Η Ευρώπη επιχειρεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες ταξιδεύουν με τρένο, προωθώντας ένα από τα πιο φιλόδοξα σχέδια ενοποίησης των ευρωπαϊκών μεταφορών των τελευταίων ετών. Η Κομισιόν παρουσίασε επίσημα το πακέτο «One Journey, One Ticket, Full Rights», μια πρωτοβουλία που φιλοδοξεί να καταργήσει την πολυπλοκότητα στις διασυνοριακές σιδηροδρομικές μετακινήσεις και να δημιουργήσει ουσιαστικά ένα «ενιαίο ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό εισιτήριο».
Η ιδέα είχε προαναγγελθεί ήδη από το 2024 από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα Φον Ντερ Λαϊεν, η οποία είχε δηλώσει ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες θα πρέπει να μπορούν να αγοράζουν εύκολα διασυνοριακά ταξίδια χωρίς να χάνουν τα δικαιώματά τους σε περίπτωση καθυστερήσεων ή ακυρώσεων. Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να μετατρέψει αυτή τη φιλοδοξία σε πραγματικότητα.
Το νέο σύστημα θα επιτρέπει στους επιβάτες να αναζητούν, να συγκρίνουν και να αγοράζουν σε μία μόνο συναλλαγή εισιτήρια που συνδυάζουν δρομολόγια διαφορετικών σιδηροδρομικών εταιρειών, ακόμη και σε διαφορετικές χώρες. Μέχρι σήμερα, ένα ταξίδι που περιλαμβάνει περισσότερους παρόχους συχνά απαιτεί πολλαπλές κρατήσεις, διαφορετικά εισιτήρια και περιορισμένη προστασία σε περίπτωση προβλημάτων στις ανταποκρίσεις.
Με το νέο μοντέλο, ο ταξιδιώτης θα μπορεί να χρησιμοποιεί είτε ανεξάρτητες πλατφόρμες είτε τις ίδιες τις πλατφόρμες των σιδηροδρομικών εταιρειών, αποκτώντας ένα ενιαίο εισιτήριο για ολόκληρο το ταξίδι.
Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά την προστασία των επιβατών. Σήμερα, αν κάποιος χάσει ανταπόκριση μεταξύ δύο διαφορετικών σιδηροδρομικών εταιρειών, συχνά κινδυνεύει να χάσει τα χρήματά του ή να χρειαστεί να αγοράσει νέο εισιτήριο. Με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο, οι επιβάτες που ταξιδεύουν με «ενιαίο εισιτήριο» θα έχουν πλήρη δικαιώματα αποζημίωσης και επαναδρομολόγησης.
Αυτό σημαίνει ότι σε περίπτωση καθυστέρησης ή χαμένης σύνδεσης, η εταιρεία που ευθύνεται για το πρόβλημα θα πρέπει να εξασφαλίζει εναλλακτικό ταξίδι χωρίς επιπλέον χρέωση ή να παρέχει επιστροφή χρημάτων, βοήθεια και αποζημίωση. Επιπλέον, και οι υπόλοιπες εταιρείες που συμμετέχουν στο ταξίδι θα είναι υποχρεωμένες να δεχτούν τον επιβάτη στο επόμενο διαθέσιμο τρένο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέλει επίσης να βάλει τέλος σε πρακτικές που περιορίζουν τον ανταγωνισμό στις online κρατήσεις. Οι ψηφιακές πλατφόρμες θα υποχρεώνονται πλέον να παρουσιάζουν ουδέτερα και διαφανώς όλες τις διαθέσιμες επιλογές, χωρίς να ευνοούν συγκεκριμένες εταιρείες.
Παράλληλα, οι μεγάλες σιδηροδρομικές εταιρείες θα πρέπει να διαθέτουν τα εισιτήριά τους και σε τρίτες πλατφόρμες. Ιδιαίτερα αυστηροί θα είναι οι κανόνες για πλατφόρμες που ανήκουν σε μεγάλους εθνικούς σιδηροδρομικούς ομίλους, οι οποίοι ελέγχουν πάνω από το 50% της αγοράς μιας χώρας. Οι εταιρείες αυτές θα υποχρεώνονται να εμφανίζουν και να πωλούν — εφόσον ζητηθεί — και εισιτήρια ανταγωνιστών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρεί ότι οι αλλαγές αυτές μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τη χρήση των τρένων. Ο ευρωπαίος επίτροπος Μεταφορών Απόστολος Τζιτζικώστας εκτίμησε ότι οι νέοι κανόνες θα μπορούσαν να αυξήσουν την επιβατική κίνηση κατά 5% και να μειώσουν τις τιμές μέσω ενίσχυσης του ανταγωνισμού.
Το σχέδιο συνδέεται άμεσα και με τη μεγάλη στρατηγική της Ευρώπης για πράσινες μεταφορές και μείωση των αεροπορικών εκπομπών. Η Κομισιόν θέλει να ενισχύσει τις σιδηροδρομικές μετακινήσεις ως εναλλακτική λύση απέναντι στις πτήσεις μικρών αποστάσεων, ειδικά στις διασυνοριακές διαδρομές.
Τα στοιχεία του τελευταίου Ευρωβαρόμετρου δείχνουν γιατί η αλλαγή θεωρείται αναγκαία. Το 36% των Ευρωπαίων δήλωσε ότι δυσκολεύεται να κλείσει ταξίδια που συνδυάζουν διαφορετικά μέσα μεταφοράς, ενώ το 25% ανέφερε δυσκολίες στην κράτηση σιδηροδρομικών εισιτηρίων με πολλαπλούς παρόχους. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι το 43% των πολιτών παραδέχθηκε ότι τελικά δεν έκανε τέτοια ταξίδια εξαιτίας της πολυπλοκότητας.
Η πρόταση τώρα θα περάσει από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη, όπου αναμένεται να ξεκινήσει μια δύσκολη διαπραγμάτευση με τις μεγάλες εθνικές σιδηροδρομικές εταιρείες που παραδοσιακά προστατεύουν τα δικά τους συστήματα κρατήσεων και τις εμπορικές τους πλατφόρμες.
Αν τελικά υλοποιηθεί, το «ένα ταξίδι – ένα εισιτήριο» θα μπορούσε να αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές στην καθημερινή κινητικότητα των Ευρωπαίων από την εποχή της δημιουργίας της ενιαίας αγοράς. Για πρώτη φορά, το τρένο θα μπορούσε να λειτουργήσει πραγματικά σαν ένα ενιαίο ευρωπαϊκό δίκτυο χωρίς αόρατα σύνορα.