για την αναζήτηση μιας φόρμουλας τερματισμού του πολέμου.
Το ντίζελ, οι κυρώσεις και το μήνυμα προς το Κίεβο
Η νέα αντιπαράθεση ήρθε μετά την ανακοίνωση του Τραμπ ότι εξασφάλισε τη δέσμευση του Πούτιν για την προμήθεια πρόσθετων ποσοτήτων ρωσικού ντίζελ στις διεθνείς αγορές, με στόχο να περιοριστούν οι πιέσεις στις τιμές των καυσίμων. Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε ο Αμερικανός πρόεδρος, η αρχική ποσότητα ξεπερνά τους 300.000 τόνους, ενώ προβλέπεται η διάθεση ακόμη 500.000 τόνων τον Νοέμβριο.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι θα ακολουθήσουν και άλλες προμήθειες, ανάλογα με την κατάσταση των ρωσικών διυλιστηρίων. Η ανακοίνωση συνδέεται με την προσπάθεια της αμερικανικής κυβέρνησης να περιορίσει το ενεργειακό κόστος, σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές εντάσεις επιβαρύνουν τις διεθνείς αγορές.
Ωστόσο, η συμφωνία αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή έρχεται ενώ η Ρωσία βρίσκεται αντιμέτωπη με ουκρανικές επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις της. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που επικαλείται το CNN, η Ουάσιγκτον είχε ζητήσει επανειλημμένα από το Κίεβο να σταματήσει τις επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια, χωρίς αποτέλεσμα. Ο ίδιος αξιωματούχος συνέδεσε τις επιθέσεις αυτές με την απόφαση του Τραμπ να προχωρήσει στη συμφωνία με τον Πούτιν.
Ο Αμερικανός πρόεδρος κατηγόρησε τον Ζελένσκι ότι επιδεινώνει την κατάσταση στην παγκόσμια αγορά καυσίμων, υποστηρίζοντας ότι είχε προειδοποιήσει τον Ουκρανό ομόλογό του να μην πλήττει τα διυλιστήρια. Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά προχώρησε σε προσωρινή χαλάρωση περιορισμών που αφορούν τις εξαγωγές ρωσικών καυσίμων.
Για το Κίεβο, όμως, η συγκεκριμένη κίνηση δεν αποτελεί απλώς μια ενεργειακή διευθέτηση. Η Ουκρανία υποστηρίζει εδώ και καιρό ότι τα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου και πετρελαιοειδών αποτελούν σημαντική πηγή χρηματοδότησης της ρωσικής πολεμικής μηχανής.
Η αντίδραση Ζελένσκι και οι επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα της συμφωνίας
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε τη συμφωνία «αδύναμη απόφαση ισχυρών συμμάχων», υποστηρίζοντας ότι η χαλάρωση των κυρώσεων στέλνει λάθος μήνυμα στη Μόσχα. Επέκρινε, μάλιστα, τη χρονική συγκυρία της ανακοίνωσης, καθώς αυτή έγινε ενώ ουκρανική αντιπροσωπεία βρισκόταν στη Φλόριντα για συνομιλίες με Αμερικανούς αξιωματούχους.
«Την ώρα που η ομάδα μας συνομιλεί με την αμερικανική πλευρά στη Φλόριντα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ συνομιλεί με τον ηγέτη του Κρεμλίνου, τον ηγέτη αυτού του πολέμου και αυτής της επιθετικότητας», ανέφερε ο Ουκρανός πρόεδρος.
Ο ίδιος συνέδεσε την απόφαση για το ντίζελ με τη ρωσική επίθεση στην περιοχή της Ζαπορίζια, στη νοτιοανατολική Ουκρανία, όπου, σύμφωνα με τις τοπικές αρχές, σκοτώθηκαν 20 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων τρία παιδιά. Υποστήριξε ότι η χαλάρωση των περιορισμών στις ρωσικές εξαγωγές καυσίμων μπορεί να εκληφθεί από τη Μόσχα ως ένδειξη υποχώρησης της διεθνούς πίεσης.
Οι αμφιβολίες, ωστόσο, δεν αφορούν μόνο τις πολιτικές συνέπειες της συμφωνίας. Αναλυτές της αγοράς ενέργειας αμφισβητούν κατά πόσο οι ποσότητες που ανακοινώθηκαν αρκούν για να προκαλέσουν ουσιαστική και διατηρήσιμη μείωση των τιμών.
Ο Νταν Πίκερινγκ, ιδρυτής και επικεφαλής επενδύσεων της Pickering Energy Partners, εκτίμησε ότι η πρόσθετη προσφορά θα μπορούσε να αντιστοιχεί σε αύξηση της τάξης του 5% έως 6% έως το τέλος του έτους. Χαρακτήρισε τη συμφωνία χρήσιμη, αλλά όχι αρκετή για να μεταβάλει καθοριστικά την εικόνα της παγκόσμιας αγοράς ντίζελ.
