- Advertisement -

Το Ενιαίο στην αρχιτεκτονική

10

- Advertisement -

Ο Χρήστος Παπούλιας είναι μια εξέχουσα προσωπικότητα στον χώρο της αρχιτεκτονικής και της διανόησης. Από τα χρόνια του ’70, ολοκλήρωσε ένα τεράστιο έργο που περιλαμβάνει αρχιτεκτονικές κατασκευές κτιρίων και τόπων, μέσα από μια εμπνευσμένη θεωρητική σκέψη και ένα ποιητικό όραμα. Η στάση του υπήρξε βαθιά κριτική και μαχητική προβάλλοντας την πολιτική και φιλοσοφική διάσταση του κατοικείν και του τόπου μέσα από την οργανική τους σχέση με τη ζωή, τον άνθρωπο, το περιβάλλον και την ιστορία. Πέρα από την αρτιότητα της κατασκευαστικής του φιλοσοφίας, αναγνώρισε την ιστορική οικονομία των υλικών και υποστήριξε με πείσμα την απλότητα των μορφών και τη λειτουργικότητα, πατώντας σταθερά στη Νεωτερικότητα και τη ρήξη με κάθε χλιδή και συμβολική έκφραση της εξουσίας.

Από τις σπουδές στη Βενετία διατήρησε ισόβια τη σχέση με τον τόπο και την ιστορική πόλη. Οι δάσκαλοί του Κ. Σκάρπα και M. Ταφούρι τού προσέφεραν στιβαρά νοητικά, αισθητικά και κριτικά εργαλεία σύνθεσης και σκέψης. Ο θαυμασμός που έτρεφε και η συναναστροφή του με τον Α. Κωνσταντινίδη και τον Α. Προβελέγγιο του επέτρεψαν να εξειδικεύσει τις θέσεις που θεμελίωσαν το έργο του, ποιητικά από τον έναν,

και πολιτικά από τον άλλον.

Ο ιστορικός της αρχιτεκτονικής Κένεθ Φράμπτον αναγνώρισε τη θέση του Παπούλια δίπλα στον Πικιώνη και τον Κωνσταντινίδη (και ας αγνοήθηκε στον τόπο μας συστηματικά από θεσμούς και παράγοντες, όπως άλλωστε και οι φίλοι και δάσκαλοί του). Παρά την αυστηρή του στάση προς το αρχιτεκτονικό κατεστημένο, άνοιξε γενναιόδωρα τον δρόμο σε πολλούς νεότερους αρχιτέκτονες, τόσο με το «Τεύχος» (περιοδικό που εξέδωσε με τους Γ. Σημαιοφορίδη και Γ. Τζιρτζιλάκη) όσο και μέσα από συνεργασίες και παρουσιάσεις σε διεθνείς εκδηλώσεις.

Η σχέση του με εικαστικούς καλλιτέχνες αποτελεί κομβικό μέρος της σκέψης του (όπως άλλωστε και των Σκάρπα και Κωνσταντινίδη). Συνεργάστηκε στενά με πολλούς, αλλά τη ζωή του σφραγίζουν οι συνεργασίες με τον Κουνέλλη, τον Πιστολέτο, τον Μάρντεν. Η Υδρα, μετά τη Βενετία, παίρνει τη θέση ενός παραδειγματικά οργανικού τόπου στο έργο του. Με τρόπο ανάλογο, στα Αναφιώτικα, όπου έζησε 45 χρόνια, έδωσε μάχες για τη σωτηρία του οικισμού και την προστασία του τόπου και των ανθρώπων του από την τουριστική εκμετάλλευση.

Η φιλοσοφία της ζωής και της κατοικίας δεν ήταν θεωρία για τον Χρήστο Παπούλια, αλλά καθημερινή πρακτική συμμετοχής στις ανθρώπινες σχέσεις, στην πόλη και την κοινωνία. Πολεοδομία, αρχιτεκτονική, αρχαιολογία, κοινωνική πραγματικότητα, οικολογία και οικονομία συναποτελούν σε κάθε του έργο τη σφαιρική πρόταση που τόσο λείπει στη χώρα μας. Ο Παπούλιας υπήρξε από τους ελάχιστους που την ανέδειξε, την αξιοποίησε, τη βίωσε ως μια συνεχή και ενιαία πραγματικότητα. Την έννοια του Ενιαίου άλλωστε τη βρήκε στο έργο του Γκρέγκορι Μαρκόπουλου, όπου συμμετείχε στην Αρκαδία στο στήσιμο του Τεμένους.

Η αυτόνομη και ανεξάρτητη αντιπρόταση που κατέθεσε στο πλαίσιο του διαγωνισμού για το Μουσείο της Ακρόπολης αποτελεί το κλειδί για την κατανόηση της σχέσης του έργου με τον κόσμο. Η πρότασή του αυτή αναγνωρίστηκε διεθνώς ως ηθικό και ιστορικό υπόδειγμα της έννοιας του τόπου, της λειτουργίας του μουσείου, της αρχαιολογίας και του μνημείου. Το βιβλίο και το βίντεο που το τεκμηριώνουν, μαζί με τα σχέδιά του, παρουσιάστηκαν στην documenta 10 και στην Μπιενάλε της Βενετίας και έκτοτε βρίσκονται στη Συλλογή του Εθνικού Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης στο Παρίσι.

Η ανάδειξη της αρχιτεκτονικής επέμβασης του Πλέτσνικ στην πόλη της Λιουμπλιάνα αποτέλεσε ακόμα ένα ιδιαίτερα δημιουργικό έργο που ανέπτυξε ο Παπούλιας σε συνεργασία με τον Πιστολέτο και την Αρχιτεκτονική Σχολή της Σλοβενίας, και αποτελεί πλέον μόνιμο έργο μέσα στην πόλη. Το βάθος της σκέψης του το αναδεικνύουν σημαντικά κείμενα, δικά του όσο και αξιόλογων πνευματικών ανθρώπων (Κ. Νταβίντ, Χ. Ζέεμαν, Γ. Σαφράν, Ντ. Στάινερ κ.ά.), καθώς και αφιερώματα σε μεγάλα περιοδικά («Lotus», «Archis» κ.ά.). Τα τελευταία χρόνια της ζωής του δίδαξε στις αρχιτεκτονικές σχολές των Ιωαννίνων, του Βόλου και της Κρήτης.

Εύχομαι το έργο και το αρχείο του, το σπίτι στα Αναφιώτικα (όπου ζει ο σύντροφος της ζωής του, ποιητής Τίμοθι Τζένκινς), να διασωθούν και να αξιοποιηθούν θεσμικά, όπως αξίζει και αρμόζει σε ένα τόσο διορατικό, ευαίσθητο, ριζοσπαστικό έργο και σε έναν ουσιαστικό και μαχητικό πνευματικό άνθρωπο, διανοούμενο και αρχιτέκτονα, που χάθηκε τη στιγμή που οι θέσεις και το έργο του είναι πιο επίκαιρα από ποτέ άλλοτε. Τώρα είναι η στιγμή να το τιμήσουμε και να το αναγνωρίσουμε δημόσια.

- Post Down -

Comments are closed.