Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ ανακοίνωσε τη Δευτέρα πρόωρες εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου, σε μια κίνηση που ενδέχεται να σηματοδοτήσει το τέλος της τελευταίας μεγάλης σοσιαλιστικής κυβέρνησης στην ΕΕ και να απομακρύνει έναν από τους βασικούς επικριτές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ από την πολιτική πρώτη γραμμή.
Ο Σάντσεθ, ήδη αποδυναμωμένος από υποθέσεις διαφθοράς που ταλανίζουν το Σοσιαλιστικό Κόμμα του, δέχθηκε επιπλέον πλήγμα το φετινό καλοκαίρι λόγω της έντονης κριτικής που αντιμετώπισε για τη διαχείριση της συνεχιζόμενης μεταναστευτικής κρίσης στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα στη Βόρεια Αφρική.
Ωστόσο, το επίμαχο ζήτημα της απρόσιτης στέγασης — που βρίσκεται στην κορυφή των ανησυχιών των ψηφοφόρων στην Ισπανία και έχει προκαλέσει πανεθνικές διαδηλώσεις — οδήγησε τελικά τον Σάντσεθ στην απόφαση για πρόωρες εκλογές, επιχειρώντας να αξιοποιήσει ένα προεκλογικό πεδίο που θεωρεί ότι μπορεί να λειτουργήσει υπέρ του.
Την Παρασκευή, οι βουλευτές απέρριψαν δύο νομοσχέδια που στόχευαν στην αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, η οποία έχει πυροδοτήσει μαζικές διαμαρτυρίες μετά την έξωση της 87χρονης Μαρίκαρμεν Αμπασκάλ από το διαμέρισμα στη Μαδρίτη όπου ζούσε από το 1956.
Παρότι ο Σάντσεθ έχει καθιερωθεί ως ειδικός στην πολιτική αντεπίθεση, αντιμετωπίζει μια ιδιαίτερα δύσκολη μάχη για να αξιοποιήσει προς όφελός του αυτή τη νέα κρίση.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σαφώς ότι η χώρα οδεύει προς μια κυβέρνηση υπό το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα (PP), το οποίο συγκεντρώνει 34% της πρόθεσης ψήφου, έναντι 26% για το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Το PP αναμένεται να συνεργαστεί με το ακροδεξιό κόμμα Vox, που προβλέπεται να φτάσει το 18%, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση του POLITICO.
Στην ανακοίνωση των εκλογών, ο Σάντσεθ προειδοποίησε για την άνοδο της ακροδεξιάς.
«Εσείς, ο ισπανικός λαός, πρέπει να αποφασίσετε ποιο ρόλο θέλετε να παίξετε σε αυτή την εποχή και ποιο ρόλο θέλετε για την Ισπανία», ανέφερε στο διάγγελμά του προς το έθνος.
«Πρέπει να αποφασίσετε αν θα ενταχθείτε στο κύμα της ακροδεξιάς που οδηγεί σε οπισθοδρόμηση όπου κι αν κυβερνά, ή αν θέλετε η Ισπανία να παραμείνει προπύργιο ανοιχτότητας, κοινωνικής δικαιοσύνης και περιβαλλοντικής ευθύνης», πρόσθεσε.
Απολογισμός διακυβέρνησης
Ο Σάντσεθ αξιοποίησε το τηλεοπτικό του διάγγελμα για να αναδείξει τα επιτεύγματα της κυβέρνησής του από το 2023, όταν ανέλαβε ως επικεφαλής ενός κυβερνητικού συνασπισμού μειοψηφίας.
Τόνισε τη δυναμική της ισπανικής οικονομίας, σημειώνοντας ότι η χώρα είναι «η ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πρωτοπόρος στη δημιουργία θέσεων εργασίας» και υπογράμμισε τις επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που έχουν καταστήσει την Ισπανία ηγέτιδα στον τομέα.
Επισήμανε επίσης τον δικό του ρόλο στη διεθνή σκηνή, όπου έχει διακριθεί ως ένας από τους δυτικούς ηγέτες που καταδίκασαν με ιδιαίτερη έμφαση τόσο τον Τραμπ όσο και τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου για τις συγκρούσεις σε Γάζα και Ιράν, ενώ αντιπαρατέθηκε και με μεγαλοεπιχειρηματίες όπως ο Έλον Μασκ.
