Το «Αμυντικό Σύμφωνο της Μέκκας», που υπογράφηκε την Παρασκευή στην ιερή πόλη του σουνιτικού Ισλάμ από τους ηγέτες της Σαουδικής Αραβίας, του Πακιστάν και της Τουρκίας, δημιουργεί νέα δεδομένα στη Μέση Ανατολή. Τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά και σε τέτοιο βαθμό που είναι σε θέση να αλλάξουν ριζικά τη γεωπολιτική και οικονομική «αρχιτεκτονική» της ευρύτερης περιοχής.
Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί, αν και με αρκετή δόση υπερβολής, κάνουν λόγο για ένα «Σουνιτικό ΝΑΤΟ», το οποίο διαθέτει και το δικό του «Αρθρο 5», δηλαδή τη ρήτρα αμοιβαίας βοήθειας σε περίπτωση ένοπλης ξένης επίθεσης, που «θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων», όπως προβλέπει και το αντίστοιχο του ΝΑΤΟ.
Αυτός, ενδεχομένως, είναι και ένας από τους λόγους που η προετοιμασία του έγινε σε καθεστώς εμπιστευτικότητας, έτσι ώστε να αποφευχθούν ανεπιθύμητες έξωθεν παρεμβάσεις, που θα επιχειρούσαν να το «εκτροχιάσουν» πριν ανακοινωθεί επισήμως. Θα είχαν δε κάθε λόγο να το κάνουν, μια και το Σύμφωνο συνδέει στενά τρεις χώρες (όλες μέλη του Οργανισμού Ισλαμικών Κρατών) με τρόπο που τις καθιστά μια ομάδα η οποία έχει τη δυνατότητα να κοιτά τους ανταγωνιστές της στα μάτια.
Οι συνυπογράφοντες, άλλωστε, διαθέτουν από κοινού ό,τι δεν διέθετε κανείς από μόνος του: Καίρια γεωστρατηγική θέση, πολιτικούς δεσμούς με τη Δύση και την Ανατολή (ΝΑΤΟ και ΕΕ, Κίνα και Ρωσία), τεράστια ενεργειακά αποθέματα, ένοπλες δυνάμεις με μεγάλη ισχύ, καθώς και πυρηνικό οπλοστάσιο.
Αξίζει να σημειωθεί, μάλιστα, ότι η σημαντική αυτή εξέλιξη ήρθε σε μια στιγμή κατά την οποία το παλιό «αφεντικό» της Μέσης Ανατολής, οι Ηνωμένες Πολιτείες, μοιάζουν να έχουν εγκλωβιστεί στην παγίδα του Ιράν και διαπιστώνουν ότι είναι πολύ δύσκολο να ξεφύγουν από αυτή αλώβητες. Ετσι, ανάμεσα στα άλλα, αναγκάζουν τους πάντες και κυρίως τους πρώην συμμάχους τους, να αναρωτιούνται εάν και κατά πόσο είναι σε θέση να διατηρήσουν τον ίδιο ρόλο και μελλοντικά – πολύ δε περισσότερο, να εγγυηθούν την ασφάλειά τους.
Η αλήθεια, βεβαίως, είναι πως τα τρία μέλη του Συμφώνου έσπευσαν να δηλώσουν ότι το περιεχόμενό του είναι καθαρά αμυντικό και δεν αποτελεί απειλή για καμία άλλη χώρα. Για του λόγου το αληθές, ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν είπε – με το βλέμμα στραμμένο κυρίως προς την πλευρά της Αιγύπτου – πως θα παραμείνει ανοιχτό για οποιονδήποτε θελήσει να ενταχθεί σε αυτό μελλοντικά, ενώ ο Τούρκος ομόλογός του διαβεβαίωσε την ηγεσία του Ιράν (τη «μήτρα» του σιιτισμού) ότι δεν έχει να φοβάται τίποτα από τη συγκεκριμένη εξέλιξη.
Ποιοι ανησυχούν περισσότερο
Το σίγουρο, πάντως, είναι ότι, εκτός από την Ινδία, που βλέπει το Πακιστάν να αναβαθμίζεται και τον «άξονα» της Κίνας να κερδίζει έδαφος, στο Ισραήλ δεν μπορούν να… κοιμούνται ιδιαιτέρως ήσυχοι. Η βασική αιτία είναι ότι η υπογραφή του Συμφώνου φαίνεται πως ενισχύει σημαντικά τη θέση του μεγάλου του ανταγωνιστή για τα «σκήπτρα» στην περιοχή, της Τουρκίας, σε μια συγκυρία μάλιστα που δεν είναι λίγοι εκείνοι οι οποίοι κάνουν λόγο ακόμη και για στρατιωτική σύγκρουση ανάμεσά τους.
Παράλληλα, είναι πιθανό να απομακρύνει την προοπτική εξομάλυνσης των σχέσεών του με τη Σαουδική Αραβία, μέσω των αποκαλούμενων «Συμφωνιών του Αβραάμ», κάτι που αποτελούσε και αποτελεί διακαή πόθο και του Μπενιαμίν Νετανιάχου και του Ντόναλντ Τραμπ, θεωρώντας ότι θα ήταν ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους στη δική τους εκδοχή της «Νέας Μέσης Ανατολής». Υπενθυμίζεται, εξάλλου, ότι το Σύμφωνο υπογράφηκε μετά το «ναυάγιο» της πρόσφατης διαπραγμάτευσης του Ριάντ με την Ουάσιγκτον, για την παροχή αμερικανικών εγγυήσεων (ανάλογων επίσης του νατοϊκού «Αρθρου 5»).
Όσο για την Τεχεράνη, η εξέλιξη αυτή αποτελεί μάλλον καλή είδηση. Κι αυτό διότι διατηρεί καλές σχέσεις τόσο με το Πακιστάν όσο και με την Τουρκία, ενώ τον Αύγουστο του 2023 (πριν από τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου και την επιδρομή της Χαμάς στο Ισραήλ) είχε υπογράψει σύμφωνο φιλίας με το Ριάντ, με τη διαμεσολάβηση του Πεκίνου. Οι Ιρανοί έχουν φροντίσει, επιπλέον, ώστε οι επιθέσεις που δέχεται η Σαουδική Αραβία να προέρχονται από τους συμμάχους τους Χούθι της Υεμένης και όχι απευθείας από τους ίδιους.
Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα του προέδρου της Τουρκίας, Ταγίπ Ερντογάν, του πρωθυπουργού του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ και του πρίγκιπα-διαδόχου της Σ. Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, να ποζάρουν στον φακό κρατώντας στα χέρια τους τα τρία ντοσιέ με το κείμενο της Συμφωνίας – δύο πράσινα και ένα πορφυρό κόκκινο – αποτελεί ένα μήνυμα που ουδείς μπορεί και δικαιούνται να αγνοήσει. Έστω και αν απέχει αρκετά ακόμη η στιγμή που θα μπορούμε να ισχυριστούμε πως οι τρεις χώρες αποφασίζουν και δρουν ενιαία σε όλα.