Παράλληλα, πρώην Αμερικανοί αξιωματούχοι εξέφρασαν αμφιβολίες για το κατά πόσο η Ρωσία διαθέτει πράγματι τις ποσότητες που επικαλέστηκε ο Τραμπ, δεδομένων των πιέσεων που δέχονται τα διυλιστήριά της από τις ουκρανικές επιθέσεις.
Η Ρωσία είχε απαγορεύσει τις εξαγωγές ντίζελ στις αρχές Ιουλίου, μετά τις επιθέσεις σε διυλιστήρια και τις ελλείψεις καυσίμων στο εσωτερικό της. Η εξέλιξη αυτή είχε αφαιρέσει περίπου 800.000 βαρέλια ημερησίως από την παγκόσμια αγορά, σε μια περίοδο κατά την οποία η προσφορά ήταν ήδη περιορισμένη.
Οι τιμές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης για το ντίζελ υποχώρησαν περίπου 4% στο κλείσιμο των συναλλαγών της Παρασκευής. Η εξέλιξη, ωστόσο, δεν αρκεί για να τεκμηριώσει ότι θα ακολουθήσει ανάλογη μείωση στις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές.
Η πολιτική διάσταση και το στοίχημα των ενδιάμεσων εκλογών
Η προσπάθεια του Τραμπ να περιορίσει το ενεργειακό κόστος συνδέεται και με τις πολιτικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Οι υψηλές τιμές των καυσίμων επιβαρύνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ οι Ρεπουμπλικανοί οδεύουν προς τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει παρουσιάσει τη συμφωνία με τον Πούτιν ως εξέλιξη που μπορεί να συμβάλει στη μείωση των τιμών, υποστηρίζοντας ότι οι κινήσεις του για την ενεργειακή προσφορά θα έχουν γρήγορα αποτελέσματα. Οι αναλυτές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι η επίδραση στην αγορά εξαρτάται από το αν η Ρωσία θα μπορέσει να διαθέσει τις συμφωνημένες ποσότητες, από την πορεία των εξαγωγών της και από τις ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις.
Την ίδια ώρα, η συμφωνία προκάλεσε αντιδράσεις και στις ΗΠΑ. Ο πρώην αντιπρόεδρος Μάικ Πενς χαρακτήρισε την απόφαση πλήγμα στην κληρονομιά του Ρεπουμπλικανού γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκρέιαμ, ο οποίος υποστήριζε την ενίσχυση της αμερικανικής στήριξης προς την Ουκρανία. «Η Αμερική δεν θα έπρεπε να προσφέρει σανίδα σωτηρίας στην πολεμική μηχανή του Πούτιν», έγραψε σε ανάρτησή του.
Επιφυλάξεις διατυπώνονται και για το μήνυμα που εκπέμπεται προς τη Μόσχα. Ο Ρίτσαρντ Νέπιου, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ με αρμοδιότητα στην πολιτική κυρώσεων, εκτίμησε ότι οι συνέπειες της απόφασης για το ευρύτερο καθεστώς περιορισμών κατά της Ρωσίας είναι σημαντικές.
Οι συνομιλίες στη Φλόριντα και το επόμενο βήμα
Η συμφωνία για το ντίζελ ανακοινώθηκε ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη επαφές στη Φλόριντα μεταξύ Ουκρανών, Ευρωπαίων και Αμερικανών αξιωματούχων, με στόχο την αναζήτηση κοινής πρότασης για τον τερματισμό του πολέμου. Σύμφωνα με το CNN, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ είχαν ενημερώσει Ουκρανούς αξιωματούχους ότι ο Τραμπ ήθελε να σταματήσουν οι επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια και ότι προετοίμαζε την απόφαση για τη διάθεση ρωσικού ντίζελ.
Η εξέλιξη αφήνει ανοιχτό το ερώτημα εάν η ενεργειακή συμφωνία θα λειτουργήσει ως ένα περιορισμένο μέτρο για την αποκλιμάκωση των τιμών ή εάν θα επηρεάσει ευρύτερα τις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία. Ο Πούτιν εμφανίστηκε πρόθυμος να προμηθεύσει τις διεθνείς αγορές με πετρέλαιο και πετρελαιοειδή, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι η κίνηση θα έχει θετική επίδραση στην παγκόσμια οικονομία.
Για το Κίεβο, αντίθετα, το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν η πρόσθετη οικονομική ανάσα προς τη Μόσχα θα συνοδευτεί από πραγματικές δεσμεύσεις για τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Για την Ουάσιγκτον, το στοίχημα είναι διπλό: να εμφανίσει απτά αποτελέσματα στο μέτωπο του ενεργειακού κόστους και να διατηρήσει ζωντανή την προοπτική μιας συμφωνίας για τον πόλεμο.
Το αν η συμφωνία θα αποδειχθεί ουσιαστικό βήμα προς την αποκλιμάκωση ή μια προσωρινή διευθέτηση με μεγαλύτερο πολιτικό αντίκτυπο από οικονομικό, παραμένει ανοιχτό.