Ο Σάντσεθ υπογράμμισε ότι οι Ισπανοί μπορούν να είναι περήφανοι για μια κυβέρνηση που «καταγγέλλει τους γενοκτόνους όταν άλλοι σιωπούν και μάχεται τους τυράννους, τους ολιγάρχες και τους κερδοσκόπους που απειλούν το μέλλον των παιδιών μας».
Παρά τις διακηρύξεις για μετατροπή της Ισπανίας σε «παγκόσμιο πρότυπο ειρήνης, φεμινισμού και ευημερίας», ο Σάντσεθ αναγνώρισε ότι πολλοί πολίτες αισθάνονται «δυσαρέσκεια».
Οι απλοί πολίτες δεν βιώνουν τα οφέλη της ανάπτυξης και της ιστορικά υψηλής απασχόλησης, καθώς ο πληθωρισμός ξεπερνά τις αυξήσεις μισθών, περιορίζοντας την αγοραστική δύναμη των περισσότερων νοικοκυριών, ενώ οι τιμές και τα ενοίκια εκτοξεύονται.
Επιπλέον, περιστατικά όπως το περσινό μπλακάουτ στην Ιβηρική χερσόνησο έπληξαν το κύρος του ενεργειακού δικτύου, ενώ η διεθνής αντίδραση στη μεταναστευτική κρίση της Θέουτα εγείρει ερωτήματα για το βάρος της Ισπανίας στη διεθνή σκηνή.
Ο Σάντσεθ παραδέχτηκε ότι η κυβέρνησή του έκανε λάθη και «δεν κατάφερε να πετύχει όλα όσα είχε θέσει ως στόχο».
«Πολλές αδικίες παραμένουν, πολλοί κοινωνικοί στόχοι να επιτευχθούν και πολλά προβλήματα να λυθούν — κυρίως όσον αφορά τις ανισότητες στις δημόσιες υπηρεσίες και την πρόσβαση στη στέγαση», δήλωσε. «Για να κάνουμε περισσότερα, χρειαζόμαστε ανανέωση και διεύρυνση της δημόσιας στήριξης, ώστε να προχωρήσουμε σε βαθιές μεταρρυθμίσεις για τη μείωση των ανισοτήτων».
Δημοσκοπήσεις και πολιτικές εξελίξεις
Παρά τη φήμη του Σάντσεθ ως δεινού πολιτικού επιβιώσαντα, οι τελευταίες εξελίξεις δυσκολεύουν το έργο του.
Το Λαϊκό Κόμμα, που ζητούσε πρόωρες εκλογές από τη στιγμή που ο Σάντσεθ διατήρησε την εξουσία στα τέλη του 2023, αντέδρασε με το λιτό μήνυμα: «ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ».
Η προκήρυξη εκλογών αιφνιδίασε τα κατακερματισμένα κόμματα της αριστεράς, γεγονός που αποτελεί πρόβλημα για τους Σοσιαλιστές, οι οποίοι χρειάζονται τη στήριξή τους για τη συγκρότηση συμμαχικής κυβέρνησης.
Με την αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Γιολάντα Ντίας να μην είναι υποψήφια, το κόμμα Sumar — εταίρος στον κυβερνητικό συνασπισμό — αναζητά νέο ηγέτη, με την ανακοίνωση να αναμένεται στις 17 Οκτωβρίου, όταν το κόμμα θα μετονομαστεί σε «Ευρύ Μέτωπο».
Η υπουργός Υγείας Μόνικα Γκαρθία προβάλλει ως επικρατέστερη για επικεφαλής του ψηφοδελτίου, ενώ ο υπουργός Πολιτισμού Ερνέστ Ουρτασούν ηγείται στην Καταλονία.
Παραμένει αβέβαιο αν το εγχείρημα θα συμπεριλάβει το άλλο μεγάλο αριστερό κόμμα, Podemos, ή προσωπικότητες όπως η ακτιβίστρια στέγασης και πρώην δήμαρχος Βαρκελώνης Άδα Κολάου, που έχει εκδηλώσει διάθεση επιστροφής στην πολιτική πρώτη γραμμή.