- Advertisement -

Ο πρωτοπόρος της βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής

9

- Advertisement -

Ο Αλέξανδρος Τομπάζης, ο έλληνας αρχιτέκτονας με διεθνείς διακρίσεις για τη ναοδομία της Αγίας Τριάδας στη Φάτιμα της Πορτογαλίας, πέθανε σε ηλικία 85 ετών, ύστερα από πολύχρονη περιπέτεια υγείας. Η ενασχόλησή του με τη ζωγραφική και τη φωτογραφία ακολούθησαν τα βήματά του στην αρχιτεκτονική του διαδρομή, ενώ η στοχαστική σκέψη του για τον βιοκλιματικό σχεδιασμό αποτυπώθηκε πέρα από τα κτίρια και στα κείμενά του.

«Η ζωγραφική λειτουργεί ως εκτόνωση από την αρχιτεκτονική. Είναι μία άμεση σχέση, γιατί το έργο το κάνεις μόνος σου και ο χρόνος παραγωγής είναι λίγος. Αντίθετα, το αρχιτεκτονικό έργο εξαρτάται από άλλους ανθρώπους και είναι προϊόν υπομονής και επιμονής. Ενώ με τη φωτογραφία μαθαίνεις να βλέπεις, να συνθέτεις, να καδράρεις και να εκτιμάς το φως. Το φως είναι ζωή και ποίηση. Σε γεμίζει με την ενέργειά του», έλεγε στον κατάλογο που συνόδευσε την έκθεση ζωγραφικών έργων του στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς με τίτλο «Το αόρατο νήμα».

Γεννήθηκε στο Καράτσι λίγο πριν από την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και αρκετά πριν από τον διαχωρισμό της χώρας το 1947, οπότε το Καράτσι έγινε πρωτεύουσα της νέας χώρας του Πακιστάν. Οι παιδικές αναμνήσεις του μέχρι την ηλικία των έξι ετών ήταν αυτές των Ινδιών, μεγαλώνοντας όπως ο ίδιος είχε αναφέρει σε ένα αποικιακό περιβάλλον, μιλώντας μόνο αγγλικά. Στη συνέχεια η οικογένειά του πήγε στο Λονδίνο και μετά εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, με τον νεαρό Αλέξανδρο να τελειώνει σπουδές Αρχιτεκτονικής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, έχοντας δάσκαλο στα μαθήματα ζωγραφικής τον Νίκο Χατζηκυριάκο – Γκίκα και πλαστικής τον Σώχο και τον Θεόδωρο Βασιλείου. Από το 1964 έως το 1966 εργάστηκε ως επιστημονικός βοηθός του Κωνσταντίνου Α. Δοξιάδη, όπου ασχολήθηκε με θεωρητικές μελέτες και έρευνα. Το 1963 ίδρυσε το Γραφείο Μελετών «Αλέξανδρου Ν. Τομπάζη» και ανέλαβε μεγάλης κλίμακας αρχιτεκτονικά έργα, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Ακολούθησαν διακρίσεις σε διεθνείς διαγωνισμούς και άλλες αναθέσεις έργων στο εξωτερικό. Από ιδιωτικές κατοικίες, μέχρι μουσεία, αίθουσες μουσικής και τόπους λατρείας. Η μεγάλη εκκλησία στη Φάτιμα, ένα τζαμί στο Ντουμπάι, το Πανεπιστήμιο στην Κύπρο, οι ιδιωτικές κατοικίες στο Αμστερνταμ, το συγκρότημα γραφείων στη Ρουμανία, τα Αρχαιολογικά Μουσεία στους Δελφούς και το Ηράκλειο, το Ολυμπιακό Γυμναστήριο Γαλατσίου, το κτίριο της Τράπεζας της Ελλάδος αλλά και πλήθος βραβευμένες προτάσεις σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς είναι έργα που ο Αλεξάνδρος Τομπάζης παρήγαγε με τους εξήντα συνεργάτες του που αποτελούν την ομάδα του γραφείου του. Και κάθε φορά, η προσέγγισή του αφορούσε τον τόπο, το κλίμα, τις ανάγκες των χρηστών, την ιστορία της χώρας, τη χρήση του κτιρίου. «Ο αρχιτέκτονας φέρνει μαζί του ό,τι έχει προηγηθεί. Τοποθετεί κάθε έργο μέσα στον τόπο και τις συνθήκες της παράδοσης. Διαφωνώ με τη νοοτροπία της υπογραφής ενός αρχιτέκτονα που φτιάχνει όμοια πακέτα, τα οποία τοποθετεί παντού, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τον χώρο. Αυτή η τακτική εξυπηρετεί τον εγωισμό του αρχιτέκτονα και του εργοδότη. Ομως η ειδοποιός διαφορά της αρχιτεκτονικής από τις άλλες τέχνες είναι ότι δεν την κάνεις για τον εαυτό σου. Και δεν υπάρχει λόγος το έργο να είναι αναγνωρίσιμο πάση θυσία ότι είναι δικό σου. Πρέπει να δείχνεις κυρίως σεβασμό στον τόπο και να αφήνεσαι ώστε κάθε τόπος να σε επηρεάσει χωριστά».

«Less is beautiful»

Από τους πρώτους που στην αρχιτεκτονική συζήτηση έθεσε ζητήματα βιοκλιματικού σχεδιασμού μιλούσε από τη δεκαετία του ’70 για εξοικονόμηση ενέργειας και σωστή χρήση των υλικών. «Η υφήλιος χτίζει σε μία γενιά τον όγκο που έχτισε ο ανθρώπινος πολιτισμός σε όλη του τη διάρκεια στον πλανήτη. Πώς έγινε αυτό; Με το να έχει δημιουργήσει ο άνθρωπος περισσότερες ανάγκες. Παλιά, οι ανάγκες του ήταν περιορισμένες στην τροφή και την προστασία από τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Ενα από τα μεγάλα θέματα της εποχής μας είναι να κληροδοτήσεις στους απογόνους σου ένα καλύτερο περιβάλλον από αυτό που παρέλαβες. Γι’ αυτό και είμαι οπαδός του less is beautiful (το λιγότερο είναι το ωραιότερο). Το λιγότερο δεν σημαίνει το κατώτερο. Είναι μία υπεύθυνη κρίση για το τι είναι απαραίτητο. Και το ωραιότερο δεν σημαίνει μόνο μία οικονομία μέσων, ενέργειας, δαπάνης ή αισθητικής, αλλά σημαίνει ότι ενυπάρχει απέραντη εσωτερική ομορφιά στο να σκέπτεσαι και να δημιουργείς κατ’ αυτόν τον τρόπο». Αυτά έλεγε στα «ΝΕΑ» το 2009, συμπληρώνοντας τις σκέψεις του τις οποίες είχε συγκεντρώσει στο βιβλίο του «Γράμμα σ’ ένα νέο αρχιτέκτονα» (εκδ. Libro), με το οποίο επικοινωνούσε στους νέους αρχιτέκτονες τις εμπειρίες πενήντα χρόνων αρχιτεκτονικής δημιουργίας. Ακολούθησαν «Η όμορφη Καμηλοπάρδαλη» (εκδ. Πατάκη), «Οικολογική σκέψη και αρχιτεκτονική» (Μέλισσα).

- Post Down -

Comments are closed.